جنس Pelargonium (پلارگونیوم) یکی از گروه‌های مهم گیاهان زینتی و دارویی در تیره شمعدانیان (Geraniaceae) است که به‌طور گسترده در باغبانی، فضای سبز و نگهداری خانگی کشت می‌شود. بسیاری از گیاهانی که در گفتار عمومی «شمعدانی» نامیده می‌شوند، در واقع به این جنس تعلق دارند و با جنس Geranium (شمعدانی‌های حقیقی) متفاوت‌اند.

پراکنش جغرافیایی و خاستگاه

خاستگاه اصلی پلارگونیوم‌ها عمدتاً جنوب آفریقا است، هرچند گونه‌ها و جمعیت‌هایی از آن‌ها در بخش‌هایی از شرق آفریقا، مدیترانه، خاورمیانه و برخی جزایر نیز گزارش شده‌اند. تنوع بالای گونه‌ای در نواحی نیمه‌خشک و دارای زمستان‌های ملایم دیده می‌شود و همین موضوع سبب شده بسیاری از گونه‌ها به کم‌آبی و تابش زیاد سازگاری نشان دهند.

ویژگی‌های مشترک گونه‌های جنس Pelargonium

شکل رویشی و عادت رشد

اعضای این جنس می‌توانند به‌صورت علفی چندساله، نیمه‌بوته‌ای، بوته‌ای و گاهی دارای اندام‌های ذخیره‌ای (غده‌مانند یا ریزوم‌مانند) باشند. در بسیاری از گونه‌ها، ساقه‌ها تا حدی چوبی می‌شوند و شاخه‌دهی فراوان دارند. توانایی رشد در گلدان و تحمل هرس از ویژگی‌های عمومی بسیاری از پلارگونیوم‌های زینتی است.

برگ‌ها: تنوع زیاد با الگوهای مشترک

برگ‌ها معمولاً دارای دمبرگ مشخص و پهنک با اشکال متنوع (گرد، لوب‌دار، بریده‌برگ، یا گاهی گوشتی) هستند. در بسیاری از گونه‌ها، وجود کرک‌های سطحی و غده‌های ترشحی رایج است که می‌تواند سبب ایجاد رایحه‌های معطر (مانند بوی رز، لیمو، نعناع یا ادویه‌ای) شود. در گروهی از پلارگونیوم‌های زینتی، نوار یا لکه‌های تیره روی پهنک برگ (اصطلاحاً الگوی ناحیه‌ای) مشاهده می‌شود.

گل‌آذین و ساختمان گل

گل‌ها اغلب در گل‌آذین‌های چتری‌مانند (شبه‌چتر) در انتهای دمگل‌های نسبتاً بلند ظاهر می‌شوند. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های تشخیصی در این جنس، نامتقارن بودن (زیگومورف) گل‌ها در بسیاری از گونه‌ها است؛ به‌طوری که گلبرگ‌های بالایی و پایینی می‌توانند از نظر اندازه، رنگ یا نقش متفاوت باشند. این الگو با گرده‌افشانی اختصاصی و جذب گرده‌افشان‌ها ارتباط دارد.

رنگ، نقش و جلب گرده‌افشان‌ها

رنگ گل‌ها در پلارگونیوم‌ها دامنه گسترده‌ای از سفید، صورتی و قرمز تا ارغوانی را شامل می‌شود و گاهی رگه‌ها یا لکه‌های تیره روی گلبرگ‌ها دیده می‌شود. در بسیاری از گونه‌ها، الگوهای رنگی گل نقش راهنما برای گرده‌افشان‌ها را ایفا می‌کند. برخی گونه‌ها با پروانه‌ها و زنبورها سازگارند و در مواردی تخصص‌گرایی بیشتری نیز مشاهده می‌شود.

میوه و بذر

میوه در این تیره غالباً به‌شکل شیزوکارپ با ظاهری منقارمانند دیده می‌شود که هنگام رسیدگی به چند بخش (مریکارپ) تقسیم می‌گردد. در Pelargonium نیز ساختار میوه به پراکنش بذر کمک می‌کند و در برخی گونه‌ها سازوکارهای مکانیکی برای رهاسازی بذر دیده می‌شود. چرخه بذر تا گیاهچه می‌تواند به دما و نور وابستگی معنی‌دار داشته باشد و این موضوع در تکثیر گونه‌ای اهمیت دارد.

ترکیبات معطر و غده‌های ترشحی

بسیاری از گونه‌های معطر دارای غده‌های ترشحی و کرک‌های غده‌ای هستند که اسانس تولید می‌کنند. اسانس پلارگونیوم‌های معطر از نظر اقتصادی اهمیت دارد و در صنایع عطرسازی، آرایشی و گاهی کاربردهای سنتی استفاده می‌شود. شدت رایحه به ژنتیک گونه/رقم، نور، وضعیت تغذیه و سن برگ وابسته است.

سازگاری‌های بوم‌شناختی

گونه‌های این جنس اغلب به شرایط آفتابی و خاک‌های با زهکش مناسب سازگارند. بسیاری از آن‌ها به خشکی نسبی مقاوم‌اند اما به غرقابی و ماندابی حساسیت دارند. در برخی گونه‌های بومی مناطق نیمه‌خشک، کاهش سطح برگ، کرک‌دار بودن، یا ذخیره آب در اندام‌ها به‌عنوان راهبردهای تحمل تنش مشاهده می‌شود.

اهمیت زینتی، اقتصادی و کاربردی

Pelargonium از مهم‌ترین گیاهان زینتی دنیا در کشت گلدانی و فضای سبز به‌شمار می‌آید. گروه‌های باغبانی مانند پلارگونیوم‌های ناحیه‌ای، پیچ (آویز) و ارقام گل‌درشت به‌دلیل گلدهی طولانی، تنوع رنگی بالا و قابلیت تکثیر آسان بسیار محبوب‌اند. همچنین پلارگونیوم‌های معطر برای تولید اسانس و ایجاد رایحه در باغ‌های حسی و کشت خانگی کاربرد دارند.

نیازهای عمومی کشت و نگهداری (ویژگی‌های مشترک مدیریتی)

برای اکثر پلارگونیوم‌ها، نور زیاد و چند ساعت آفتاب مستقیم در روز مطلوب است؛ در سایه عمیق معمولاً کاهش گلدهی رخ می‌دهد. بستر کشت باید سبک و دارای زهکش مناسب باشد. آبیاری بهتر است پس از خشک‌شدن نسبی سطح خاک انجام شود تا از پوسیدگی ریشه جلوگیری گردد. تغذیه متعادل، هرس منظم برای تحریک شاخه‌دهی و حذف گل‌های خشک‌شده برای تداوم گلدهی توصیه می‌شود.

تکثیر

تکثیر در بسیاری از گونه‌ها و ارقام از طریق قلمه ساقه بسیار رایج و موفق است. بذر نیز در تکثیر گونه‌ای و برنامه‌های اصلاحی اهمیت دارد. قلمه‌گیری در شرایط بهداشتی و با بستر سبک، درصد ریشه‌دهی را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد. برخی گونه‌های خاص ممکن است به شرایط ویژه‌تری برای جوانه‌زنی یا ریشه‌دهی نیاز داشته باشند.

آفات و بیماری‌های رایج (به‌صورت کلی)

پلارگونیوم‌ها ممکن است درگیر شته‌ها، سفیدبالک، کنه‌های گیاهی و تریپس شوند و در شرایط رطوبت بالا یا تهویه نامناسب، بیماری‌های قارچی و پوسیدگی‌ها افزایش می‌یابد. پیشگیری با مدیریت آبیاری، تهویه مناسب و حذف اندام‌های آلوده، مؤثرترین راهکار عمومی است. انتخاب بستر مناسب و پرهیز از غرقابی، در کاهش خسارت بیماری‌های ریشه‌ای نقش کلیدی دارد.

فهرست تعدادی از گونه‌های شناخته‌شده جنس Pelargonium

نمونه‌هایی از گونه‌های این جنس عبارت‌اند از:

Pelargonium graveolens

Pelargonium zonale

Pelargonium peltatum

Pelargonium grandiflorum

Pelargonium capitatum

Pelargonium radens

Pelargonium sidoides

Pelargonium cucullatum

Pelargonium odoratissimum

Pelargonium citrosum

منابع

Plants of the World Online (Kew): Pelargonium

World Flora Online: Pelargonium

GBIF: Pelargonium occurrence data

Encyclopaedia Britannica: Pelargonium

Royal Horticultural Society (RHS): Pelargonium

مطالب این صفحه را پسندیدم

نظرات و پرسش های کاربران

saeede latifi

با سلام، من شمعدانی اژدر دارم ولی روش قلمه زدن اونو بلد نیستم اگر ممکنه کامل توضیح دهید، از کجا باید قلمه زد و به چه صورت باید نگهداری کرد.......با تشکر پاسخ مشاهده

مهندس رامندی

توليدوتكثيراين گياه همانندشعمداني معمولي به صورت قلمه ودراندازه هاي ده تادوازده سانتيمتري ميباشد . به دوصورت ميتوان قلمه زدن راانجام داد . اول اينكه بستري ازماسه شسته نرم درداخل گلخانه آماده كردقلمه هارادرآن فروكرد . دوم اينكه درگلدانهاي سايز 8 ماسه بريزيم وقلمه هارادرگلدان بزنيم وياخاك گلدانراتركيبي ازكوكوپيت وپرليت به ميزان مناسب بگيريم وبازقلمه رادرآن فروكنيم . زمان ريشه كردن قلمه هابه طورمعمولبين 30الي 40 روزميباشد . آب زيادي باعث ازبين رفتن قلمه هاميشودازنظرنوردهي باشعمداني معمولي فرقي نميكند . امادرفصل پائيزوزمستان ازنظردمابايدبين 18 تا 22 درجه سانتيگراد رارعايت كرد . زمانيكه ريشه قلمه هاكامل گرديدوبه مرحله اي رسيدكه جابه جايي آنهامشكلي دررشدگياه پيدانميكند،بايدبه دوروش عمل كرد . اگرقلمه رادربسترزدهايم،گلدانهاي استكاني وياسايز 6 تا 8 راباخاك مناسب خودكه تركيبي ازيك قسمت برگ پوسيده،يك قسمت كوكوپيت ويك قسمت پرليت ميباشدراآماده ميكنيم وعمل جابه جايي راانجام ميدهيم . دوم اينكه اگرقلمه هارادرگلدان زده ايم،بايدگلدانهاي سايز 14 راآماده كنيم وباخاك مناسب خودكه تركيبي ازبرگ پوسيده وكمي شن شسه وقسمتي خاك رس ميباشدراتعويض كنيم . اين عمل كه انجام شدبعدازگذشت يكي دوماه اين گلدانراميتواندرگلدانهاي بزرگتري انتقال داد . خاك شعمداني عطري وشعمداني اژدررامعمولا ًسبكترازشعمدانيهاي ديگردرست ميكنندزيراريشه دراين خاك بهتركارميكند .

امير الف

سلام و خسته نباشيد يكى از دوستان شعدونى اژدر خريده ولى چنتا از برگ هاش متاسفانه رو به زدرشدن و خشك شدنه. علت چى ميتونه باشه و اينكه شرايط نگهداريش از نظر نور و آب و كود چطور بايد باشه؟

مهندس رامندی

ابیارای زیاد.نور کم ویا افتاب تند وشدید عدم کوددهی به منظور تقویت گیاه باید از کودهای کامل مخصوص گلدهی استفاده نمایید .هر دو هفته یه بار به مقدار یه قاشق چای خوری کوچیک از کود رو در یک لیتر اب حل نموده وبه مقدار کافی از محلول مورد نظر به صورت ابیاری به گیاه بدهید. در مصرف کود زیاده روی نکنید/ از جابجایی لحظه به لحظه گلدان جدا خودداری شود.مهمترین نکته در نگهداری اینه که مکان مناسبی برای قرار دان گیاه با توجه به نیاز گیاه به نور و... انتخاب وبعد از جابجایی اون خودداری نمایید تا گیاهی شاداب داشته باشید. بايد گياهتان را درمکاني با افتاب ملايم و فيلتر شده مانند افتاب پشت پرده توري قرار دهيد(پنجره جنوبی بهتر است) برای تععین زمان ابیاری سطح خاک رو 2-3 سانت کنار بزنید وخشکی خاک رو بررسی کنید.اگه خاک خیس نبود وبه دست نچسبید باید ابیاری کنید.دقت کنید خاک نباید کاملا خشک بشه وخیس هم نباشه. هر ازچندگاهی با کنترل زهکش از باز بودن سوراخ انتهایی وخروج اب اضافی از گلدان مطمین شوید.از جمع شدن اب در زیر گلدانی جلوگیری کنیدویا داخل زیر گلدانی(بین گلدان و زیر گلدانی)یک لایه سنگریزه قرار دهید به نحوی که خاک گلدان در تماس مستقیم با آب قرار نگیرد.این کار در جلوگیری از باتلاقی شدن خاک موثر است . در هر نویت ابدهی گیاه رو سیراب کنید.مقداری به گیاه اب بدهید که فقط مقدار کمی اب از سوراخ ته گلدان بیرون بزنه .این یعنی کل خاک اب خورده.با تجربه میتونید این مقدار رو بدست بیارید وبستگی به حجم گلدونتون داره.

نازلی اقتداری

سلام خسته نباشید برگهای قسمت پایین برگ چای من داره زردن میشه فکرکنم بخاطر خشکی هوا باشه اخه ما توی قم هستیم مکانش توی راهروی خونمونه و کاملا سایه هستش و نور ا زکنار در می تابه توی راهرو ولی روی این گلدون نمیفته بردمش گذاشتم پشت در خونمون توی داخل راهرو که نور گیره و نور بهش می تابه ولی فرداش دیدم بازم برگاش داره زردتر میشه میزان آبش دوروز یه بار اب میدم بهش هرزمان که میزان رطوبت خاکشو سنجیدم بهش اب میدم از نظر تقویت کننده هم کود پوسیده دامی رو با اب مخلوط کردم یه مقدار ریختم روی خاکش و از زیر گلدون کامل خارج شد و زیر گلدونیشو خالی کردم من مجموعه کاکتوس دارم و گلدونای دیگه این گلدون ظاهرا مشکل داره الان.میشه راهنماییم کنید چیکار باید بکنم از نظر مکان عالی که بتونه رشد کنه ؟؟؟درضمن این گلدونارو از محلات برام میارن. پاسخ مشاهده

مهندس رامندی

زردی برگهای پایینی معمولا به خاطر کمبود مواد غدایی است.هر ده روز یکبار بهش کود کامل بدهید.مکان نگهداریشم باید نزدیک به پنجره نورگیر باشه.خشکی هوا وگرما معمولا باعث خشکی وزردی نوک برگ میشه

محمد مظاهری

با سلام چند بوته گل شمعدانی عطری در باغچه و گلدان دارم که هیچ کدام گل نمیکند هفته دو بار باغچه را اب میدهم و گلدان ها را هرروز ولی هیچ گلی نداده فقط بوته بزرگ میشود علت چیست پاسخ مشاهده

افسانه سادات فرود

رسیدن نور کافی به گیاه و تقویت با کود گل دهی و آبیاری منظم موثر می باشد . آفتاب کامل روز برای شمعدانی عطری عالی است اما در گرم ترین ساعات روز نیم سایه را ترجیح می دهد.برای گلدهی خوب گیاه و عملکرد مناسب آن می بایست در طی فصل رشد (بهار و اوایل تابستان) بستر کاشت را مرطوب نگه داشت که البته این به معنی خیس و غرقابی شدن خاک نیست.

فاطمه دهدشتی

با سلام و تشکر از سایت خوبتون شمعدانی عطری من تا دو روز پیش کاملا سرحال بود اما الان برگاش و ساقه هاش شل و پزمرده شدن. قبلا توی بالکن بود اما بخاطر سرما چند وقته که آوردمش توی اتاق و تقریبا هر یک هفته الی ده روز آب بهش میدم.لطفا علت پژمرده شدنش رو بفرمایید. ممنون پاسخ مشاهده

فاطمه زواری

به دلیل تغییر مکان طبیعی است. اگر امکان محصور کردن بالکن یا محصور کردن گلدان با پوشش نایلونی بود شاید بهتر بود.نور و دمای گیاه را مرتب چک کنید. نباید محیط اطراف گیاه نیز فوق الغاده گرم باشد.

امید رفیعی

سلام یک گلدان شمعدانی عطری نزدیک به هفت ماه هست دارم تا الان حالش خوب بود اما چند وقته برگ هاش جمع میشه و زرد شده داره خشک میشه هفته ای یک بار آب میدم و در تابستان هفته ای دوبار تواین مدت دوبار بهش کود جلبک دریای سیمپلکس دادم نور پشت پنجره و غیر مستقیم میخوره ممنون میشم راهنماییم کنید

پاسخ مشاهده

افسانه سادات فرود

سلام با توجه به اینکه ساقه ها رشد علفی دارند به نظر می رسد نور کافی نیست .میزان نور مستقیم را افزایش دهید.کوددهی را ادامه دهید اگر بهبود نیافت خاک را تعویض کنید.

مشاهده همه کامنت ها و نظرات این صفحه

برای ثبت نظر و یا پرسش میبایست در سایت عضو باشید و به سیستم وارد شوید . ورود

فروشگاه اینترنتی نارگیل