اسطوخودوس دارویی

دانستنیهای علمی

Lavandula Officinalis نام قدیم گونه Lavandula Angustifolia میباشد و به نام های دیگری چون official lavender و true lavender نیز شهرت داشته است.
برای کسب اطلاعات به صفحه اسطوخودوس مراجعه نمایید.

اسطوخودوس در بيشتر نقاط دنيا به حالت خودرو مي رويد مخصوصا در جنوب فرانسه مناطق مديترانه و در تورنتو به مقدر زياد وجود دارد و بسته به شرايط محيط و خاک به انواع مختلف ظاهر مي شود.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز خیلی زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک سبک شنی

اسطوخودوس گياهي است چندين ساله به ارتفاع حدود نيم متر با برگ هاي متقابل، باريک، دراز، سبز رنگ و پوشيده از کرک هاي سفيد پنبه اي. گلهاي آن به رنگ بنفش و به صورت سنبله است. قسمت مورد استفاده اين گياه، گلها و سرشاخه هاي گلدار آن است. اسطوخودوس بوي بسيار مطبوعي دارد.

ترکيبات شيميايي: اسانس اسطوخودوس داراي حدود 40 درصد استات ليناليل است همچنين در آن ترکيباتي نظير اسيد بوتيريک، اسيد پروپيونيک و اسيد والريک، لينالول آزاد و ژرامبول وجود دارد.

شرایط محیط رشد

دما و اقلیم

اسطوخودوس دارویی (Lavandula officinalis) گیاهی مدیترانه‌ای و دوستدار گرماست. بهترین رشد رویشی و بیشترین کیفیت اسانس معمولاً در دمای حدود 18 تا 28°C رخ می‌دهد. پس از استقرار، سرما را تا حدی تحمل می‌کند، اما یخبندان‌های طولانی و رطوبت زمستانه بالا می‌تواند باعث پوسیدگی طوقه و ریشه شود. جریان ملایم هوا و دوری از گودال‌های سرد (محل تجمع هوای سرد) توصیه می‌شود.

نور و تابش

نور کامل و آفتاب مستقیم (حداقل 6 تا 8 ساعت در روز) برای گل‌دهی مطلوب و تولید اسانس ضروری است. در سایه یا نور کم، گیاه کشیده، کم‌گل و معطرّت پایین‌تر می‌شود. در مناطق بسیار گرم، آفتاب کامل همچنان مناسب است، به شرطی که خاک زهکشی عالی داشته باشد.

رطوبت و آبیاری

اسطوخودوس به خشکی‌پسندی معروف است و رطوبت بالای هوا و آبیاری سنگین برای آن نامناسب است. آبیاری باید عمیق اما با فاصله انجام شود؛ پس از استقرار، فقط هنگام خشک شدن بخش قابل توجهی از خاک آبیاری گردد. خیس‌ماندن مداوم خاک مهم‌ترین عامل بیماری‌های قارچی و کاهش عمر بوته است.

خاک، بافت، زهکشی و pH

بهترین خاک برای اسطوخودوس، سبک تا متوسط (شنی-لوم یا لومی سبک) با زهکشی بسیار خوب است. خاک‌های سنگین رسی و فشرده مناسب نیستند مگر با اصلاح (افزودن شن، پرلیت یا ایجاد بستر بلند). دامنه pH مناسب معمولاً 6.5 تا 8 (کمی خنثی تا قلیایی) است؛ در خاک‌های خیلی اسیدی، رشد و جذب عناصر کاهش می‌یابد.

تغذیه و مدیریت بستر

کوددهی سنگین به‌ویژه ازت بالا توصیه نمی‌شود، زیرا باعث رشد نرم و حساسیت به بیماری می‌گردد. مصرف متعادل مواد آلی کاملاً پوسیده و حفظ زهکشی، از هر کود شیمیایی مهم‌تر است. مالچ‌های معدنی (ریزه‌سنگ) در اقلیم‌های مرطوب می‌توانند به کاهش رطوبت طوقه کمک کنند.

مقابله به آفات اسطوخودوس دارویی

آفات مهم اسطوخودوس دارویی (Lavandula officinalis)

مهم‌ترین آفات اسطوخودوس شته‌ها، تریپس‌ها، کنه‌های تارعنکبوتی و برخی لاروهای برگ‌خوار هستند. این آفات با مکیدن شیره گیاهی یا تغذیه از بافت برگ، باعث زردی، پیچیدگی برگ‌ها و کاهش اسانس می‌شوند. برای پیشگیری، تهویه مناسب، فاصله کاشت کافی و پرهیز از آبیاری بیش از حد ضروری است. در صورت طغیان، استفاده از صابون حشره‌کش، روغن ولک یا عصاره سیر و فلفل به‌عنوان روش کنترل بیولوژیک توصیه می‌شود.

بیماری‌های قارچی و باکتریایی

رطوبت بالا و زهکشی ضعیف، زمینه‌ساز بیماری‌هایی مانند پوسیدگی ریشه (فیتوفتورا)، لکه برگی و سفیدک سطحی است. علائم شامل پژمردگی ناگهانی، سیاه شدن طوقه، لکه‌های قهوه‌ای روی برگ و پوشش سفید پودری است. برای مقابله، استفاده از بستر سبک و کاملاً زهکش‌دار، آبیاری در صبح و پرهیز از خیس شدن طولانی برگ‌ها اهمیت دارد. در موارد شدید، حذف و سوزاندن بوته‌های آلوده و ضدعفونی ابزار باغبانی ضروری است.

مدیریت تلفیقی و پیشگیری

اسطوخودوس در صورت کاشت در محل آفتابی، با خاک فقیر ولی خوب‌زهکشی‌شده، معمولاً کم‌آفت است. چرخش کشت، حذف علف‌های هرز، پایش منظم بوته‌ها و استفاده محدود و هدفمند از سموم کم‌خطر، پایه مدیریت تلفیقی در این گیاه دارویی است.

نحوه تکثیر اسطوخودوس دارویی

تولید مثل Lavandula officinalis در طبیعت

اسطوخودوس دارویی در طبیعت عمدتاً از طریق بذر تکثیر می‌شود. گل‌های خوشه‌ای آن توسط زنبورها و سایر حشرات گرده‌افشانی شده و پس از لقاح، فندقه‌های کوچک حاوی بذر تشکیل می‌گردند. بذرها پس از رسیدن، در اثر باد، باران و ریزش طبیعی از خوشه جدا شده و در خاک‌های سبک و آفتاب‌گیر جوانه می‌زنند. در زیستگاه‌های سنگلاخی، قلمه‌های طبیعی حاصل از شکستن شاخه‌های مسن نیز می‌توانند در تماس با خاک ریشه‌دار شوند.

تکثیر اسطوخودوس در خانه با بذر

برای تکثیر اسطوخودوس دارویی در خانه می‌توان از بذرهای رسیده و تازه استفاده کرد. بذرها بهتر است یک دوره سرمادهی ملایم (قرار دادن در یخچال به مدت ۳–۴ هفته) را طی کنند تا جوانه‌زنی یکنواخت‌تر شود. بذرها روی بستر سبک و خوب‌زهکش (مخلوط کوکوپیت و پرلیت) پاشیده شده، فقط اندکی با خاک پوشانده و در محیطی روشن با رطوبت ملایم نگهداری می‌شوند.

تکثیر اسطوخودوس در خانه با قلمه و تقسیم بوته

روش رایج‌تر خانگی، قلمه‌گیری از شاخه‌های نیمه‌چوبی در بهار یا اواخر تابستان است. طول قلمه‌ها ۸–۱۲ سانتی‌متر بوده و برگ‌های پایینی حذف و پایه در بستر مرطوب و سبک قرار داده می‌شود. استفاده از هورمون ریشه‌زا ریشه‌زایی را تسهیل می‌کند. در بوته‌های مسن، می‌توان بخش‌های ریشه‌دار را در اوایل بهار جدا کرده (تقسیم بوته) و هر قسمت را در گلدان یا بستر جدید با آفتاب کامل کاشت.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

طعم آن تلخ است و بعلت بوي مطبوع آن در عطر سازي مصرف مي شود. اسانس اسطوخودوس که از تقطير گل و سرشاخه هاي گلدار اين گياه به دست مي آيد مايعي است زردرنگ يا زرد مايل به سبز که داراي بوي مطبوعي است.

اسطوخودوس از نظر طب قديم ايران گرم و خشک است. براي رفع خستگي و آرامش چند قطره روغن اسطوخودوس را در وان آب گرم ريخته و براي مدت يکربع ساعت در آن دراز بکشيد، گرفتگي ها را باز مي کند، مقوي معده است، معرق است و تب را پائين مي آورد، صفرا بر بوده و کبد را بکار مي اندازد و بيماري هاي کبدي را برطرف مي کند، ضد تشنج است، براي تقويت عمومي بدن خوب است، از آن مي توان بعنوان مسهل و تميزکننده استفاده کرد. براي رفع فراموشي و تقويت حافظه از دم کرده اسطوخودوس استفاده کنيد، براي برطرف کردن غم و اندوه هر روز دم کرده اسطوخودوس بنوشيد، اگر دست و پاي شما خواب مي رود از اين گياه استفاده کنيد، زردي را برطرف مي کند، براي رفع حالت تهوع و سرگيجه مفيد است، سردرد و سردردهاي يکطرفه را درمان مي کند، براي معالجه ضعف اعصاب مفيد است، طپش قلب را از بين مي برد، آسم را برطرف مي کند، اسطوخودوس درمان کنده رماتيسم، آرتروز و نقرس است، براي برطرف کردن بوهاي نامتناسب در منزل چند قطره روغن اسطوخودوس را در آب ريخته و بگذاريد به آرامي بجوشد عطر مطبوعي را در هوا پخش مي کند.

طرز استفاده:
1) دم کرده اسطوخودوس: حدود 5 گرم سرشاخه گلدار يا گل اين گياه را در يک ليتر آبجوش ريخته و به مدت 10 دقيقه دم کنيد. مقدار مصرف اين دم کرده 4-3 فنجان در روز است.
2)کمپرس اسطوخودوس: 30 گرم گل يا سرشاخه گلدار اين گياه را با يک ليتر آبجوش مخلوط کرده و به مدت 10 دقيقه دم کنيد.

مضرات:
اسطوخودوس گياهي است بي ضرر که همه مي توانند از آن استفاده کنند. فقط براي اشخاص صفراوي مزاج خوب نيست و باعث آشفتگي مي شود.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس اسطوخودوس و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره نعناعیان و جنس های آن