زنبق سیاه

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه گیاه‌شناسی

Iris iberica با نام رایج «زنبق سیاه» به خانوادهٔ Iridaceae (زنبقیان) تعلق دارد و در جنس Iris قرار می‌گیرد. این گونه از گروه زنبق‌های ریزوم‌دار است و در چارچوب زیرجنس‌های نزدیک به زنبق‌های ریش‌دار (Bearded irises) بررسی می‌شود. ویژگی شاخص آن در مطالعات ریخت‌شناسی، تضاد رنگی گلبرگ‌ها و ساختارهای کرک‌مانند (ریش) بر روی کاسبرگ‌هاست که با گرده‌افشانی حشرات مرتبط دانسته می‌شود.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

این گونه بومی بخش‌هایی از قفقاز و نواحی پیرامونی است و در دامنه‌های کوهستانی و مناطق بین‌کوهی مشاهده می‌شود. نام گونه (iberica) به «ایبریای قفقازی» اشاره دارد و به حوزه جغرافیایی تاریخی در شرق قفقاز مرتبط است، نه شبه‌جزیره ایبری اروپا.

زیستگاه و بوم‌شناسی

Iris iberica معمولاً در شیب‌های سنگلاخی، مراتع استپی، و خاک‌های سبک تا نیمه‌سنگین با زهکشی خوب رشد می‌کند. این گیاه با اقلیم‌های دارای زمستان سرد و بهار نسبتاً مرطوب سازگار است و در فصل رشد فعال از رطوبت بهاره بهره می‌برد. چرخه زیستی آن با کاهش بارندگی تابستانه هم‌زمان شده و اندام‌های زیرزمینی به بقای گیاه در دوره‌های خشک کمک می‌کنند.

تاریخچه علمی و نام‌گذاری

Iris iberica در ادبیات گیاه‌شناسی کلاسیک به‌عنوان یکی از گونه‌های شاخص زنبق‌های قفقاز معرفی شده و از دیرباز در مطالعات رده‌بندی جنس Iris مورد توجه بوده است. ثبت‌های هرباریومی و توصیف‌های ریخت‌شناسی نقش مهمی در تفکیک آن از گونه‌های نزدیک و شکل‌گیری دیدگاه‌های نوین درباره تنوع زنبق‌های منطقه داشته‌اند.

خصوصیات - معرفی

زنبق سیاه گیاهی علفی و پایا به ارتفاع 8 تا 30 سانتی متر می باشد. این گیاه دارای پیاز زیرزمینی و خزنده با ریشه های منشعب کشیده و معطر و ساقه هوایی، گلدار و باریک به رنگ سبز کمرنگ است که از میان طوقه برگ ها بیرون آمده و به گل منتهی می شود. برگ های زنبق سیاه صاف، باریک، دراز، تیغه ای، نوک تیز و بدون دمبرگ به فرم خطی و شبیه شمشیرند که در امتداد طولی تا شده اند. طول برگ ها اغلب از ساقه بیشتر و پهنای آنها 1 تا 3 سانتی متر است. برگ ها سبز روشن تا سبز رنگ پریده هستند. غلاف برگ های فوقانی قسمتی از غلاف برگ های تحتانی خود را می پوشانند. گل ها به فرم گل آذین نر-ماده، به رنگ بنفش تیره متمایل به سیاه یا قهوه ای تیره همراه با اندکی رگه های سفید مایل به کرم هستند که گل پوش های بیرونی سیاه است. گلپوش ها 6 قطعه ای و تقریبا هم اندازه هستند.

شرایط نگهداری زنبق سیاه

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15-18 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک های ماسه ای یا رسی

زنبق سیاه در مناطق باز و آفتاب گیر دامنه های کوهستانی و دشت های کوهپایه ای می روید و خاک های غنی و حاصلخیز ماسه ای یا رسی با درجه اسیدی یا خنثی و مرطوب اندک را ترجیح می دهد. فصل گلدهی بسته به شرایط آب و هوایی منطقه رویشی از ماه اردیبهشت تا تیر است.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

ترکیبات شیمیایی پیاز زنبق شامل ماده رزینی تلخ، امیدون وایریدین است. ایریدین نوعی ماده گلوکوزیدی است که اگر تجزیه شود به گلوکزوایریژنین تبدیل می شود. همچنین پیاز زنبق دارای درصد کمی از اسیدهای میریتیک، اولئیک و اترهای میتیلیک است. ماده معطر زنبق که در پیاز آن یافت می شود، به ایرون به حالت خالص و به صورت بلورهای کوچک بی رنگ و دارای رایحه خوشی است. این ماده در آب حل می شود ولی در اتر و الکل حل نمی شود.

نوعی زنبق زنبق سیمین رگه زنبق کمانی زنبق دورنگ

زعفران بهاره زنبق توری زنبق سفید زنبق زاگرس