رز ساناز

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه سامانه‌ای

رز ساناز با نام علمی Rosa chinensis var. minima cv. Sanaz در خانواده Rosaceae (گل‌سرخیان) و سرده Rosa قرار می‌گیرد. گونهٔ پایه Rosa chinensis یکی از مهم‌ترین خاستگاه‌های ژنتیکی برای رزهای زینتی مدرن است و در شکل‌گیری بسیاری از ارقام امروزی نقش داشته است.

منطقه بومی و زیستگاه طبیعی

خاستگاه اصلی Rosa chinensis به شرق آسیا، به‌ویژه بخش‌هایی از چین، نسبت داده می‌شود. زیستگاه‌های طبیعی این گروه معمولاً حاشیه جنگل‌ها، دامنه‌ها، بوته‌زارها و پرچین‌های طبیعی در اقلیم‌های معتدل تا نیمه‌گرمسیری است؛ جایی که خاک نسبتاً غنی و زهکش‌دار و دسترسی به نور کافی فراهم باشد.

پیشینه تاریخی و اهمیت علمی

رزهای چینی از قرن‌های گذشته در باغبانی شرق آسیا کشت می‌شدند و سپس در سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی به اروپا معرفی شدند. ویژگی کلیدی علمی رزهای چینی، تمایل به گل‌دهی مکرر (Remontancy) بود که در برنامه‌های اصلاحی با رزهای اروپایی تلاقی داده شد و مسیر تکامل بسیاری از رزهای باغی جدید را تغییر داد.

جایگاه رقم «ساناز» و مفهوم واریته/کولتیوار

عبارت var. minima به یک واریته با گرایش به رشد کوچک‌تر اشاره دارد و cv. Sanaz نشان‌دهنده یک کولتیوار (رقم باغی انتخاب‌شده) است که توسط انسان از میان جمعیت‌های کشت‌شده برگزیده و تکثیر می‌شود. بنابراین «ساناز» یک واحد باغبانی با هویت ژنتیکی/ریختی نسبتاً پایدار است که در چارچوب رزهای چینی مینیاتوری یا کوچک‌جثه طبقه‌بندی می‌شود.

خصوصیات - معرفی

ویژگی‌های کلی و عادت رشد

رز ساناز (Rosa chinensis var. minima cv. Sanaz) یک رقم مینیاتوری از رز چینی است که با فرم بوته‌ای فشرده و متراکم شناخته می‌شود. اندام‌های هوایی آن ظریف و ریزاندام‌اند و این ویژگی در ساقه، برگ و گل به‌وضوح دیده می‌شود.

ساقه و خارها

ساقه‌ها باریک، نسبتاً راست تا کمی قوسی و منشعب هستند و بافت آن‌ها در شاخه‌های جوان سبز و در شاخه‌های مسن‌تر متمایل به قهوه‌ای روشن می‌شود. خارها معمولاً کوچک، نوک‌تیز و پراکنده‌اند؛ در برخی شاخه‌ها تراکم خار کمتر است. وجود خارهای ریز، شاخصه رایج این رقم مینیاتوری است.

برگ‌ها

برگ‌ها شانه‌ای و مرکب بوده و اغلب از ۵ (گاهی ۳ یا ۷) برگچه تشکیل می‌شوند. برگچه‌ها کوچک، بیضوی تا تخم‌مرغی، با حاشیه دندانه‌دار ظریف هستند. سطح برگ معمولاً سبز تیره تا سبز متوسط و نسبتاً براق است و رگبرگ میانی مشخص دیده می‌شود. دمبرگ‌ها کوتاه و گاهی دارای زوائد کوچک (گوشوارک) در قاعده‌اند.

گل‌ها و ساختار زایشی

گل‌ها کوچک تا متوسطِ مینیاتوری، منفرد یا در خوشه‌های کم‌گل ظاهر می‌شوند و فرم آن‌ها از غنچه کشیده تا جامی/رزت در زمان شکوفایی تغییر می‌کند. رنگ گل در این رقم غالباً در طیف صورتی پررنگ تا سرخابی دیده می‌شود و با پیرشدن گل ممکن است اندکی روشن‌تر گردد. تعداد گلبرگ‌ها معمولاً زیاد است و همین موضوع به گل حالت پُرپر می‌دهد. پرچم‌ها زردرنگ‌اند و کاسبرگ‌ها باریک و نوک‌دار بوده و در مرحله غنچه برجسته‌ترند.

میوه (نهنج/هیپ) و بذر

در صورت تشکیل میوه، نهنج کوچک و گرد تا بیضوی است و هنگام رسیدگی می‌تواند به رنگ نارنجی-قرمز درآید، هرچند در ارقام زینتیِ پرپر، تشکیل میوه ممکن است محدود باشد.

شرایط نگهداری رز ساناز

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز ۱۸ تا ۲۵ درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومی سبک و زهکشی‌پذیر pH 6.0–6.5

دما

رز ساناز (Rosa chinensis var. minima cv. Sanaz) در دمای معتدل بهترین رشد را دارد؛ بازه مناسب روزانه حدود 18 تا 28 درجه سانتی‌گراد است. کاهش دما به زیر 5 درجه می‌تواند موجب توقف رشد و آسیب به جوانه‌ها شود و گرمای بالای 35 درجه به‌ویژه همراه با باد گرم، باعث تنش و ریزش غنچه‌ها می‌گردد.

نور

این رقم برای گل‌دهی پایدار به نور زیاد نیاز دارد. حداقل 5 تا 6 ساعت آفتاب مستقیم روزانه (ترجیحاً آفتاب صبح) توصیه می‌شود؛ در مناطق بسیار گرم، سایه‌روشنِ بعدازظهر از سوختگی برگ و کاهش کیفیت گل جلوگیری می‌کند. در محیط‌های کم‌نور، ساقه‌ها دراز و گل‌دهی کم می‌شود.

رطوبت و تهویه

رطوبت نسبی متوسط (حدود 40 تا 60٪) مناسب است. رطوبت بالا همراه با جریان هوای ضعیف، خطر بیماری‌های قارچی را افزایش می‌دهد؛ بنابراین تهویه مناسب و فاصله‌دهی برای گردش هوا ضروری است. از خیس ماندن طولانی برگ‌ها، به‌خصوص در شب، پرهیز کنید.

خاک و بستر

بستر باید سبک، غنی و دارای زهکشی عالی باشد. ترکیبی از خاک باغچه لومی + کمپوست کاملاً پوسیده + پرلیت/ماسه شسته (برای افزایش تخلخل) مناسب است. pH نزدیک به خنثی تا کمی اسیدی (حدود 6 تا 7) جذب عناصر غذایی را بهینه می‌کند.

آبیاری

آبیاری زمانی انجام شود که 2 تا 3 سانتی‌متر سطح خاک خشک شده باشد. خاک باتلاقی و ماندابی شدن ریشه، مهم‌ترین عامل ضعف و زردی گیاه است؛ در عوض خشکی طولانی نیز سبب ریزش غنچه‌ها می‌شود. آبیاری عمیق و منظم، همراه با زهکشی مناسب، بهترین راهکار است.

مقابله به آفات رز ساناز

آفات رایج رز ساناز و نشانه‌ها

شته‌ها با تجمع روی سرشاخه‌ها و غنچه‌ها موجب پیچیدگی برگ، ترشح عسلک و رشد کپک دوده‌ای می‌شوند. کنه تارتن با لکه‌های ریز زرد، تارهای نازک و ریزش برگ در هوای گرم و خشک دیده می‌شود. تریپس‌ها باعث نقره‌ای شدن گلبرگ و بدشکلی غنچه‌ها می‌گردند. شپشک‌ها نیز با سپرهای مومی روی ساقه و پشت برگ، ضعف عمومی و زردی ایجاد می‌کنند.

بیماری‌های مهم و علائم

سفیدک پودری به صورت پوشش سفید روی برگ و جوانه‌ها ظاهر شده و رشد را کند می‌کند. لکه سیاه رز لکه‌های گرد تیره با حاشیه زرد ایجاد کرده و ریزش برگ را تشدید می‌کند. زنگ رز با لکه‌های نارنجی-قهوه‌ای در سطح زیرین برگ شناخته می‌شود. پوسیدگی ریشه در خاک‌های سنگین و آبیاری زیاد موجب پژمردگی و سیاه شدن طوقه می‌گردد.

روش‌های مقابله و پیشگیری

بهترین راه کنترل، پیشگیری با بهداشت و مدیریت صحیح آبیاری و تهویه است. هرس برای جریان هوا، جمع‌آوری و حذف برگ‌های آلوده، و آبیاری در پای بوته (نه روی برگ) توصیه می‌شود. برای آفات مکنده، شست‌وشوی گیاه با آب، استفاده از صابون حشره‌کش یا روغن‌های باغبانی و رهاسازی دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک‌ها مؤثر است. در بیماری‌های قارچی، کاهش رطوبت، فاصله‌گذاری مناسب و در صورت نیاز مصرف قارچ‌کش‌های ثبت‌شده (مانند ترکیبات گوگردی برای سفیدک و محافظتی‌ها برای لکه سیاه) طبق برچسب انجام شود.

نحوه تکثیر رز ساناز

تولیدمثل رز ساناز در طبیعت

رز چینی مینیاتوری رقم ساناز (Rosa chinensis var. minima cv. Sanaz) در طبیعت عمدتاً از راه تولیدمثل جنسی تکثیر می‌شود: گل‌ها پس از گرده‌افشانی توسط حشرات، میوه‌ی نسترنی (hip) تشکیل می‌دهند و بذرها پس از رسیدگی در شرایط مناسب رطوبت و دما جوانه می‌زنند. تنوع ژنتیکیِ حاصل از بذر باعث می‌شود صفات گیاهان جدید دقیقاً مشابه بوته‌ی مادری نباشد.

روش‌های تکثیر در خانه

مطمئن‌ترین راه برای حفظ ویژگی‌های رقم ساناز، قلمه‌گیری نیمه‌خشبی است. قلمه‌های ۱۰–۱۵ سانتی‌متری را از شاخه‌های سالم، با ۲–۳ گره تهیه کنید، برگ‌های پایینی را حذف کرده و در بستر سبک و استریل (کوکوپیت+پرلیت) بکارید؛ رطوبت یکنواخت و نور زیادِ غیرمستقیم ریشه‌زایی را تسریع می‌کند.

روش دیگر خوابانیدن شاخه (لایه‌گذاری) است: بخشی از شاخه‌ی انعطاف‌پذیر را کمی زخمی کرده، زیر خاک ثابت کنید تا در محل گره‌ها ریشه بسازد؛ سپس از بوته‌ی مادری جدا نمایید. تکثیر از بذر نیز ممکن است، اما برای ساناز معمولاً نتیجه یکنواخت نیست و بیشتر برای تجربه یا اصلاح نژادی کاربرد دارد.

رز ویرجینیا نسترن کوهی گل رز سنتیفولیا رزشمالی، رز تیغ دار

بونسای چری سروا اسپیره خزدار شیر خشت