دانستنیهای علمی
نام علمي
Bambusa vulgaris
ردهبندی و جایگاه گیاهشناسی
خیزران Bambusa vulgaris یک گونه از گندمیان است و در خانوادهٔ Poaceae (گندمیان) و زیرخانوادهٔ Bambusoideae (بامبوها) قرار میگیرد. این گیاه به جنس Bambusa تعلق دارد که با ساقههای چوبی بندبند (culm) و رشد تودهای شناخته میشود.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
دربارهٔ خاستگاه دقیق Bambusa vulgaris اتفاق نظر کامل وجود ندارد، اما اغلب منابع آن را با جنوب و جنوبشرق آسیا پیوند میدهند. این گونه امروزه بهطور گسترده در نواحی گرمسیری و نیمهگرمسیری جهان، از آفریقا تا قارهٔ آمریکا و جزایر اقیانوسی، کشت شده و در بسیاری مناطق طبیعیسازی شده است.
زیستگاه و بومشناسی
خیزران معمولاً در زیستگاههای مرطوب تا نیمهمرطوب رشد میکند و در حاشیهٔ رودخانهها، درهها، زمینهای آبرفتی و همچنین مناطق انسانیدستخورده مانند باغها و حاشیهٔ مزارع دیده میشود. توانایی رشد سریع و تکثیر رویشی از طریق ریزومها باعث میشود در شرایط مناسب بهسرعت تودههای متراکم ایجاد کند.
تاریخچه و اهمیت علمی
Bambusa vulgaris از دیرباز بهعنوان یکی از رایجترین بامبوهای کشتشده در مناطق گرمسیری شناخته میشود. جابهجایی آن در طول تاریخ بازرگانی و کشاورزی، موجب گسترش جهانی و شکلگیری جمعیتهای طبیعیسازیشده شده است؛ موضوعی که در مطالعات زیستجغرافیا و مدیریت گونههای معرفیشده اهمیت دارد.
![خیزران]()
خصوصیات - معرفی
"خیزران" که در زبان فارسی، "نی" نیز گفته می شود، گیاهی چندساله از تیره گندمیان است. بامبو درخت نیست بلکه علفی غول پیکر است. ساقه های نی در ردیف های متراکم رشد می کند و می تواند تا ارتفاع ۴۰ متر برسد.
ساقه ها دارای میانگره هایی به طول 20 تا 45 سانتیمتر می باشند. برگ ها نیز خزاندار بوده و دارای کرک های انبوه می باشند. برگ ها نیزه ای شکل هستند.
![common bamboo]()
شرایط نگهداری خیزران
نور مورد نياز
متوسط
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک هایی با بافت سبک و مرطوب
|
این گیاه در مناطق گرمسیری رشد می کند. تا کنون بیش از ۱۰۰۰ نوع در ۹۰ گروه متفاوت شناسایی و نامگذاری شده است. وجود چوب های خیزران باعث ترمیم خاک می شود. این گیاه به صورت استوانه ای که به وسیله دیافراگمی عرضی در گروه ها تقسیم می شود، وجود دارد.
در چین اکثر جنگل های کم ارتفاع، قرن ها پیش از بین رفتند. با این وجود، هنوز نیزارهایی که خیزران در خود دارند، سراشیبی تپه ها را در غرب کشور می پوشانند.
خیزران در کوه های استان ساچوان برای آخرین پانداهای باقی مانده که در حیات وحش زندگی می کنند خوراک تأمین می کند.
خیزران می تواند سرمای تا منفی 3 درجه سانتیگراد را نیز تحمل کند.
![Bambusa vulgaris]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
از چوب های خیزران در مصارف ساخت سازه های مدرن می توان استفاده کرد. به عنوان مصالح ساختمانی، خیزران به عنوان پوشش بام، سازه سقف و دیوار و عناصر باربر سازه ساختمان مورد استفاده قرار می گیرد. هر کدام از کشورهایی که در آنها خیزران یا بامبو رشد می کند دارای نوع خاصی از روش های سنتی استفاده از آن هستند.
از این گیاه برای کنترل فرسایش خاک استفاده می شود.
از این گیاه برای تغذیه، تهیه کاغذ و اشیاء مختلف چوبی و سایر مصارف صنعتی و نیز برای حفاظت از مزارع و باغ ها استفاده می شود.
این گیاه محتوی مقدار فراوانی سلولز است که می تواند برای تهیه کاغذ و همچنین ابریشم مصنوعی مورد استفاده قرار گیرد. در ایران کشت خیزران هنوز رواج چندانی ندارد و صرف نظر از بخش های کوچکی در شمال کشور که در آنها مقدار محدودی خیزران کشت می شود، صنعتگران سایر نقاط از خیزران های خودرویی که در اکثر شهرهای شمالی و بویژه منطقه لیالستان لاهیجان وجود دارد، استفاده می کنند.
قابل ذکر است که خیزران هایی که رنگ آن سبز باشد نشان دهنده خشک نبودن آن بوده و احتمالاً سیاه می شود .
![خیزران - معرفی و راهنمای پرورش و نگهداری گیاهان زینتی فضای باز]()
مقابله به آفات خیزران
آفات مهم Bambusa vulgaris (خیزران)
مهمترین آفات خیزران شامل شتهها، شپشکهای سپردار و حشرات حفار ساقه هستند. شتهها با مکیدن شیرهی گیاه، سبب زردی و پیچیدگی برگ میشوند و عسلک آنها رشد قارچ دودهای را تسهیل میکند. شپشکهای سپردار روی ساقه و برگ لکههای برجسته و زبر ایجاد میکنند و در آلودگی شدید، رشد گیاه متوقف میشود. حشرات حفار ساقه، با حفر تونل در درون ساقه، آن را ضعیف و مستعد شکستگی میکنند.
بیماریهای رایج خیزران
بیماریهای قارچی مانند لکهبرگی، پوسیدگی ریشه و پوسیدگی ساقه در شرایط رطوبت بالا شایع هستند. لکههای قهوهای تا سیاه روی برگها، ریزش زودرس و کاهش فتوسنتز را به دنبال دارند. پوسیدگی ریشه معمولاً در خاکهای غرقاب دیده شده و موجب زردی عمومی، پژمردگی و مرگ تدریجی بوته میشود.
روشهای پیشگیری و مبارزه
مدیریت آفات و بیماریهای خیزران بر پایه پیشگیری، بهداشت باغ و استفاده حداقلی از سموم است. تهویه مناسب، آبیاری منظم ولی غرقاب نکردن، حذف و سوزاندن برگها و ساقههای آلوده و هرس شاخههای بیمار، فشار آلودگی را کاهش میدهد. برای شته و شپشک، شستوشوی برگها با آب و صابون حشرهکش ملایم و رهاسازی دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها توصیه میشود. در بیماریهای قارچی شدید، استفاده هدفمند از قارچکشهای مسدار یا سیستمیک، طبق دستور متخصص، ضروری است.
![خیزران]()
نحوه تکثیر خیزران
از تقسیم و کشت ریزوم ها در فصل بهار، خوابانیدن و قلمه زدن برای تکثیر این گیاه استفاده می شود.