خیزران

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه گیاه‌شناسی

خیزران Bambusa vulgaris یک گونه از گندمیان است و در خانوادهٔ Poaceae (گندمیان) و زیرخانوادهٔ Bambusoideae (بامبوها) قرار می‌گیرد. این گیاه به جنس Bambusa تعلق دارد که با ساقه‌های چوبی بندبند (culm) و رشد توده‌ای شناخته می‌شود.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

دربارهٔ خاستگاه دقیق Bambusa vulgaris اتفاق نظر کامل وجود ندارد، اما اغلب منابع آن را با جنوب و جنوب‌شرق آسیا پیوند می‌دهند. این گونه امروزه به‌طور گسترده در نواحی گرمسیری و نیمه‌گرمسیری جهان، از آفریقا تا قارهٔ آمریکا و جزایر اقیانوسی، کشت شده و در بسیاری مناطق طبیعی‌سازی شده است.

زیستگاه و بوم‌شناسی

خیزران معمولاً در زیستگاه‌های مرطوب تا نیمه‌مرطوب رشد می‌کند و در حاشیهٔ رودخانه‌ها، دره‌ها، زمین‌های آبرفتی و همچنین مناطق انسانی‌دست‌خورده مانند باغ‌ها و حاشیهٔ مزارع دیده می‌شود. توانایی رشد سریع و تکثیر رویشی از طریق ریزوم‌ها باعث می‌شود در شرایط مناسب به‌سرعت توده‌های متراکم ایجاد کند.

تاریخچه و اهمیت علمی

Bambusa vulgaris از دیرباز به‌عنوان یکی از رایج‌ترین بامبوهای کشت‌شده در مناطق گرمسیری شناخته می‌شود. جابه‌جایی آن در طول تاریخ بازرگانی و کشاورزی، موجب گسترش جهانی و شکل‌گیری جمعیت‌های طبیعی‌سازی‌شده شده است؛ موضوعی که در مطالعات زیست‌جغرافیا و مدیریت گونه‌های معرفی‌شده اهمیت دارد.

خصوصیات - معرفی

شرایط نگهداری خیزران

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز نواحی گرمسیری خاک مورد نياز خاک هایی با بافت سبک و مرطوب

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

مقابله به آفات خیزران

آفات مهم Bambusa vulgaris (خیزران)

مهم‌ترین آفات خیزران شامل شته‌ها، شپشک‌های سپردار و حشرات حفار ساقه هستند. شته‌ها با مکیدن شیره‌ی گیاه، سبب زردی و پیچیدگی برگ می‌شوند و عسلک آن‌ها رشد قارچ دوده‌ای را تسهیل می‌کند. شپشک‌های سپردار روی ساقه و برگ لکه‌های برجسته و زبر ایجاد می‌کنند و در آلودگی شدید، رشد گیاه متوقف می‌شود. حشرات حفار ساقه، با حفر تونل در درون ساقه، آن را ضعیف و مستعد شکستگی می‌کنند.

بیماری‌های رایج خیزران

بیماری‌های قارچی مانند لکه‌برگی، پوسیدگی ریشه و پوسیدگی ساقه در شرایط رطوبت بالا شایع هستند. لکه‌های قهوه‌ای تا سیاه روی برگ‌ها، ریزش زودرس و کاهش فتوسنتز را به دنبال دارند. پوسیدگی ریشه معمولاً در خاک‌های غرقاب دیده شده و موجب زردی عمومی، پژمردگی و مرگ تدریجی بوته می‌شود.

روش‌های پیشگیری و مبارزه

مدیریت آفات و بیماری‌های خیزران بر پایه پیشگیری، بهداشت باغ و استفاده حداقلی از سموم است. تهویه مناسب، آبیاری منظم ولی غرقاب نکردن، حذف و سوزاندن برگ‌ها و ساقه‌های آلوده و هرس شاخه‌های بیمار، فشار آلودگی را کاهش می‌دهد. برای شته و شپشک، شست‌وشوی برگ‌ها با آب و صابون حشره‌کش ملایم و رهاسازی دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک‌ها توصیه می‌شود. در بیماری‌های قارچی شدید، استفاده هدفمند از قارچ‌کش‌های مس‌دار یا سیستمیک، طبق دستور متخصص، ضروری است.

نحوه تکثیر خیزران