دانستنیهای علمی
ردهبندی علمی و جایگاه تبارشناختی
Rosa rubiginosa از تیرهی Rosaceae (گلسرخیان) و جنس Rosa است. این گونه در گروه «رزهای وحشی» قرار میگیرد و بهطور معمول با وجود خارها و برگهای مرکب شانهای شناخته میشود. در متون گیاهشناسی گاهی با نام هممعنی Rosa eglanteria نیز گزارش شده است.
منطقه بومی و زیستگاه طبیعی
خاستگاه بومی این گونه عمدتاً اروپا و بخشهایی از آسیای باختری است. زیستگاه طبیعی آن شامل پرچینها، حاشیه جنگلها، دامنههای آفتابگیر، مراتع باز و خاکهای نسبتاً آهکی یا متوسطحاصلخیز است. این گیاه در بسیاری از مناطق معتدل جهان نیز بهصورت معرفیشده رشد کرده و در برخی کشورها رفتاری تهاجمی نشان میدهد.
تاریخچه شناسایی و نامگذاری
نام علمی Rosa rubiginosa در ادبیات کلاسیک گیاهشناسی اروپا تثبیت شد و توسط کارل لینه در چارچوب نامگذاری دودویی (قرن هجدهم میلادی) formalized گردید. صفت گونهای rubiginosa به «رنگ زنگار/سرخیقهوهای» اشاره دارد و به ویژگیهای رنگی یا برداشتهای توصیفی از اندامهای گیاه در نمونههای طبیعی مربوط دانسته میشود.
نامهای رایج محلی و جهانی
این گونه در انگلیسی با نامهای Sweet briar و Eglantine rose شناخته میشود. در فارسی، در برخی منابع و کاربردهای محلی بهعنوان نسترن یا رز وحشی ذکر میشود، هرچند «نسترن» ممکن است به چندین گونه از جنس Rosa نیز اطلاق گردد؛ بنابراین استفاده از نام علمی برای دقت علمی ضروری است.
![گل نسترن روبیجینوزا]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی نیمه گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های غنی از هوموس و عناصر غذایی
|
"گل نسترن روبیجینوزا" یکی از گونه های رز یا گل سرخ و بومی اروپا و غرب آسیا است.
این گیاه به صورت درختچه ای خزاندار و با شاخ و برگ متراکم و انبوه بوده که تا حدود 2 تا 3 متر طول نیز رشد می کند. ساقه های آن نیز دارای تعداد زیاد و متعددی خار می باشند.
شاخ و برگ این گیاه دارای عطری قوی مشابه عطر سیب هستند.
برگ ها شانه ای و پرمانند، به طول 5 تا 9 سانتیمتر و دارای حدود 5 تا 9 برگچه ی گرد تا تخم مرغی شکل می باشند. حاشیه ی برگچه ها دندانه دار و دارای کرک های متعدد است.
گل ها حدود 1.8 تا 3 سانتیمتر قطر داشته و دارای پنج گلبرگ صورتی تا سفیدو تعداد زیادی پرچم زرد رنگ می باشند. این گل ها به صورت مجتمع و در دسته های 2 تا 7 تایی در خوشه های گل تشکیل می شوند. گلدهی نسترن روبیجینوزا از اواخر بهار تا اواسط تابستان است. این گل ها هرمافرودیت بوده (اندام های نر و ماده روی یک گل وجود دارند) و گرده افشانی آنها توسط زنبورهای عسل، پرندگان و دوبالان صورت می گیرد. این گل ها خودگشن می باشند.
میوه ها کروی شکل تا کشیده، قرمز رنگ و به قطر یک تا دو سانتیمتر بوده که به این میوه ها هیپ (hip) گفته می شود.
![eglantine]()
شرایط محیط رشد
این گونه از نسترن معمولاً در شرایط آفتاب کامل و در خاک های غنی از هوموس و مواد غذایی و مرطوب و به خوبی آبیاری شده، رشد بهتری خواهد داشت.
برای گلدهی بهتر، استفاده از کود و عناصر غذایی و نیز استفاده از مالچ در اواخر زمستان یا اوایل پاییز لازم است.
اگرچه این گیاهان برای گلدهی بهتر به شرایط آفتابی و خاک غنی از مواد غذایی نیاز دارند اما نسبت به خاک های فقیر و شرایط سایه نیز مقاوم می باشند.
![Rosa Rubiginosa]()
مقابله به آفات گل نسترن روبیجینوزا
آفات رایج Rosa rubiginosa
شتهها، تریپس، کنه تارتن و لاروهای ارهمگس رز از آفات مهم نسترن روبیجینوزا هستند و با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ، بدشکلی جوانهها و کاهش گلدهی میشوند. پایش هفتگی پشت برگها و سرشاخههای نرم، کلید تشخیص زودهنگام است. برای کنترل، شستوشوی گیاه با آب پرفشار، حذف شاخههای آلوده و تقویت دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها توصیه میشود. در آلودگی شدید، استفاده هدفمند از صابون حشرهکش یا روغنهای باغبانی در ساعات خنک روز مؤثر است.
بیماریهای قارچی و باکتریایی
سیاهلکه رز، سفیدک سطحی و زنگ رز شایعترین بیماریها هستند و بهترتیب با لکههای تیره، پوشش سفید پودری و جوشهای نارنجی روی برگ ظاهر میشوند. همچنین شانکر ساقه و پوسیدگی طوقه در شرایط رطوبت بالا تشدید میشوند. تهویه مناسب، آبیاری از پای بوته و حذف برگهای آلوده، پایه مدیریت بیماریهاست. هرس برای افزایش گردش هوا و جمعآوری بقایای برگ در پاییز از انتشار اسپور جلوگیری میکند. در صورت تداوم، محلولپاشی قارچکشهای کمخطر مانند ترکیبات گوگردی یا مسی طبق برچسب و با رعایت فاصله زمانی توصیه میشود.
راهبرد پیشگیری و مدیریت یکپارچه
کاشت در محل آفتابگیر، فاصلهگذاری مناسب، خاک با زهکشی خوب و کوددهی متعادل (پرهیز از ازت زیاد) حساسیت به آفات و امراض را کم میکند. ترکیب بهداشت باغ، پایش، هرس و کنترلهای کمخطر، مؤثرترین و پایدارترین روش مقابله است.
![گل نسترن روبیجینوزا]()
نحوه تکثیر گل نسترن روبیجینوزا
تکثیر این گیاه به روش های مختلفی صورت می گیرد. یکی از روش های تکثیر آن از طریق کشت بذر می باشد. این بذرها اغلب حدود 2 سال پس از کشت جوانه می زنند. زیرا این بذرها برای جوانه زنی نیاز به گذراندن یک دوره ی گرما پس از یک دوره ی سرما دارند تا جنین بالغ شده و پوشش بذر نیز از بین برود. یکی از تیمارهای پیش جوانه زنی، خراش دهی بذرها و قرار دادن آنها به مدت 2 تا 3 هفته در مخلوط پیت با دمای 27 تا 32 درجه سانتیگراد است. سپس بذرها را به مدت 4 ماه در دمای 3 درجه سانتیگراد نگهداری می کنند. این عمل به سرعت جوانه زنی بذرها کمک می کند.
روش دیگر تکثیر این گیاه استفاده از قلمه های چوب نیمه سخت در پاییز می باشد. در این روش قلمه هایی به طول 20 تا 25 سانتیمتر تهیه کرده و در محیط مناسب ریشه زایی در گلخانه کشت می کنند. پس از ریشه دار شدن قلمه ها، آنها را در فصل بهار به زمین یا گلدان های اصلی منتقل می کنند.
همچنین این گیاهان را از طریق تقسیم پاجوش ها و نیز خوابانیدن نیز می توان تکثیر نمود.
میوه نسترن شامل برخی از آنتی اکسیدان ها است. بعلاوه، این میوه، بخاطر دارا بودن ویتامین C در سطح بالا، در تهیه شربت، چای و نوعی مربا استفاده می شود. در بلغارستان گلبرگ ها را در تهیه شراب شیرین بکار می برند. در طب سنتی اتریش، جوشیده میوه نسترن برای درمان عفونت های ویروسی، نارسایی های کلیوی و مجاری ادراری مورد استفاده بود.
در طب سنتی ایران مورد توجه خاصی است. برای مثال، خواص زیر برای عرق نسترن ذکر شده است:
تقویت کننده قلب و اعصاب آرامبخش و رفع خستگی.
برطرف کننده عوارض کمبود ویتامین ث.
درمان ورم کلیه.
درد معده و اسهال.
دفع سنگ کیسه صفرا.
رفع بی خوابی.
در منطقه ارسباران آش نسترن غذایی محبوب است. نسترن وحشی را خیس کرده بعد از سه روز از آبکش رد می کنند. آب آبکش شده را جوشانده و کف آن را می گیرند. بعد برنج را اضافه می کنند. بعد از اینکه برنج پخت حبوبات پخته شده، میوه خشک را اضافه کرده بعد از یک ربع ساعت رشته و روغن را اضافه می کنند. وقتی که رشته پخت، آش آماده است.
مصرف خوراکی ميوه گل سرخ هيچ گونه مسموميتی ايجاد نمی کند و 100 گرم از آن حاوی بيش از 1200 ميلیگرم ويتامين Cمی باشد. مصرف مقادير کم آن هيچ عارضه ای در بر ندارد و در مورد مصرف مقدار زياد و طولاني آن هم گزارشی ارائه نشده است. در کتب اروپایی، مانند کميسيون E، عوارض مصرف مقدار زياد اين ميوه ناشناخته گزارش شده است.
البته کارگرانی که به طور مداوم در معرض ميوه های گلسرخ هستند، ممکن است دچار حساسيت و مشکلات تنفسی شوند. بعضی از اين عوارض در واقع، حساسيت نيستند، بلکه پرزهای ريز ميوه گل سرخ هستند که مانند پشم شيشه بر روی پوست تحريکات مکانيکی پوستی ايجاد می کنند.