نام علمي
Passiflora mollissima
نام لاتين
Banana passionfruit
دانستنیهای علمی
ردهبندی و نامها
Passiflora mollissima که در فارسی به «موز پَشِن فروت» یا «گرنادیا موزی» شناخته میشود، به خانواده Passifloraceae و جنس گسترده Passiflora تعلق دارد. این گونه در گذشته اغلب با نام علمی Passiflora tripartita var. mollissima نیز ذکر شده و در منابع قدیمیتر با هر دو نام ثبت شده است.
منطقه بومی و گسترش جغرافیایی
زادگاه اصلی این گونه، کوهستانهای آند در آمریکای جنوبی است؛ بهویژه کلمبیا، اکوادور، پرو و بولیوی. این گیاه در ارتفاعات حدود ۱۸۰۰ تا ۳۲۰۰ متر رشد میکند و سازگار با آبوهوای کوهستانی خنک و مهآلود است. امروزه در بسیاری از کشورهای استوایی و نیمهاستوایی بهعنوان میوهای تجاری یا زینتی کشت میشود.
زیستگاه و بومشناسی
در زیستگاه طبیعی، Passiflora mollissima معمولاً روی حاشیه جنگلهای کوهستانی، پرچینها و درختان بلند میروید و یک بالارونده چوبی است. گلهای درشت و لولهای آن برای گردهافشانی به مرغان شهدخوار (همینگبردها) وابستهاند. در برخی مناطق مانند نیوزیلند و هاوایی این گیاه بهعلت رشد تهاجمی، بهعنوان گونه مهاجم شناخته میشود.
تاریخچه بهرهبرداری و کاشت
مردم بومی آند قرنهاست که میوه معطر این گونه را بهصورت تازه یا در نوشیدنیها مصرف میکنند. در قرن نوزدهم و بیستم، گیاهشناسان اروپایی آن را به باغهای گیاهشناسی معرفی کردند و بهتدریج وارد برنامههای اصلاح نژادی میوههای گل ساعتی شد.
![موز پَشِن فروت]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های با بافت های مختلف
|
گونه mollissima از جنس Passiflora ارتباط خویشاوندی نزدیکی با گونه Passiflora mixta دارد.
این گیاه بومی دره های رشته های کوه های آند از منزوئلا تا بولیوی است. و به صورت اهلی شده در نقاط مختلف اسپانیا کشت شده و میوه های آن در فروشگاه ها به فروش می رسد.
این گونه دارای ساقه های استوانه ای شکل و خزنده با کرک های زرد رنگ و انبوه می باشد. ساقه ها قوی و بالارونده بوده و حتی تا بیش از 7 متر نیز می توانند رشد کنند.
برگ ها به رنگ سبز براق با رگبرگ های مشخص هستند.
گل ها بزرگ، دارای گلبرگ هایی به رنگ صورتی و سبز با مرکزی سفید و زرد رنگ می باشند.
میوه های رسیده به رنگ نارنجی مایل به زرد و تخم مرغی شکل بوده و حاوی پالپی پرتقالی رنگ، خوراکی و شیرین می باشند. این میوه ها دارای تعدادی بذر سیاه رنگ هستند.
![Banana passionfruit]()
شرایط محیط رشد
موز پشن فروت معمولاً در نواحی گرمسیر و نیمه گرمسیر می روید. و در نواحی با دمای بالاتر از 28 درجه فارنهایت به صورت گیاهی سریع الرشد دیده می شود.
معمولاً در ارتفاعات 1800 تا 3200 متر در رشته کوه های آند می روید.
شاخه های خزنده و بالارونده ی این گیاه از سال دوم شروع به تولید محصول نموده و در بهترین حالت، هر شاخه می تواند حدود 300 میوه تولید کند.
دماهای تا 2- درجه سانتیگراد را تا حدودی تحمل می کنند. برگ ها و شاخه ها ممکن است در دماهای پایین تر از بین بروند ولی در صورت سالم بودن ریشه ها و مساعد شدن شرایط، دوباره رشد خواهند کرد. ولی در شرایط معتدل گرم، بهترین رشد را خواهند داشت.
![Passiflora mollissima]()
مقابله به آفات موز پَشِن فروت
آفات رایج Passiflora mollissima و نشانهها
مهمترین آفات موز پَشِن فروت شامل شتهها، سفیدبالکها، تریپس و کنه تارتن است. شته و سفیدبالک با مکیدن شیره گیاهی باعث زردی، پیچیدگی برگ و ترشح عسلک میشوند که زمینه رشد کپک دودهای را فراهم میکند. تریپسها لکههای نقرهای و بدشکلی برگ و گل ایجاد میکنند و کنه تارتن با لکههای ریز زرد و تارهای ظریف، ضعف عمومی بوته را تشدید میکند. پایش هفتگی زیر برگها و جوانهها کلید تشخیص زودهنگام است.
بیماریهای مهم و مدیریت آنها
از بیماریهای رایج میتوان به سفیدک سطحی (پودر سفید روی برگ)، پوسیدگی ریشه و طوقه ناشی از قارچهای خاکزاد، لکهبرگیهای قارچی و بیماریهای ویروسی (موزاییک و بدشکلی) اشاره کرد. پوسیدگی ریشه معمولاً با زردی ناگهانی، پژمردگی و قهوهای شدن ریشهها همراه است. زهکشی ضعیف و آبیاری سنگین، خطر بیماریهای خاکزاد را چند برابر میکند.
روشهای مقابله (تلفیقی)
برای آفات، از شستوشوی برگها، نصب کارتهای زرد چسبنده، حفظ دشمنان طبیعی (کفشدوزک و بالتوری) و در صورت نیاز استفاده هدفمند از صابونهای حشرهکش یا روغنهای باغبانی بهره ببرید. برای بیماریها، هرس و حذف اندام آلوده، افزایش گردش هوا، آبیاری قطرهای، ضدعفونی ابزار و استفاده از بستر سبک و زهکشدار توصیه میشود. در باغهای آلوده، بهکارگیری قارچکشهای ثبتشده و تناوب یا تعویض خاک در کانون آلودگی مؤثر است. بوتههای مشکوک به ویروس را سریع حذف کنید تا انتشار متوقف شود.
![موز پَشِن فروت]()
نحوه تکثیر موز پَشِن فروت
موز پشن فروت معمولاً به وسیله کشت بذرها تکیثر می شود. اما از طریق قلمه ها نیز می توان این گیاه را تکثیر نمود.
بذرها با سیستم پاگرما در دمای 70 تا 80 درجه فارنهایت به مدت یک تا دو هفته جوانه می زنند. ولی در دماهای پایین تر ممکن است مدت جوانه زنی بذرها به 10 هفته نیز برسد.
بذرها دارای پوشش سختی می باشند که جوانه زنی آنها را با مشکل مواجه می کند بنابراین برای افزایش سرعت جوانه زنی می توان از پیش تیمار جوانه زنی استفاده نمود. پیش تیمارهای مختلفی برای بذور این گیاه وجود دارد اما معمولترین روش، خیساندن بذرها به مدت 24 تا 48 ساعت قبل از کشت در آب گرم می باشد.
پیش تیمار دیگر، استفاده از چینه سرمایی است. به این صورت که بذور را در ماسه مرطوب و در دمای 4 تا 7 درجه سانتیگراد برای مدت معین قرار می دهند سپس بذرها را در خزانه کشت می کنند.
میوه های این گیاه خوراکی بوده و طعم و مزه ای مطلوب دارند و اغلب برای تهیه آب میوه از آنها استفاده می کنند.
در بخش هایی از آمریکای جنوبی از میوه های آن در تهیه بستنی ها، نوشیدنی ها و کوکتیل ها استفاده می شود.
همچنین از این گیاه به عنوان پایه برای پیوند سایر پَشِن فروت ها به خصوص در نواحی با آب و هوای بسیار سرد، استفاده می شود.
هر صد گرم از بخش خوراکی این گیاه حاوی 25 کیلوژول انرژی، 92 گرم آب، 0.6 گرم پروتئین، 0.1 گرم روغن، 6.3 گرم کربوهیدرات ها، 0.3 گرم فیبر، 0.7 گرم خاکستر، 4 میلیگرم کلسیم، 20 میلیگرم فسفر، 0.4 میلیگرم آهن، 0.03 میلیگرم ریبوفلاوین، 2.5 میلیگرم نیاسین و 70 میلیگرم اسکوربیک اسید می باشد.