اکالیپتوس کامالدول

دانستنیهای علمی

رده‌بندی علمی

Eucalyptus camaldulensis از خانوادهٔ Myrtaceae (موردیان) و از جنس Eucalyptus است؛ جنسی بزرگ از درختان همیشه‌سبز استرالیایی که با برگ‌های معطر و غده‌های ترشحی اسانس شناخته می‌شوند.

منطقهٔ بومی و زیستگاه

خاستگاه اصلی اکالیپتوس کامالدول در استرالیاست و پراکنش طبیعی آن عمدتاً در امتداد سامانه‌های رودخانه‌ای و دشت‌های سیلابی دیده می‌شود. این گونه به‌ویژه در زیستگاه‌های گرم تا نیمه‌خشک، با خاک‌های آبرفتی و دوره‌های تناوبی خشکی/آب‌گرفتگی موفق است و به همین دلیل در بسیاری از مناطق دنیا نیز کشت و طبیعی‌شده است.

تاریخچهٔ کشف و نام‌گذاری

این گونه در سدهٔ نوزدهم در چارچوب گسترش مطالعات گیاه‌شناسی استرالیا توصیف شد و نام علمی آن توسط فردیناند فون مولر (Ferdinand von Mueller) تثبیت گردید. پسوند “camaldulensis” به صومعهٔ کامالدولی در ایتالیا اشاره دارد؛ جایی که نمونه‌هایی از اکالیپتوس در باغ‌های آن کاشته و مورد توجه گیاه‌شناسان قرار گرفت و نام‌گذاری گونه از همان پیوند تاریخی الهام گرفت.

نام‌های رایج محلی و جهانی

نام رایج جهانی آن River red gum (آدامس/گام قرمز رودخانه‌ای) است که به زیستگاه رودکناری و رنگ چوب/پوست آن اشاره دارد. در فارسی معمولاً با نام‌های اکالیپتوس کامالدول و گاهی اکالیپتوس رودخانه‌ای شناخته می‌شود و در منابع انگلیسی‌زبان به‌صورت گسترده با همان نام River red gum ثبت شده است.

خصوصیات - معرفی

ساقه و تنه

اکالیپتوس کامالدول (Eucalyptus camaldulensis) درختی با تنه‌ای معمولاً راست و استوانه‌ای است که در سنین بالا قطر قابل‌توجهی پیدا می‌کند. پوست تنه اغلب صاف تا نیمه‌صاف و به رنگ سفید مایل به کرم، خاکستری روشن یا سبزفام است و به‌صورت نوارهای بلند یا تکه‌های ورقه‌ای جدا شده و آویزان می‌شود. شاخه‌های جوان باریک‌تر بوده و گاهی ته‌رنگ مومی دارند.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده و متناوب‌اند و با رشد گیاه تغییر شکل می‌دهند. برگ‌های نابالغ معمولاً پهن‌تر و گاه تخم‌مرغی تا نیزه‌ای هستند، در حالی‌که برگ‌های بالغ باریک، کشیده و نیزه‌ای (لنسه) با نوک تیزند. رنگ برگ‌های بالغ اغلب سبز خاکستری تا سبز مایل به نقره‌ای و سطح آن‌ها چرمی و براق است. دمبرگ مشخص بوده و تیغه برگ معمولاً کمی داسی‌شکل دیده می‌شود.

گل‌آذین و گل

گل‌ها کوچک تا متوسط و معمولاً به رنگ سفید متمایل به کرم هستند و در چترک‌های جانبی روی شاخه‌ها ظاهر می‌شوند. غنچه‌ها کپسولی‌شکل‌اند و با درپوش (اپرکولوم) مشخص می‌شوند که هنگام شکفتن جدا می‌گردد. پرچم‌های فراوان و بیرون‌زده، نمای اصلی گل را می‌سازند و به گل حالت پُرزمانند می‌دهند.

میوه و بذر

میوه از نوع کپسول چوبی (گام‌نات) است، معمولاً کوچک و سخت، با دهانه‌ای که دریچه‌های آن در نزدیکی لبه یا کمی فرو رفته قرار می‌گیرد. بذرها ریز، قهوه‌ای تا خاکستری و سبک‌اند و پس از رسیدن میوه آزاد می‌شوند.

بيشتر مطالعه کنيد :

شرایط محیط رشد

این گیاه مکانهای آفتابی را ترجیح می دهد. بهترین رشد را در خاکهای حاصلخیز و مرطوب دارد ولی به خاکهای فقیر و خشک نیز مقاوم است. به طور کلی اکالیپتوس به عنوان گیاهی مقاوم به خشکی شناخته می شود. این گیاه تحمل سرمازدگی و بادهای خشک را ندارد. در مکانهایی که باید شدید است باید از پوششهایی استفاده شود. در دماهای کمتر از 5- درجه آسیب می بیند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

الوارهای بدست آمده از چوب اکالیپتوس زرد- قهوه ای و تقریبا سنگین است. در اثر استرسهای محیطی این چوب قابلیت چوب‌بری خود را از دست می دهد. از این چوبها می تواند در ساختمان‌سازی، ساخت نرده و ... استفاده کرد. چین بزرگترین تولید کننده اسانس اکالیپتوس در جهان است. از این اسانس برای درمان، عطرسازی، طعم‌دهی و ساخت ترکیبات ضد میکروبی و حشره‌کش استفاده می شود. از این گیاه برای تهیه چای و همچنین به عنوان منبعی برای زنبورهای گرده‌افشان استفاده می شود.

از برگ اکالیپتوس برای درمان عفونتها، تب، و سرفه استفاده می شود. این برگها در درمان عفونتهای مجاری تنفسی، آسم، سل ریوی، رماتیسم، جوشها، سوختگی ها، زخمها و اسهال خونی با منشا باکتریایی نیز کاربرد دارد. از عصاره اکالیپتوس در ساخت مواد بی حس کننده که در دندانپزشکی کاربرد دارند، استفاده می شود. در برخی کشورها از برگ اکالیپتوس به عنوان طعم دهنده غذا استفاده می شود. در صنایع عطرسازی، ساخت دهان‌شویه ها و خمیردندانها، داروهای سرفه، مواد ضدعفونی کننده و ساخت کرمها نیز از اکالیپتوس استفاده می شود. برخی مطالعات نشان داده اند که برگ اکالیپتوس می تواند مقدار قند خون را کاهش داده و در حقیقت، میزان این کاهش می تواند در برخی مواقع بسیار زیاد باشد. از اینرو با نظارت پزشک می تواند برای درمان بیماران دیابتی استفاده شود.

مقابله به آفات اکالیپتوس کامالدول

از مهمترین آفات اکالیپتوس می توان به این موارد اشاره کرد: مورچه ها که باعث آسیب به برگها و حتی مرگ گیاه می شوند، شپشک(Gonipterus scutellatus)، Ericoccus coriaceus( به برگها آسیب می زند) و پروانه Phoracantha semipunctata. از بیماری های مهم اکالیپتوس بیماری مرگ گیاهچه با منشا قارچی است.

نحوه تکثیر اکالیپتوس کامالدول

بذر این گیاه را در اسفند و فروردین در مکانی آفتابی در گلخانه می کارند. گاهی بذرها برای جوانه زنی بهتر به 6 تا 8 هفته سرمادهی در دمای 2 درجه سانتیگراد نیاز دارند. وقتی دومین برگ در اوایل تابستان ظاهر شد می توان گیاهان را جابجا کرد. جابجایی این گیاه دیرتر از این زمان می تواند باعث آسیب به آن شود.

عوارض جانبی - هشدار

مصرف عصاره رقیق نشده اکالیپتوس به صورت خوراکی و یا به صورت موضعی مجاز نیست. علائم مسمومیت اکالیپتوس عبارتند از سوختگی، گیجی، ضعف عضلانی، کوچک شدن مردمک چشم و احساس خفگی. گاهی علائم دیگری نیز دیده می شود مثلا حالت تهوع، استفراغ و اسهال. از مصرف خوراکی عصاره این گیاه در دوران بارداری و شیردهی باید پرهیز شود. مصرف این گیاه توسط کودکان نیز مجاز نیست. از آنجاییکه اکالیپتوس بر میزان قند خون تاثیر دارد حداقل 2 هفته قبل از عمل جراحی مصرف این گیاه باید قطع شود. داروهایی که بوسیله کبد تجزیه می شوند مانند amitriptyline، haloperidol، ondansetron، propranolol، theophylline، verapamil و ... با اکالیپتوس تداخل دارویی دارند زیرا اکالیپتوس سرعت تجزیه این مواد توسط کبد را تحت تاثیر قرار می دهد و ممکن است این داروها به مدت طولانی به صورت تجزیه نشده در خون باقی بمانند.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس اکالیپتوس و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره میرتاسه و جنس های آن