این گیاه با نام علمی Betula lenta و نام مرسوم (Sweet Birch) که به فارسي توس شیرین ناميده ميشود، گياهي از خانواده Betulaceae بومي بومی شرق آمریکای شمالی؛ از جنوب کانادا تا شمالشرق و مرکز ایالات متحده، بهطور طبیعی در جنگلهای کوهستانی، دامنههای مرطوب و خاکهای خنک و عمیق رشد میکند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی تا شنی خنک، غنی از مواد آلی با زهکشی مناسب و رطوبت یکنواخت؛ نیازمند خاک اسیدی؛ pH حدود 4.5 تا 6.5
دانستنیهای علمی
ردهبندی و نام علمی
توس شیرین با نام علمی Betula lenta گونهای از سرده توسها است. این گونه به خانواده توسسانان (Betulaceae) تعلق دارد که شامل توس، فندق و آلnus است. در گذشته، بهدلیل بوی خاص چوب و برگها، آن را در زبان انگلیسی Sweet birch یا Black birch مینامیدند. نام گونهای «lenta» به معنای «آهسته» است و به رشد نسبتاً کندتر این توس در مقایسه با برخی خویشاوندانش اشاره دارد.
منطقه بومی و گستره پراکنش
زیستگاه طبیعی توس شیرین در شرق آمریکای شمالی است. گستره اصلی آن از جنوب شرقی کانادا تا شمالشرقی و بخشهایی از ایالتهای میانی شرق ایالات متحده ادامه دارد. این گونه معمولاً در دامنههای کوهستانی، شیبهای خنک، درههای مرطوب و جنگلهای برگریز مخلوط با افرا، بلوط و راش یافت میشود. ارتفاعات متوسط تا نسبتاً بالا، خاکهای عمیق، نسبتاً اسیدی و خوب زهکشیشده، شرایط ایدهآل برای رشد این درخت به شمار میآیند.
زیستگاه و بومشناسی
توس شیرین گونهای نیمپسرو (intermediate) از نظر نیاز نوری است؛ یعنی در جنگلهای نیمهسایه تا روشن رشد میکند. این درخت در پویایی جنگلهای برگریز شرقی نقشی مهم دارد و بهعنوان منبع غذایی برای حشرات، پرندگان و پستانداران کوچک عمل میکند. سیستم ریشهای نسبتاً عمیق آن به پایداری شیبها و چرخه مواد غذایی در خاک کمک میکند. توانایی استقرار در فضاهای بازِ پس از قطع درختان یا آتشسوزی ملایم، آن را به گونهای مهم در توالی جنگلها تبدیل کرده است.
تاریخچه استفاده و اهمیت علمی
بومیان آمریکای شمالی مدتها از پوست و شاخههای توس شیرین برای تهیه فراوردههای معطر و دارویی استفاده میکردند. از چوب آن در ساخت ابزار ظریف و نیز بهعنوان منبع سوخت با ارزش گرمایی بالا بهره گرفته میشد. در قرن نوزدهم، اسانس حاوی متیل سالیسیلات از این گونه استخراج و بهعنوان پیشساز ترکیبات دارویی و طعمدهنده به کار رفت. از دید علمی، توس شیرین بهعنوان مدلی برای مطالعه تکامل سرده Betula در جنگلهای معتدل شرقی و نیز پاسخ گونههای چوبی به تغییرات اقلیمی بررسی میشود.
خصوصیات - معرفی
ریختشناسی کلی توس شیرین (Betula lenta)
توس شیرین درختی خزانکننده با قامت متوسط تا نسبتاً بلند است که ارتفاع آن معمولاً بین ۱۵ تا ۲۵ متر میرسد. فرم تاج درخت باریک تا تخممرغی است و شاخهها ابتدا راست و سپس کمی خمیده و آویزان میشوند. پوست تنه درخت جوان تیره، صاف و براق است و با افزایش سن، اندکی شیاردار و پوستهپوسته میشود.
ساقه، پوست و جوانهها
ساقه اصلی مستقیم و استوانهای است و قطر آن در درختان مسن میتواند به بیش از ۶۰ سانتیمتر برسد. پوست تنه به رنگ قهوهای تیره تا تقریباً سیاه است و بر خلاف بسیاری از توسها، سفید یا نقرهای نمیشود. پوست و شاخههای جوان دارای بوی مطبوع و شیرین (مشابه Wintergreen) هستند. جوانهها کوچک، تخممرغی و قهوهای مایل به قرمز بوده و با فلسهای ظریف پوشیده میشوند.
برگها
برگها ساده، متناوب و معمولاً تخممرغی تا بیضیکشیده هستند. طول برگها حدود ۵ تا ۱۰ سانتیمتر و عرض آنها ۳ تا ۶ سانتیمتر است. قاعده برگ کمی قلبی یا تقریباً گرد و رأس آن بهوضوح نوکتیز است. لبه برگ دارای دندانههای ریز و دوگانه است. سطح رویی برگ سبز تیره و نسبتاً براق و سطح زیرین سبز روشنتر است. در پاییز، برگها به رنگ زرد درخشان تا زرد طلایی تغییر میکنند.
گلآذین و گلها
توس شیرین گیاهی تکپایه با گلآذینهای شاتون (سنبه آویزان) است. گلهای نر در شاتونهای آویزان ۵ تا ۱۰ سانتیمتری روی شاخههای سال گذشته تشکیل میشوند. گلهای ماده در شاتونهای کوتاهتر و قائم روی شاخههای همان سال قرار دارند. هر گل بسیار کوچک و فاقد گلبرگ مشخص است و بیشتر توسط براکتهها و فلسها پوشیده میشود.
میوه و بذر
میوهها به صورت شاتونهای استوانهای سبز که در زمان رسیدن قهوهای میشوند دیده میشوند. هر شاتون از فندقههای (آکنهای) کوچک و بالدار تشکیل شده است. این فندقهها بهوسیله باد پراکنده میشوند و ظاهر سبک و کاغذی دارند.
شرایط نگهداری توس شیرین
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک لومی تا شنی خنک، غنی از مواد آلی با زهکشی مناسب و رطوبت یکنواخت؛ نیازمند خاک اسیدی؛ pH حدود 4.5 تا 6.5
|
ویژگیهای کلی محیط رشد توس شیرین (Betula lenta)
توس شیرین بومی جنگلهای معتدل مرطوب آمریکای شمالی است و در اقلیمهای نسبتاً خنک تا ملایم بهترین رشد را دارد. این گونه برای رشد پایدار به خاکهای خنک، مرطوب و زهکشدار همراه با رطوبت هوای مناسب نیازمند است.
دما و نیازهای حرارتی
توس شیرین دمای خنک تا معتدل را ترجیح میدهد؛ حدود ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتیگراد برای فصل رشد مناسب است. در زمستان میتواند سرمای زیر صفر را تحمل کند، اما نوسانهای شدید و ناگهانی دما، بهویژه سرما پس از شروع جوانهزنی، به بافتهای جوان آسیب میزند. از کشت این گونه در مناطق بسیار گرم و خشک باید اجتناب شود.
نور و سایه
این درخت، گونهای نورپسند است و در آفتاب کامل بهترین رشد را نشان میدهد. با این حال، در سالهای ابتدایی میتواند نیمسایه را تحمل کند. دریافت حداقل ۵ تا ۶ ساعت نور مستقیم یا نیممستقیم روزانه برای تشکیل تاج متراکم و رشد یکنواخت ضروری است.
خاک، pH و زهکشی
توس شیرین خاکهای لومی شنی تا لومی رسی با مواد آلی فراوان را ترجیح میدهد. زهکشی مناسب و در عین حال حفظ رطوبت، شرط اصلی است؛ خاکهای سنگین و باتلاقی یا کاملاً خشک مناسب نیستند. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۵٫۰ تا ۷٫۰) برای جذب بهینه مواد غذایی و سلامت ریشه توصیه میشود.
رطوبت خاک و هوا
این گونه به رطوبت یکنواخت خاک نیاز دارد و نسبت به خشکی طولانیمدت حساس است. آبیاری منظم در دورههای خشک، همراه با مالچپاشی اطراف طوقه، به حفظ رطوبت کمک میکند. رطوبت نسبی متوسط تا نسبتاً بالا، بهویژه در فصل گرما، برای کاهش تنش آبی و جلوگیری از ریزش زودرس برگها اهمیت دارد.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :