این گیاه با نام علمی Betula alleghaniensi و نام مرسوم (Yellow Birch) که به فارسي توس زرد ناميده ميشود، گياهي از خانواده Betulaceae بومي بومی شرق آمریکای شمالی؛ از شرق کانادا تا شمالشرق ایالات متحده، بهطور طبیعی در جنگلهای سرد و معتدل، دامنههای کوهستانی مرطوب و خاکهای خنک و غنی رشد میکند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی تا شنی خنک، غنی از مواد آلی با زهکشی مناسب و رطوبت یکنواخت؛ نیازمند خاک اسیدی تا کمی اسیدی؛ pH حدود 4.5 تا 6.5
دانستنیهای علمی
نام علمي
Betula alleghaniensi
ردهبندی و نامگذاری علمی
توس زرد با نام علمی Betula alleghaniensis گونهای از تیره (خانواده) توسکانیان یا Betulaceae است.
این خانواده شامل درختان پهنبرگ خزانکن نظیر توسها، فندق و توسکاها است.
این گونه در جنس Betula قرار میگیرد که بیش از ۳۰ گونه توس را در بر میگیرد.
نام گونهای «alleghaniensis» به رشتهکوه آلگنی در شرق آمریکای شمالی اشاره دارد، جایی که این درخت به فراوانی یافت میشود.
منطقه بومی و پراکنش
توس زرد بومی آمریکای شمالی شرقی است.
گستره آن از جنوب کانادا (کبک، انتاریو، نیوفاندلند) تا شمال شرق و شمال میانه ایالات متحده (نیویورک، میشیگان، نیو انگلند) امتداد دارد.
این گونه در بسیاری از جنگلهای سرد و مرطوب اقلیمهای معتدل قارهای نقش مهمی در تنوع گونهای و ساختار جنگل دارد.
زیستگاه و بومشناسی
توس زرد عمدتاً در دامنههای خنک، درههای مرطوب و خاکهای عمیق و نسبتاً اسیدی رشد میکند.
در جنگلهای مخلوط مخروطی–پهنبرگ، همراه با شوکران شرقی، افرا شکری و صنوبر قرمز دیده میشود.
این درخت سایهپسند تا نیمهپسند است و میتواند در لایه میانی جنگل جوانه بزند و پس از گشایش تاجپوشش، به سرعت رشد عمودی داشته باشد.
پوست زرد-برنزی لایهلایه آن به کاهش آسیب سرما و آفتابسوختگی کمک میکند.
تاریخچه مطالعه و اهمیت علمی
توس زرد از قرن نوزدهم در آثار فلوریستهای آمریکای شمالی توصیف شده و به دلیل ویژگیهای متمایز پوست و رایحه معطر چوب، توجه گیاهشناسان و جنگلداران را جلب کرده است.
این گونه بهعنوان شاخص جنگلهای کهنسال سرد و مرطوب شناخته میشود و در پژوهشهای اکولوژی جنگل برای مطالعه پویایی تاجپوشش و جانشینی جنگل اهمیت دارد.
همچنین در پایش تغییرات اقلیمی، جابهجایی مرز پراکنش توس زرد یکی از شاخصهای حساس به گرمایش محسوب میشود.
خصوصیات - معرفی
ساقه و پوست
ساقه توس زرد در جوانی باریک و نسبتاً راست است و با افزایش سن به تنهای استوانهای با تاج تخممرغی تا بیضوی تبدیل میشود. پوست تنه مهمترین ویژگی تشخیصی این گونه است؛ در درختان جوان، قهوهای متمایل به خاکستری و صاف است، اما با بلوغ به رنگ زرد متمایل به برنزی تا مسی در میآید. پوست به صورت نوارهای نازک افقی از سطح تنه جدا شده و لولهلوله یا نواروار کنده میشود. عدسکها به صورت خطوط افقی تیرهرنگ روی پوست دیده میشوند.
شاخهها و جوانهها
شاخههای یکساله باریک، قهوهای تا قهوهای مایل به قرمز و اندکی براق هستند. جوانهها کوچک، نوکتیز و تخممرغی کشیدهاند و فلسهای آنها به رنگ قهوهای تیره تا سیاه با حاشیههای روشنتر است. شاخههای مسنتر خاکستریتر و اندکی زاویهدار میشوند.
برگها
برگها ساده، منفرد و متناوب روی شاخه قرار میگیرند و شکل کلی آنها بیضوی تا تخممرغی با نوک باریک و کشیده است. طول برگ معمولاً ۷–۱۲ سانتیمتر و عرض آن ۴–۹ سانتیمتر است. حاشیه برگ دندانهدار تا مضاعف دندانهدار بوده و قاعده برگ اندکی قلبی تا گوهای شکل است. سطح رویی برگ سبز تیره و نسبتاً براق و سطح زیرین سبز روشنتر با رگبرگهای برجسته است. دمبرگ باریک و نسبتاً کوتاه است و در پاییز رنگ برگها زرد درخشان میشود.
گلآذین و گلها
گلها تکپایه و در گلآذین شاتونی (گربهنر) تشکیل میشوند. شاتونهای نر باریک، آویخته و به طول ۵–۱۰ سانتیمتر بوده و در انتهای شاخهها ظاهر میشوند. شاتونهای ماده کوتاهتر، استوانهای و ابتدا نسبتاً قائم هستند. رنگ عمومی گلآذینها سبز مایل به زرد است و ساختار آنها فلسدار و فشرده میباشد.
میوه و بذر
میوه به صورت شاتون چوبیشده استوانهای بوده که پس از رسیدن قهوهای میشود. فلسهای شاتون بالهدار و بین آنها فندقههای کوچک، بیضوی و بالدار قرار دارد. بالهای بذر نازک و کاهیرنگ بوده و به پراکنش بادی کمک میکند.
شرایط نگهداری توس زرد
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک لومی تا شنی خنک، غنی از مواد آلی با زهکشی مناسب و رطوبت یکنواخت؛ نیازمند خاک اسیدی تا کمی اسیدی؛ pH حدود 4.5 تا 6.5
|
دمای مناسب و نیاز سرمایی
توس زرد (Betula alleghaniensis) گونهای مقاوم به سرما است و در اقلیمهای سرد تا معتدل رشد مطلوبی دارد. این درخت زمستانهای طولانی و سرد با دمای زیر صفر را تحمل میکند، اما برای رشد رویشی بهار و تابستان خنک تا معتدل (حدود ۱۵ تا ۲۴ درجه سانتیگراد) را ترجیح میدهد. گرمای شدید تابستانی بهویژه همراه با خشکی، موجب سوختگی برگ و کاهش رشد سالانه میشود. برای القای چرخه طبیعی رشد و خزان، عبور از یک دوره سرمای زمستانه ضروری است.
رطوبت هوا و آب خاک
توس زرد بومی زیستگاههای نسبتاً مرطوب است و رطوبت نسبی متوسط تا بالا را ترجیح میدهد. بادهای خشک و هوای بسیار کم رطوبت سبب کاهش تعرق کنترلشده و استرس آبی میشود. خاک باید همیشه مرطوب اما نه غرقاب باشد؛ اشباع طولانیمدت ریشهها را خفه میکند. آبیاری منظم در فصل خشک، بهویژه برای نهالهای جوان، ضروری است و استفاده از مالچ آلی به حفظ رطوبت خاک کمک میکند.
نور و استقرار در منظر
توس زرد در حالت طبیعی در جنگلهای نیمهسایه تا آفتاب کامل رشد میکند. بهترین رشد در نور فراوان ولی همراه با مقداری حفاظت از آفتاب تند بعدازظهر مشاهده میشود. در مناطق گرمتر، استقرار در مکانی با نور صبح و سایه ملایم عصر توصیه میشود تا خطر سوختگی پوست و برگ کاهش یابد. در محیطهای بسیار کمنور، طول میانگرهها زیاد و تاج درخت کمپشت خواهد شد.
خاک، اسیدیته و زهکشی
توس زرد خاکهای عمیق، خنک، با زهکشی خوب و بافت لومی تا لیمونی شنی را ترجیح میدهد. حضور مواد آلی فراوان و خاک جنگلی غنی، ریشهزایی و جذب عناصر را بهبود میبخشد. اسیدیته مناسب حدود ۵٫۰ تا ۶٫۵ (کمی اسیدی) است و خاکهای قلیایی میتوانند موجب کمبود ریزمغذیها شوند. تجمع آب و خاکهای سنگین رسی بدون زهکشی، احتمال پوسیدگی ریشه و کاهش عمر درخت را بالا میبرد.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :