این گیاه با نام علمی Acer spicatum و نام مرسوم (Mountain Maple) که به فارسي افرا کوهی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Sapindaceae بومي بومی شرق و مرکز آمریکای شمالی؛ از جنوب کانادا تا شمالشرق ایالات متحده، عمدتاً در جنگلهای کوهستانی خنک، دامنههای مرطوب و زیر اشکوب جنگلها رشد میکند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی غنی از مواد آلی با رطوبت یکنواخت و زهکشی مناسب؛ ترجیحاً خاک اسیدی؛ pH حدود 4.5 تا 6.5
دانستنیهای علمی
ردهبندی و خویشاوندی گیاهشناسی
Acer spicatum که در فارسی اغلب «افرا کوهی» نامیده میشود، به خانوادهٔ Sapindaceae (پیشتر Aceraceae) تعلق دارد. این گونه در جنس Acer، گروه افرایان جای میگیرد که حدود ۱۳۰–۱۵۰ گونه در نیمکرهٔ شمالی دارد. افرا کوهی یک افرای برگریز است که به صورت درختچه تا درخت کوچک رشد میکند و از نظر ریختشناسی با رگبرگهای بارز و گلآذین خوشهای (spicate) مشخص میشود.
منطقه بومی و گستره جغرافیایی
Acer spicatum بومی آمریکای شمالی است و برخلاف نام فارسیاش، به طور طبیعی در کوهستانهای ایران رویش ندارد. گسترهٔ طبیعی آن بیشتر در شرق و شمالشرق آمریکای شمالی، از استانهای شرقی کانادا تا شمال ایالات متحده (ازجمله کبک، انتاریو، نیو برانزویک، و نواحی جنگلی نیوانگلند) است. حضور این گونه در سایر قارهها عمدتاً به صورت گیاه زینتی یا موضوع مطالعاتی در باغهای گیاهشناسی است.
زیستگاه و بومشناسی
افرا کوهی معمولاً در جنگلهای سرد و مرطوب، شیبهای کوهستانی، حاشیه نهرها و جنگلهای مختلط سوزنیبرگ–پهنبرگ دیده میشود. این گونه سایهپسند تا نیمسایهپسند است و خاکهای اسیدی و نسبتاً مرطوب را ترجیح میدهد. حضور آن در لایهٔ زیرین جنگل، در پویایی جنگلهای بهرهبرداریشده و جانشینی ثانویه اهمیت دارد، زیرا میتواند شکافهای نوری کوچک را به سرعت اشغال کند.
تاریخچه مطالعه و کاربردها
Acer spicatum از قرن نوزدهم در فلورهای آمریکای شمالی توصیف و بهعنوان یکی از شاخصهای جنگلهای سرد و مرطوب شرق کانادا و شمال آمریکا شناخته شده است. گزارشهای قومگیاهشناسی نشان میدهد که برخی جوامع بومی آمریکای شمالی از پوست و شاخههای آن در طب سنتی استفاده میکردند. امروزه این گونه بیشتر برای مطالعات بومشناختی، سازگاری به سرما و تنوع ژنتیکی در جنس Acer به کار میرود و نقش مهمی در شناخت تکامل افرایان ناحیه هولارکتیک دارد.
خصوصیات - معرفی
ساقه و تنه Acer spicatum (افرا کوهی)
ساقه افرا کوهی به صورت درختچهای تا درخت کوچک به ارتفاع تقریبی ۳ تا ۶ متر رشد میکند. پوست تنه در سنین جوانی صاف و به رنگ خاکستری روشن است، اما با افزایش سن کمی ترکدار و تیرهتر میشود. شاخهها باریک، نسبتاً شکننده و اغلب به رنگ قهوهای مایل به سرخ یا زیتونی هستند و در نور خوب اندکی براق به نظر میرسند. جوانهها کوچک، تخممرغی و با فلسهای قهوهای تیره پوشیده شدهاند.
برگها
برگهای افرا کوهی ساده، روبهرو (Opposite) و دارای دمبرگ نسبتاً بلند هستند. پهنک برگ معمولاً ۳ تا ۵ لوب عمیق دارد و لبهها دندانهدار و نامنظماند. طول و عرض برگ عموماً بین ۶ تا ۱۲ سانتیمتر متغیر است. سطح رویی برگ سبز متوسط تا سبز تیره و سطح زیرین روشنتر و کمی کرکدار است که با لمس، بافتی نرم ایجاد میکند. در پاییز برگها به رنگهای زرد، نارنجی تا قرمز متمایل شده و نمایی بسیار زینتی به بوته میدهند.
گلها
گلهای افرا کوهی کوچک، ستارهای و به رنگ زرد مایل به سبز هستند. گلآذینها به صورت خوشههای آویزان یا خوشههای افراشته در انتهای شاخههای همانساله تشکیل میشوند. هر خوشه میتواند دهها گل ریز را در بر گیرد. کاسبرگها و گلبرگها باریک و ظریفاند و پرچمها اندکی از جام گل بیرون زدهاند. رنگ نسبتاً کم جلوه گلها با تعداد زیاد آنها جبران شده و در مرحله گلدهی، تودهای زرد-سبز در میان شاخساره ایجاد میشود.
میوه و بذر
میوه از نوع سامارای دو باله (فندقه بالدار) است که برای جنس افرا شاخص میباشد. هر دو بال تقریباً در زاویهای نزدیک به ۱۸۰ درجه از هم گشودهاند و طول هر بال معمولاً بین ۲ تا ۳ سانتیمتر است. بالها باریک، غشایی و ابتدا سبز، سپس در زمان رسیدن به رنگ قهوهای کاهی در میآیند. بذر در انتهای متورم سامارا قرار داشته و به کمک شکل بالدار میوه، با باد در مسافتهای کوتاه پراکنده میشود.
شرایط نگهداری افرا کوهی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک لومی غنی از مواد آلی با رطوبت یکنواخت و زهکشی مناسب؛ ترجیحاً خاک اسیدی؛ pH حدود 4.5 تا 6.5
|
معرفی کلی شرایط رویش افرا کوهی (Acer spicatum)
افرا کوهی یک درختچه تا درخت کوچک بومی نواحی کوهستانی و جنگلهای خنک است. این گونه به محیطهای نیمهسایه، خنک و نسبتاً مرطوب وابسته است و در برابر گرما و خشکی طولانیمدت حساسیت بالایی دارد.
دما و اقلیم مناسب
افرا کوهی در اقلیمهای سرد تا معتدل خنک، با تابستانهای کوتاه و نسبتاً ملایم بهترین رشد را دارد. بازه دمایی ایدهآل رشد حدود ۱۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد است و دماهای بالاتر از ۳۰ درجه اگر با خشکی همراه شوند، باعث تنش و سوختگی برگها میگردند. مقاومت به سرما بالاست و یخبندانهای زمستانه در صورت زهکشی مناسب خاک مشکلی ایجاد نمیکند.
نور و شدت تابش
این گونه به نور فیلترشده جنگلی نیاز دارد. بهترین محل کاشت، نیمسایه تا سایهروشن زیر تاج درختان بلندتر است. تابش مستقیم و شدید آفتاب، بهویژه در بعدازظهر و در مناطق گرمتر، موجب زردی، سوختگی حاشیه برگ و کاهش رشد میشود.
رطوبت خاک و هوا
افرا کوهی خاک یکنواخت مرطوب را ترجیح میدهد، اما غرقابی را تحمل نمیکند. رطوبت نسبی هوای متوسط تا بالا برای حفظ شادابی برگها بسیار مهم است. آبیاری منظم در تابستان، همراه با مالچ ارگانیک برای حفظ رطوبت و خنک نگهداشتن ریشهها توصیه میشود.
نوع خاک و ویژگیهای بستر
خاک ایدهآل، لومی تا لومیرسی، غنی از مواد آلی، با زهکشی خوب و اسیدی تا کمی اسیدی (pH حدود ۵٫۵ تا ۶٫۵) است. افرا کوهی در خاکهای سنگین، باتلاقی یا بسیار آهکی عملکرد ضعیفی دارد. افزودن کمپوست برگ، خاکبرگ جنگلی و پرهیز از شخم عمیق، به استقرار بهتر ریشهها کمک میکند.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :