دانستنیهای علمی
نام علمي
Acer pensylvanicum
خانواده و جایگاه آرایهشناسی
افرا راهراه با نام علمی Acer pensylvanicum گونهای از تیرهٔ نُوَسَریان (Sapindaceae) است که در گذشته در خانوادهٔ افراسان (Aceraceae) قرار میگرفت. این گونه در جنس Acer یکی از معدود افراهای «پوستنازک و راهراه» بهشمار میرود و در میان گیاهشناسان با نامهای رایج striped maple و moosewood شناخته میشود. ساختار برگها سهلوبه، پهن و کاغذی است و مانند دیگر افراها آرایش برگها متقابل است.
منشأ جغرافیایی و پراکنش طبیعی
زادگاه اصلی Acer pensylvanicum جنگلهای مرطوب شمالشرقی آمریکای شمالی است. پراکنش آن از ایالات پنسیلوانیا و نیویورک در ایالات متحده تا استانهای کوهستانی و مرطوب کبک و نواسکوشیا در کانادا امتداد دارد. این گونه اغلب در ارتفاعات کم تا متوسط رشتهکوه آپالاش و نواحی سرد و نیمهسرد رشد میکند و بهطور طبیعی در ایران بومی نیست.
زیستگاه و بومشناسی
افرا راهراه در لایه زیرین جنگلهای پهنبرگِ سردسیر، بهویژه جنگلهای راش و افرا، میروید. این گونه سایهپسند است و در خاکهای مرطوب، اسیدی و غنی از مواد آلی بهترین رشد را دارد. پوست سبز روشن با نوارهای سفید تا زردِ طولی، امکان شناسایی آسان آن را حتی در زمستان فراهم میکند. این افرا در تجدید حیات طبیعی جنگلهای مخلوط و فراهمکردن پناه و پوشش برای حیاتوحش اهمیت دارد.
تاریخچه مطالعه و اهمیت علمی
Acer pensylvanicum در اواخر قرن هجدهم توسط گیاهشناسان اروپایی بر اساس نمونههای جمعآوریشده از آمریکای شمالی توصیف شد. رشد کند، طول عمر نسبتاً بالا و سازگاری با سایه، آن را به مدلی مناسب برای مطالعات بومشناسی جنگلهای زیرآشکوب تبدیل کرده است. همچنین، رنگ و بافت ویژهٔ پوست در پژوهشهای مربوط به سازگاریهای نوری و تبادل گاز در ساقهها مورد توجه قرار گرفته است.
خصوصیات - معرفی
ساقه و پوست
Acer pensylvanicum درختچهای تا درخت کوچکی است که معمولاً ۳ تا ۷ متر ارتفاع دارد. ساقهها راست، نسبتاً نازک و شکنندهاند و اغلب چندساقهای از پایه منشعب میشوند. پوست ساقه جوان به رنگ سبز روشن تا سبز مایل به زرد است و با نوارهای عمودی سفید تا نخودی مشخص میشود که دلیل نام «افرا راهراه» است. با افزایش سن، رنگ پوست به سبز مایل به قهوهای یا قهوهای زیتونی تغییر یافته و نوارها کمرنگتر یا نامنظم میشوند، اما هنوز قابل تشخیصاند.
شاخهها و جوانهها
شاخههای جوان صاف، بدون کرک و معمولاً سبز درخشان هستند. جوانهها کوچک، تخممرغی تا بیضوی، به رنگ قهوهای مایل به قرمز و متناوب روی شاخه قرار میگیرند. فلسهای جوانه کمتعداد و نسبتاً پهناند و در انتهای شاخهها، جوانه انتهایی مشخص و اندکی برجسته دیده میشود.
برگها
برگها ساده، روبهرو و نسبتاً بزرگ، معمولاً ۸ تا ۱۵ سانتیمتر طول و تقریباً همین اندازه عرض دارند. پهنک برگ شبیه قلب پهن با ۳ لوب کمعمق است؛ حاشیهها کمی دندانهدار و نوک لوبها کند تا اندکی تیز میباشد. سطح فوقانی برگ سبز روشن و صاف و سطح زیرین کمی روشنتر است. دمبرگها بلند، نازک و غالباً سبز مایل به قرمز هستند. در پاییز، برگها به رنگهای زرد درخشان تا زرد مایل به نارنجی در میآیند و منظرهای زینتی ایجاد میکنند.
گلها و میوهها
گلها کوچک، آویز و به صورت خوشههای خوشهآزاد (پانیکول) از شاخههای سال قبل آویزان میشوند. رنگ گلها زرد مایل به سبز است و اغلب در بهار، همزمان یا کمی پس از برگدهی ظاهر میشوند. میوهها سامارای دوگانه تیپیک افرا هستند؛ هر جفت سامارا دارای دو بال باریک و کشیده است که در زاویهای باز از هم قرار میگیرند. رنگ میوه ابتدا سبز و در زمان رسیدن زرد ـ قهوهای میشود.
شرایط نگهداری افرا راهراه
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک لومی غنی از مواد آلی با رطوبت یکنواخت و زهکشی مناسب؛ ترجیحاً خاک اسیدی؛ pH حدود 4.5 تا 6.5
|
ویژگیهای کلی محیط رشد Acer pensylvanicum
Acer pensylvanicum یا افرا راهراه گونهای جنگلیِ بومیِ جنگلهای سرد و مرطوب آمریکای شمالی است و در زیرسایهٔ درختان بلندتر رشد میکند. این گیاه به محیطی خنک، نسبتاً مرطوب و خاکهای اسیدی تا کمی اسیدی نیاز دارد و در برابر گرما و خشکی طولانیمدت حساس است.
دما و تحمل سرما
افرا راهراه تا حدوداً منفی ۳۰ درجهٔ سانتیگراد را تحمل میکند و برای مناطق با زمستانهای سرد مناسب است. تابستانهای خنک تا معتدل (۲۰–۲۵ درجهٔ سانتیگراد) برای رشد بهینه ایدهآلاند. گرمای شدید همراه با آفتاب مستقیم میتواند موجب سوختگی برگها و کاهش رشد شود.
رطوبت و آبیاری
این گیاه به رطوبت نسبی متوسط تا بالا نیاز دارد و در هوای بیش از حد خشک، لبهٔ برگها قهوهای میشود. خاک باید همواره کمی مرطوب نگه داشته شود، اما غرقاب نشود. آبیاری منظم با حجم متوسط و زهکش خوب از مهمترین عوامل موفقیت در کشت آن است.
نور و شدت تابش
در زیستگاه طبیعی، افرا راهراه در لایهٔ زیرین جنگل و در نور فیلترشده رشد میکند. بهترین مکان، نیمسایه تا سایهٔ روشن است؛ نور مستقیم و شدید بهویژه در اقلیمهای گرم، موجب سوختگی پوست سبزِ راهراه و برگها میشود. در اقلیمهای خنک، نور صبحگاهی ملایم قابلتحمل است.
خاک، زهکش و مواد غذایی
خاک مناسب باید عمیق، غنی از مواد آلی، با زهکش خوب و با pH حدود ۵٫۰ تا ۶٫۵ باشد. افزودن کمپوست برگ، کود دامی کاملاً پوسیده و مالچ آلی، رطوبت را حفظ و دما را تعدیل میکند. خاکهای سنگین، فشرده و آهکی برای این گونه نامناسباند و رشد آن را بهشدت محدود میکنند.
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس افرا و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره ساپینداسه - ساپنداسه و جنس های آن