این گیاه با نام علمی Acer saccharum و نام مرسوم (Sugar Maple) که به فارسي افرا قندی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Sapindaceae بومي بومی شرق آمریکای شمالی؛ از جنوب کانادا تا شمالشرق و مرکز ایالات متحده، بهویژه در جنگلهای پهنبرگ معتدل و خاکهای عمیق و خنک رشد میکند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی عمیق، حاصلخیز و غنی از مواد آلی با زهکشی مناسب؛ ترجیحاً خاک کمی اسیدی؛ pH حدود 5.5 تا 7
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه گیاهشناسی
Acer saccharum که در فارسی به «افرا قندی» یا «افرا شکر» شناخته میشود، به خانواده Sapindaceae تعلق دارد. این گونه در جنس بزرگ Acer (افراها) قرار میگیرد که بیش از ۱۳۰ گونه درختی و درختچهای را شامل میشود. افرا قندی گونهای خزانکننده با طول عمر زیاد است و میتواند به ارتفاع بیش از ۳۰ متر برسد.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
زیستگاه بومی Acer saccharum بخشهایی از شرق و مرکز آمریکای شمالی است؛ از جنوب شرقی کانادا تا شمال و شرق ایالات متحده گسترده شده است. این درخت بهویژه در جنگلهای مختلط برگریز کانادا، نیوانگلند و نواحی اطراف دریاچههای بزرگ فراوان است و یکی از گونههای شاخص جنگلهای معتدل سرد به شمار میآید.
ویژگیهای زیستگاهی و بومشناختی
افرا قندی در خاکهای عمیق، نسبتاً مرطوب و کمی اسیدی تا خنثی بهترین رشد را دارد و نسبت به سایه در مراحل اولیه زندگی نسبتاً مقاوم است. این گونه از اجزای کلیدی تاجپوش جنگلهای برگریز سردسیر است و با گونههایی مانند راش، توس و غان همزیست میشود. برگهای آن در پاییز به رنگهای زرد، نارنجی و قرمز درخشان در میآیند و تنوع زیستی حشرات، پرندگان و قارچهای همزیست را پشتیبانی میکنند.
تاریخچه استفاده و اهمیت علمی
استفاده سنتی از شیره افرا قندی برای تولید شربت افرا سابقهای طولانی در فرهنگ بومیان آمریکای شمالی دارد. بعدها مهاجران اروپایی این دانش را پذیرفته و به شکل صنعتی گسترش دادند. امروزه Acer saccharum علاوه بر اهمیت اقتصادی در تولید شربت، چوب سخت و متراکم آن در صنعت سازسازی، کفپوش و مبلمان ارزشمند است. در پژوهشهای بومشناسی جنگل، این گونه به عنوان شاخص تغییرات اقلیمی و آلودگی هوا نیز مطالعه میشود.
خصوصیات - معرفی
ساقه و تنه
تنه Acer saccharum (افرا قندی) راستقامت و استوانهای است و میتواند تا حدود ۳۰ متر یا بیشتر ارتفاع بگیرد. پوست تنه در درختان جوان خاکستری روشن و نسبتاً صاف است، اما با افزایش سن، پوست تنه ترکخورده، فلسدار و به رنگ خاکستری تا قهوهای تیره در میآید. شاخهها نسبتاً ضخیم، محکم و تاجی گسترده و گرد تا بیضوی تشکیل میدهند.
برگها
برگها ساده، متقابل و نسبتاً بزرگ بوده و معمولاً ۸ تا ۱۵ سانتیمتر طول دارند. پهنک برگ دارای ۵ لوب برجسته با بریدگیهای نسبتاً عمیق بین لوبها است و حاشیهها اندکی دندانهدارند. سطح فوقانی برگ سبز تیره و براق و سطح زیرین آن سبز روشنتر است. در پاییز برگها به رنگهای زرد طلایی، نارنجی و قرمز درخشان تغییر میکنند که از بارزترین ویژگیهای ظاهری این گونه است. دمبرگها بلند و باریک، به رنگ سبز تا قرمز مایل به صورتی هستند.
گلها و گلآذین
گلها کوچک، سبز مایل به زرد و نسبتا نامشخصاند و در گلآذینهای خوشهای آویزان یا کمی آویخته ظاهر میشوند. هر گل دارای ۵ گلبرگ کوچک یا گاهی بدون گلبرگ مشخص است و کاسبرگها سبز متمایل به زرد هستند. گلها پیش از ظهور کامل برگها یا همزمان با آن در اوایل بهار ظاهر میشوند و به دلیل رنگ کمجلوه، جنبه زینتی قوی ندارند، اما از نظر تشخیصی مهماند.
میوه و بذر
میوه افرا قندی از نوع فندقه بالدار (سامارای دوتایی) است که از دو بال نازک و غشایی تشکیل شده است. هر بال حدود ۲ تا ۳ سانتیمتر طول دارد و دو بال نسبتاً به شکل U باز نسبت به هم قرار میگیرند. رنگ میوه ابتدا سبز و در زمان رسیدن زرد متمایل به قهوهای میشود. هر بال حاوی یک بذر کوچک، سخت و قهوهای است که با چرخش در هوا پراکنده میشود.
شرایط نگهداری افرا قندی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک لومی عمیق، حاصلخیز و غنی از مواد آلی با زهکشی مناسب؛ ترجیحاً خاک کمی اسیدی؛ pH حدود 5.5 تا 7
|
دمای مناسب برای رشد افرا ساکچاروم
افرا ساکچاروم بومی مناطق معتدل سرد است و بهترین رشد را در نواحی با چهار فصل مشخص دارد. دامنه دمای بهینه برای رشد بین ۱۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد است و در برابر سرمای زمستان تا حدود منفی ۳۰ درجه سانتیگراد مقاوم است، بهشرطی که تغییرات دما تدریجی باشد. گرمای شدید تابستان همراه با خشکی هوا میتواند به سوختگی برگها و کاهش رشد سالانه منجر شود.
نور و میزان تابش خورشید
این گونه درختی نورپسند است اما در سنین جوانی میتواند نیمسایه را نیز تحمل کند. نور کامل آفتاب با حداقل ۶ ساعت تابش مستقیم برای تولید قند و رشد بهینه ضروری است، ولی در مناطق بسیار گرم بهتر است کمی سایه بعدازظهر فراهم شود تا از تنش نوری و تبخیر زیاد جلوگیری گردد.
رطوبت هوا و آبیاری
افرا ساکچاروم به رطوبت نسبی متوسط تا نسبتاً بالا نیاز دارد و از هوای بسیار خشک آسیب میبیند. خاک باید یکنواخت مرطوب باشد اما غرقاب نشود؛ آبیاری عمیق و منظم، بهویژه در سالهای نخست استقرار، برای توسعه ریشههای عمیق ضروری است. آبیاری سطحی و مکرر موجب کمعمق شدن ریشهها و حساسیت به خشکی خواهد شد.
خاک مناسب و ویژگیهای بستر
بهترین خاک برای افرا ساکچاروم، خاک لومی عمیق با ساختمان خوب و زهکشی مناسب است. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۵٫۵ تا ۷) برای جذب مطلوب عناصر غذایی توصیه میشود. خاکهای فشرده، سنگین و اشباع از آب، خطر پوسیدگی ریشه را افزایش میدهند. وجود مواد آلی فراوان، مانند کمپوست برگ، سبب بهبود ظرفیت نگهداری رطوبت و تغذیه این درخت میشود.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :