۱۳۹۳ بیست و پنجم آبان

آکی

Blighia sapidaackee که به فارسی آکی نامیده میشود، گیاهی از خانواده ساپینداسه بومی مناطق غربی آفریقا می باشد. نیاز های این گیاه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: مرطوب درجه حرارت: شرایط نیمه گرمسیری درجه سانتیگراد خاک: غنی و حاصلخیز

دانستنیهای علمی

نام علمي

Blighia sapida

نام لاتين

ackee

خانواده (تيره)

Sapindaceae

دانستنیهای علمی :

" آکی" گونه ای از خانواده ساپینداسه است که گونه هایی همچون لیچی و لونگان نیز در آن قرار دارند. بومی مناطق گرمسیری غربی آفریقا در کامرون ، گابون و بِنین بوده و این میوه از آفریقای غربی به جامائیکا قبل از سال 1778 میلادی وارد شد.

از زمانیکه غذاهای خوشمزه ای از آن تهیه شد ، کشت آن در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری رواج پیدا کرد.

خصوصیات - معرفی

خصوصیات ظاهری :

آکی گونه ای درختی و همیشه سبز بوده و ارتفاعی تا 10 متر می تواند داشته باشد. تنه کوتاه و متراکمی به رنگ قهوه ای دارد. برگ ها 15 تا 30 سانتی متر طول داشته و عرض آنها 6 تا 10 سانتی متر گزارش شده است. شکل آنها تخم مرغی شکل و چرم مانند هستند. طول دمبرگ ها نیز 8 تا 12 سانتی متر می باشد.

گل آذین گلهای آکی معطر بوده و بیش از 20 سانتی متر طول دارند. گلها دوجنسی هستند و طی ماه های گرم گلدهی صورت می گیرد. هر گل پنج گلبرگ سفید مایل به سبز است.

میوه ها شبیه گلابی بوده و هنگامی که می رسد از سبز به قرمز روشن تا زرد-نارنجی تغییر رنگ می دهد. لحظه ای که کاملا می رسد می شکافد و بذر های بزرگ ، سیاه ، براق را نمایان می سازد. که هر قسمت با آریل سفید تا زرد ، کرمی ، نرم و اسفنجی احاطه شده است. وزن میوه 100 تا 200 گرم بوده است.

دانهال ها از 4 سالگی شروع به میوه دهی می کنند، البته باید در سال یک یا دوم پیوند خورده باشد. از دسامبر تا مِی میوه دهی می کند.

شرایط نگهداری آکی

نور مورد نياز

زیاد

آبياري و رطوبت

مرطوب

دماي مورد نياز

شرایط نیمه گرمسیری

خاک مورد نياز

غنی و حاصلخیز

شرایط محیط رشد:

این گونه خاکهای حاصلخیز را ترجیح داده و از لحاظ نوری در جای با آفتاب کامل باشد. ارتفاع از سطح دریا تا 914 متر باشد. با اینکه نیمه برگ ریز است اما در جنگل های همیشه سبز یافت می شود.

به نظر می رسد که رشد بهتری در مناطقی که زمستان کمی سردی داشته باشند دارد. رطوبت زیادی را خواسته و آب و هوای گرمسیری را می پسندد. آبیاری منظم باشد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خواص درمانی و کاربرد:

آریل میوه (قسمت زرد و اسفنجی بذر) خوراکی بوده و بصورت پخته کاربرد زیادی دارد. برای استفاده از آن باید مراقب بود که میوه ها رسیده و تازه باشند. میوه های نرسیده امکان دارد که سمی بوده و خطرناک باشد.

ترکیباتی مچون چربی ، پروتئین ، آهن ، فسفر ، نیاسین و ویتامین C در آن یافت شده است. آریل ها را می توان جوشاند و با آب یا شیر میل نمود.

در کلمبیا برای بهبود دردهای شکمی از آن استفاده می شود. در کوبا از عصاره ی گلها برای درمان بیماریهای روده استفاده می گردد. اثر محرک و انرژی زا نیز دارد.

مقابله به آفات آکی

آفات مهم آکی (Blighia sapida)

مهم‌ترین آفات آکی شامل شته‌ها، سپردارها، مگس میوه و کرم‌های برگ‌خوار هستند. شته‌ها با مکیدن شیره گیاهی، برگ‌ها را بدشکل کرده و عسلک تولید می‌کنند که زمینه رشد قارچ دوده‌ای را فراهم می‌کند. سپردارها روی شاخه و برگ لکه‌های برجسته و سخت ایجاد کرده و سبب زردی و ضعف عمومی درخت می‌شوند. مگس میوه درون میوه تخم‌گذاری کرده و آفت‌زدگی و ریزش میوه را افزایش می‌دهد. لاروهای برگ‌خوار نیز با جویدن برگ‌ها سطح فتوسنتز را کاهش می‌دهند و رشد گیاه را کند می‌کنند.

امراض قارچی و باکتریایی

لکۀ برگی قارچی، پوسیدگی ریشه و شانکر ساقه از بیماری‌های شایع آکی هستند. این بیماری‌ها با لکه‌های قهوه‌ای روی برگ، پژمردگی و ترک یا زخم در پوست تنه و شاخه‌ها شناخته می‌شوند. آبیاری بیش از حد، زهکش ضعیف و تهویه کم، شدت پوسیدگی ریشه و گسترش عوامل قارچی را افزایش می‌دهد. زخم‌های هرس غیراصولی نیز راه ورود عوامل بیماری‌زا را باز می‌کنند.

روش‌های مدیریت و مقابله

مدیریت تلفیقی آفات و بیماری‌ها برای سلامت آکی ضروری است. رعایت فاصله کاشت، هرس سبک برای بهبود جریان هوا، حذف و سوزاندن برگ‌ها و شاخه‌های آلوده و جمع‌آوری میوه‌های کرم‌خورده از پای درخت توصیه می‌شود. استفاده از آبیاری منظم با زهکشی مناسب و پرهیز از غرقابی، خطر پوسیدگی ریشه را کاهش می‌دهد. در صورت طغیان آفات، می‌توان از صابون حشره‌کش، روغن‌های معدنی یا حشره‌کش‌های کم‌خطر طبق توصیه کارشناس گیاه‌پزشکی استفاده کرد.