Salvia sclarea Clary sage که به فارسی مریم گلی کبیر نامیده میشود، گیاهی از خانواده نعناعیان، بومی مناطق خشک و شنی قفقاز، ایران و سواحل اروپایی مدیترانه می باشد. نیاز های این گیاه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی خشک دمای محیط: هوای گرم و خشک خاک: کشت در انواع مختلفی از خاک ها
دانستنیهای علمی
این گونه مریم گلی از اوایل قرن بیستم فقط برای استفاده از گل های آن کشت می شود. این گل ها حاوی اسانس معطر و خوشبویی هستند که در صنایع بهداشتی و آرایشی، غذایی و نوشابه سازی کاربرد فراوانی دارند. اسانس گل های این گیاه همراه با اسانس گل هایی نظیر اسطوخودوس و یاس، موارد استفاده متعدد و متفاوتی در صنایع مواد شیمیایی خانگی (نظیر عطر، ادکلن، کرم، شامپو، صابون، لوسیون و اسپری های خشوبوکننده هوا و امثال آنها) دارد. این اسانس خاصیت دارویی نیز دارد و به عنوان ماده ای ضدعفونی کننده و همچنین ماده ای که سبب مداوای ناراحتی های مربوط به سیستم عصبی می شود، مورد استفاده قرار می گیرد.
همه ساله، زمین های زراعی وسیعی در کشورهای روسیه، بلغارستان، ایتالیا، فرانسه، اسپانیا و مجارستانف برای کشت این گیاه اختصاص می یابد.
![مریم گلی کبیر]()
![مریم گلی کبیر]()
خصوصیات - معرفی
مریم گلی کبیر، گیاهی است علفی، دوساله و بندرت سه ساله و به دو فرم مختلف مشاهده می شود، یکی پیرامیدالیس که از رشد و نمو سریعی برخوردار است و دیگری هیرسوتا که پوشیده از کرک های ضخیم است.
منشأ این گیاه را مناطق خشک و شنی قفقاز، ایران و سواحل اروپایی مدیترانه گزارش کرده اند.
ریشه اصلی این گیاه طویل و مستقیم و طول آن بین 100 تا 130 سانتیمتر است که انشعاب های فراوانی دارد. ساقه مستقیم، ضخیم، چهارگوش، پوشیده از کرک و ارتفاع آن متفاوت و بین 100 تا 150 سانتیمتر است. این گیاه دارای برگ های طوقه ای بزرگ با سطحی ناصاف و برجستگی دار است. پهنای آن 10 تا 20 سانتیمتر می باشد. برگ ها دمبرگ کوتاهی دارند. برگ های قسمت تحتانی ساقه بزرگ هستند و بتدریج به طرف بالای ساقه کوچکتر می شوند. رنگ برگ ها نقره ای تیره است.
گل ها صورتی و بنفش یا سفید رنگ هستند که روی ساقه های گلدهنده که طول آن بین 40 تا 60 سانتیمتر است، بر روی چرخه هایی قرار می گیرند. هر چرخه شامل 3 تا 6 گل می باشد. گل های این گیاه نیز شهدآورند.
میوه سه وجهی از نوع کپسول، تخم مرغی شکل، به طول 2 تا 3 میلیمتر و رنگ آن قهوه ای است. وزن هزاردانه 4 تا 5 گرم است.
![Clary sage]()
![Clary sage]()
شرایط نگهداری مریم گلی کبیر
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی خشک
دماي مورد نياز
هوای گرم و خشک
خاک مورد نياز
کشت در انواع مختلفی از خاک ها
|
مریم گلی کبیر، گیاهی خشکی دوست است. در طول رویش، به نور کافی، هوای گرم و آب کم نیاز دارد. در هوای گرم و خشک، مقدار اسانس گل ها به 0.1 تا 0.2 درصد می رسد. آب فراوان و هوای خشک، رشد رویشی این گیاه را افزایش می دهد ولی در مقدار اسانس گل ها تأثیر منفی خواهد داشت و سبب کاهش آن می شود. این گیاه پس از رویش و در مرحله ای که برگ ها به حالت رزت هستند (نظیر سایر گیاهان دوساله) به مقدار نسبتاً زیادی آب نیاز دارد و خاک باید از رطوبت کافی برخوردار باشد. بذرها در دمای 8 تا 10 درجه سانتیگراد شروع به رویش می کنند. ولی درجه حرارت مطلوب برای جوانه زنی بذر، 25 تا 28 درجه سانتیگراد است. وقتی تعداد برگ های طوقه ای به 5 تا 7 برسد، گیاه در برابر سرمای زمستان مقاوم شده و دچار سرمازدگی نمی شود. اما گیاهان جوان و ضعیف در اثر سرمازدگی خشک می شوند.
این گیاه تقریباً در هر نوع خاکی قادر به رویش است و می توان از بافت های مختلف خاک برای کشت آن استفاده نمود. اینگونه مریم گلی در مناطق خشک و خاک های سنگین و شنی به خوبی رشد می کند. دامنه جنوبی تپه ها و مناطقی که درخت نداشته باشد (تا روی گیاهان سایه اندازد)، مکان های مناسبی برای کشت آن می باشند.
پی اچ خاک برای کشت این گیاه بین 5.3 تا 7.2 مناسب گزارش شده است. غرقابی، ازت فراوان و ماسه های بسیار نرم (ماسه بادی) و تهی از عناصر و مواد غذایی، برای کاشت آن مناسب نیست.
![Salvia sclarea]()
![Salvia sclarea]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
کاربردهای دارویی مریمگلی کبیر
برگهای مریمگلی کبیر در طب سنتی برای بهبود گوارش، کاهش نفخ و تنظیم ترشحات معده به کار میروند. دمکرده برگ اثر آرامبخش ملایم داشته و در کاهش اضطراب، بیخوابی خفیف و سردردهای عصبی استفاده میشود. روغن حاصل از برگ و سرشاخههای گلدار، به صورت موضعی در ترکیبات پمادها برای تسکین دردهای عضلانی و مفصلی و بهبود گردش خون موضعی کاربرد دارد.
روغن اسانسی و کاربردهای آن در پزشکی و آرایشی
روغن اسانسی مریمگلی کبیر غنی از لینالیلاستات و لینالول است و در آروماتراپی برای کاهش استرس، بهبود خلق و تعدیل فشار خون به کار میرود. این روغن در ترکیب کرمها و تونیکهای پوستی برای تنظیم چربی پوست و کاهش التهاب خفیف مصرف میشود. در فرآوردههای تقویت مو، عصاره و اسانس گیاه برای کاهش ریزش مو و بهبود شفافیت و استحکام موها اضافه میگردد.
کاربردهای صنعتی و غذایی
اسانس مریمگلی کبیر در صنعت عطرسازی یکی از مواد پایه برای ساخت عطرها و ادکلنهای گرم و گیاهی است. در صنایع غذایی، از مقدار کنترلشده اسانس به عنوان طعمدهنده در نوشیدنیها، شیرینیها و برخی محصولات گوشتی استفاده میشود. همچنین در صنعت صابونسازی و تولید شویندههای معطر طبیعی، عصاره و اسانس این گیاه نقش خوشبوکننده و تا حدی ضدمیکروبی دارند.
![مریم گلی کبیر - معرفی و خواص گیاهان دارویی]()
![مریم گلی کبیر - معرفی و خواص گیاهان دارویی]()
نحوه تکثیر مریم گلی کبیر
کشت این گیاه از طریق بذر و مستقیماً در زمین اصلی انجام می گیرد.
چنانچه این گیاه در فصل بهار کشت شود، می توان آن را با سایر گیاهان یکساله نظیر شوید یا زیره سیاه به صورت مخلوط کشت کرد. بهتر است کشت مخلوط در ردیف های متقاطع صورت گیرد. برای این کار، باید ابتدا گیاه یکساله کشت شود، سپس در ردیف های متقاطع (عمودی)، گیاه دوساله مریم گلی کبیر را کشت کرد.
امیدبیگی، ر. 1388. تولید و فرآوری گیاهان دارویی. انتشارات آستان قدرس رضوی، جلد دوم، چاپ پنجم، 438 صفحه.