این گیاه با نام علمی Quercus macrocarpa و نام مرسوم (Bur Oak) که به فارسي بلوط فنجانی بزرگ ناميده ميشود، گياهي از خانواده Fagaceae بومي بومی آمریکای شمالی؛ از جنوب کانادا تا مرکز و شرق ایالات متحده، در دشتها، ساواناها و جنگلهای باز مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاکهای لومی تا رسی با زهکشی متوسط تا خوب؛ تحمل دامنه وسیعی از خاکها از شنی تا رسی؛ pH کمی اسیدی تا قلیایی (حدود 5.5 تا 8)
دانستنیهای علمی
نام علمي
Quercus macrocarpa
ردهبندی و نامگذاری
Quercus macrocarpa با نام فارسی «بلوط فنجانی بزرگ» به خانوادهٔ Fagaceae (خانواده بلوط و راش) و جنس Quercus تعلق دارد. این گونه در گروه بلوطهای سفید آمریکای شمالی طبقهبندی میشود و از نظر ریختشناسی با میوههای بسیار بزرگ و فنجان بلوط عمیق و پرزدار شناخته میشود. نام گونهای macrocarpa به معنی «میوه درشت» است که به اندازه غیرمعمول بلوطها اشاره دارد.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
زیستگاه طبیعی Quercus macrocarpa آمریکای شمالی است. گستره بومی آن از جنوب کانادا (مانند انتاریو و منیتوبا) تا مرکز و شمال ایالات متحده امتداد دارد. این گونه بهویژه در دشتهای مرکزی، حاشیه جنگلهای برگریز، و نواحی چمنی-چوبی فراوان است. در بسیاری از مناطق، فنجانی بزرگ بهعنوان گونهای شاخص در تعریف مرز میان جنگلهای بلوط و چمنزارهای طبیعی عمل میکند.
زیستگاه و بومشناسی
این درخت در خاکهای عمیق، نسبتاً آهکی و دارای زهکش مناسب بهترین رشد را دارد، اما توان تحمل خشکی، سرما و بادهای شدید آن را به گونهای مقاوم در مناظر طبیعی قارهای تبدیل کرده است. Quercus macrocarpa نقش مهمی در تأمین غذا و پناهگاه برای پرندگان، پستانداران کوچک و حیاتوحش بزرگ دارد؛ بلوطهای درشت آن منبع انرژی فصلی برای سنجابها، گوزنها و گونههای بومی دیگر است.
تاریخچه و اهمیت علمی
این گونه نخستین بار در سده هجدهم توسط گیاهشناسان اروپایی بر اساس نمونههای جمعآوریشده از آمریکای شمالی توصیف شد. بلوط فنجانی بزرگ در مطالعات بومشناسی جنگل، سازگاری با تنشهای محیطی و مدیریت جنگلهای بومی بهعنوان گونهای مدل استفاده میشود. همچنین در پروژههای احیای زیستبوم برای بازگرداندن جنگلهای بلوط-چمنزار و افزایش تنوع زیستی به کار میرود.
خصوصیات - معرفی
مشخصات کلی اندامهای گیاه Quercus macrocarpa
Quercus macrocarpa یا بلوط درشتمیوه، درختی تنومند و خزانکننده است که بهطور معمول تا ۲۰–۲۵ متر و گاه بیش از آن ارتفاع میگیرد. پوست تنه درخت خاکستری تیره تا قهوهای و عمیقاً شیاردار است و با افزایش سن به صورت تختهای و زمخت درمیآید. تاج درخت گسترده، نامنظم و گنبدیشکل است و شاخهها قطور، با زاویههای باز و محکماند.
ساقه، شاخه و جوانهها
ساقههای جوان سبز تا قهوهای روشن، نسبتاً کلفت و اغلب با کرکهای ریز پوشیدهاند که با افزایش سن صافتر و خاکستری میشوند. شاخهها کوتاهگره و مقاوم بوده و در مقطع چوبی، حلقههای سالانه عریض و مشخص دارند. جوانهها کوچک، تخممرغی تا بیضوی، قهوهای و معمولاً کمی کرکدار هستند و در انتهای شاخهها به صورت چندتایی مجتمع میشوند.
برگها
برگها ساده، متناوب و نسبتاً بزرگاند؛ طول آنها معمولاً ۱۰ تا ۲۰ سانتیمتر و گاه بیشتر است. لبه برگها عمیقاً لوبدار با لوبهای پهن و گرد است و بخش میانی برگ گاهی باریکتر میشود و شکل را شبیه به «چنبره» میکند. سطح فوقانی برگ سبز تیره، تقریباً براق و سطح تحتانی سبز روشن تا مایل به خاکستری و اغلب دارای کرکهای نرم است. در پاییز، رنگ برگها به زرد، قهوهای مایل به طلایی یا قهوهای مسی تغییر میکند.
گلها و ساختار زایشی
Quercus macrocarpa تکپایه است؛ گلهای نر و ماده روی یک درخت ولی در اندامهای جدا ظاهر میشوند. گلهای نر در گلآذینهای سنبلهآویز باریک و بلند (شاتونها) با رنگ زرد مایل به سبز تشکیل میشوند. گلهای ماده کوچک، سبز و در محور برگها یا انتهای شاخههای کوتاه قرار دارند. میوه (بلوط) در این گونه بسیار درشت است و در کاسهای چوبی و عمیق با حاشیه فیبری و پشمیشکل جای گرفته که از مهمترین ویژگیهای ریختشناسی آن به شمار میرود.
شرایط نگهداری بلوط فنجانی بزرگ
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاکهای لومی تا رسی با زهکشی متوسط تا خوب؛ تحمل دامنه وسیعی از خاکها از شنی تا رسی؛ pH کمی اسیدی تا قلیایی (حدود 5.5 تا 8)
|
دمـا و اقلیم مناسب برای رشد بلوط فنجانی بزرگ
Quercus macrocarpa بومی مناطق معتدل آمریکای شمالی است و در اقلیمهای سرد تا نیمهگرم رشد میکند. این گونه توان تحمل زمستانهای سرد تا حدود ۳۰- درجه سانتیگراد را دارد و به تابستانهای نسبتاً گرم با دمای ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتیگراد نیازمند است. نوسان دمایی فصلی برای تکمیل چرخه زیستی آن مفید است، اما یخبندانهای دیررس به نهالهای جوان آسیب میزنند.
نور و شدت تابش
بلوط فنجانی بزرگ کاملاً آفتابدوست است و برای رشد مطلوب به نور کامل (حداقل ۶ ساعت تابش مستقیم در روز) نیاز دارد. در سایهی شدید، رشد تاج و قطر تنه کند میشود و تراکم برگ کاهش مییابد. در سالهای اولیه میتوان نیمسایهی ملایم را تحمل کند، اما برای شکلگیری تاج گسترده و سالم، کاشت در فضاهای باز و بدون رقابت نوری توصیه میشود.
خاک، زهکشی و pH
این گونه در خاکهای لومی، لومیرسی و حتی شنی عمیق رشد میکند، به شرط آنکه زهکشی مناسب فراهم باشد. تحمل نسبتاً خوبی به خاکهای قلیایی و آهکی دارد و در pH حدود ۶ تا ۸ عملکرد قابل قبولی نشان میدهد. خاکهای بسیار فشرده و غرقابی، خطر پوسیدگی ریشه و کاهش استقرار نهال را افزایش میدهند. وجود ماده آلی متوسط تا بالا برای توسعه سیستم ریشهای عمیق مفید است.
رطوبت خاک و نیاز آبی
در طبیعت، Quercus macrocarpa اغلب در حاشیهی رودخانهها و دشتهای سیلابی با رطوبت متوسط تا زیاد دیده میشود، اما پس از استقرار، مقاومت خوبی به خشکی دورهای دارد. در سالهای اول، آبیاری منظم برای حفظ رطوبت یکنواخت (نه اشباع) ضروری است. خاک باید بین دو آبیاری تا عمق چند سانتیمتر کمی خشک شود تا تهویه ریشه مختل نشود.
باد، فضای کاشت و ملاحظات شهری
به دلیل سیستم ریشهای عمیق و تاج گسترده، این بلوط برای فضاهای باز و بادخیز مناسب است و میتواند بهعنوان بادشکن عمل کند. با این حال، به فضای افقی و عمقی کافی برای توسعه ریشه و تاج نیاز دارد و کاشت آن در فاصلهی بسیار کم از ساختمانها، پیادهروها و تأسیسات زیرزمینی توصیه نمیشود.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :