این گیاه با نام علمی Quercus suber و نام مرسوم (Cork Oak) که به فارسي بلوط چوبپنبهای ناميده ميشود، گياهي از خانواده Fagaceae بومي بومی نواحی مدیترانهای جنوب اروپا و شمال آفریقا، بهویژه پرتغال، اسپانیا، مراکش و الجزایر مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک شنی یا لومی با زهکشی بسیار خوب، اسیدیپسند، حساس به خاکهای آهکی، با pH حدود 5 تا 6.5
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه تبارشناختی
Quercus suber که در فارسی به «بلوط چوبپنبهای» شناخته میشود، به خانواده Fagaceae (بلوطیان) و جنس Quercus تعلق دارد. این گونه در گروه بلوطهای همیشهسبز بخش Cerris قرار میگیرد و به دلیل پوست خاص خود، یکی از شناختهشدهترین اعضای این جنس است. ویژگی بارز آن تولید لایه ضخیم چوبپنبه از بافت پیرایند (پریکامبیوم پوستی) است که آن را از بسیاری گونههای بلوط متمایز میکند.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
خاستگاه طبیعی Quercus suber، منطقه مدیترانه غربی است. این گونه به طور طبیعی در پرتغال، اسپانیا، جنوب فرانسه، ایتالیا، جزایر مدیترانهای و شمالغرب آفریقا (مراکش، الجزایر، تونس) یافت میشود. گسترش آن به نواحی با زمستانهای ملایم و تابستانهای گرم، همراه با بارندگی زمستانه، محدود است. پرتغال و اسپانیا امروزه بزرگترین عرصههای طبیعی و نیمهطبیعی این گونه را در جهان در بر دارند.
زیستگاه و شرایط رویش
بلوط چوبپنبهای در جنگلهای باز و بیشهزارهای نیمهطبیعی موسوم به «مانتال» (montado/dehesa) رشد میکند. این درخت برای خاکهای اسیدی، سبک تا شنی و با زهکش خوب سازگار است و نسبت به خاکهای آهکی حساسیت نشان میدهد. تحمل قابلتوجهی به خشکی و آتشسوزیهای سطحی دارد و پس از آتش، توانایی نوسازی از طریق جوانهزنی از طوقه را نشان میدهد. این ویژگیها آن را به گونهای کلیدی در اکوسیستمهای مدیترانهای تبدیل کرده است.
تاریخچه استفاده و اهمیت علمی
استفاده از چوبپنبه این درخت دستکم به دوران باستان در مدیترانه بازمیگردد. از قرن هفدهم میلادی، برداشت منظم چوبپنبه برای ساخت درپوش بطریها به صنعتی سازمانیافته تبدیل شد. چوبپنبه هر ۹–۱۲ سال یک بار بدون قطع درخت برداشت میشود که این امر از دیدگاه بومشناسی و بهرهبرداری پایدار اهمیت ویژه دارد. امروزه Quercus suber به عنوان مدلی برای مطالعه سازوکارهای چوبپنبهزایی، سازگاری به آتش و مدیریت جنگلهای مدیترانهای در پژوهشهای گیاهشناسی و بومشناسی مورد توجه است.
خصوصیات - معرفی
ویژگیهای کلی اندامهای رویشی
Quercus suber درختی همیشهسبز با قامت متوسط تا بلند است که معمولاً ۱۰ تا ۲۰ متر ارتفاع میگیرد. فرم کلی تاج آن گسترده، نامنظم و چتری است و شاخهبندی متراکم و پیچیده دارد. رنگ کلی اندامهای هوایی در فصول مختلف سبز تیره تا سبز خاکستری است که با بافت خشن پوست تضاد ایجاد میکند.
ساقه، تنه و چوبپنبه
تنه قطور و استوانهای شکل است و با افزایش سن، قطری قابلتوجه مییابد. مهمترین ویژگی این گونه، لایه ضخیم چوبپنبهای (پریکارپ ثانویه) روی تنه و شاخههای اصلی است که سطحی ناهموار، ترکخورده و اسفنجی دارد. رنگ پوست خارجی از قهوهای خاکی تا خاکستری تیره متغیر است، در حالیکه لایه داخلی چوبپنبه پس از جدا شدن، زرد مایل به قهوهای دیده میشود. چوب داخلی سخت، قهوهای و نسبتاً سنگین است و رگههای حلقههای سالیانه بهروشنی قابل مشاهدهاند.
برگها
برگها ساده، چرمی و نسبتاً کوچک تا متوسطاند و معمولاً 3 تا 7 سانتیمتر طول دارند. شکل برگها بیضوی تا بیضوی-دراز با نوک کند تا کمی تیز است. لبه برگها اغلب دندانهدار یا کمی خاردار، خصوصاً در شاخههای جوان است، در حالیکه در شاخههای مسنتر ممکن است صافتر شود. سطح رویی برگ سبز تیره و براق، و سطح زیری خاکستری-سبز تا سفیدکدار است که ناشی از پوشش کرکهای ریز میباشد. رگبرگ میانی برجسته و رگبرگهای جانبی بهصورت منظم از آن منشعب میشوند.
گلها و میوه
گلها جداگل (نر و ماده روی یک درخت) و بسیار کوچکاند. گلهای نر به صورت شاتونهای آویزان، باریک و زرد مایل به سبز ظاهر میشوند و گلهای ماده معمولاً منفرد یا در گروههای کمتعداد در زاویه برگها قرار میگیرند. میوه، بلوطی شکل (فندقه) با پوشش فنجانی است؛ فنجانک فلسدار بوده و میوه بیضوی تا استوانهای، به رنگ سبز در ابتدا و قهوهای در زمان رسیدن کامل است.
شرایط نگهداری بلوط چوبپنبهای
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک شنی یا لومی با زهکشی بسیار خوب، اسیدیپسند، حساس به خاکهای آهکی، با pH حدود 5 تا 6.5
|
دمای مناسب برای رشد Quercus suber
Quercus suber یا بلوط چوبپنبه در اقلیمهای مدیترانهای گرم و معتدل بهترین رشد را دارد. دمای بهینه رشد این درخت بین ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتیگراد است و میتواند دورههای کوتاه گرمای بالاتر از ۳۰ درجه را نیز تحمل کند، به شرطی که خشکی شدید خاک طولانیمدت نباشد. این گونه در زمستانهای ملایم با یخبندانهای خفیف پایدار است، اما سرمای زیر منفی ۷ تا منفی ۱۰ درجه سانتیگراد میتواند به شاخههای جوان آسیب بزند.
رطوبت و آب مورد نیاز
این درخت به خشکی نسبی مقاوم است، اما برای استقرار اولیه به رطوبت یکنواخت در خاک نیاز دارد. در سالهای نخست کاشت، آبیاری منظم بدون غرقابکردن خاک ضروری است. در دوره بلوغ، بارش سالیانه ۵۰۰ تا ۸۰۰ میلیمتر برای رشد مناسب کافی است و رطوبت نسبی متوسط هوا (۴۰ تا ۶۰٪) برای کاهش تنش آبی و تبخیر و تعرق شدید توصیه میشود.
نور و شدت تابش
Quercus suber گیاهی آفتابدوست است و در نور کامل بهترین رشد را دارد. حداقل ۶ تا ۸ ساعت نور مستقیم خورشید در روز برای شکلگیری تاج متراکم و تولید چوبپنبه با کیفیت مناسب لازم است. سایهاندازی شدید یا کاشت در حاشیه ساختمانها و درختان بلند موجب کاهش رشد، نازکی تاج و افزایش حساسیت به بیماریها میشود.
خاک، بافت و pH
این گونه در خاکهای عمیق، سبک تا متوسط (لوم شنی یا لوم رسی) با زهکش مناسب بهترین عملکرد را دارد. خاک باید اسیدی تا کمی اسیدی (pH حدود ۵ تا ۶٫۵) باشد؛ خاکهای آهکی و قلیایی موجب زردی برگها و کاهش رشد میشود. وجود مواد آلی کافی، تهویه خوب و پرهیز از ماندابیشدن ریشهها برای سلامت درخت ضروری است.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :