اکاليپتوس گلوبولوس

دانستنیهای علمی

طبقه‌بندی گیاهشناسی

اکالیپتوس گلوبولوس از خانواده Myrtaceae و از جنس Eucalyptus است. این گونه با نام علمی Eucalyptus globulus Labill. شناخته می‌شود و یکی از مهم‌ترین منابع صنعتی در میان اکالیپتوس‌ها به شمار می‌رود.

منطقه بومی و پراکنش

زادگاه اصلی اکالیپتوس گلوبولوس، سواحل جنوب شرقی استرالیا و به‌ویژه تاسمانی است. این گونه در قرن‌های اخیر به‌طور گسترده به قاره‌های دیگر معرفی شده و امروزه در مدیترانه، آمریکای جنوبی، آفریقا و بخش‌هایی از آسیا برای تولید چوب و اسانس کشت می‌شود.

زیستگاه و بوم‌شناسی

اکالیپتوس گلوبولوس در اقلیم‌های معتدل تا نیمه‌گرمسیری با زمستان‌های ملایم رشد مطلوبی دارد. این درخت در شیب‌ها و خاک‌های نسبتاً عمیق و زهکشی‌شده استقرار می‌یابد و به دلیل رشد سریع و تاج انبوه می‌تواند بر ترکیب گونه‌ای پوشش گیاهی محلی اثرگذار باشد.

تاریخچه و اهمیت علمی

این گونه در اواخر قرن هجدهم توسط گیاه‌شناس فرانسوی «لابیلاردی‌یر» توصیف شد. از قرن نوزدهم به بعد، به‌عنوان درختی استراتژیک برای چوب، خمیر کاغذ و استخراج روغن اسانسی در برنامه‌های جنگل‌کاری جهان وارد شد.

خصوصیات - معرفی

ساقه و تنه

ساقه‌ اکالیپتوس گلوبولوس درختی، چوبی و بسیار بلند است و می‌تواند تا بیش از ۳۰ متر رشد کند. پوست تنه درخت در جوانی صاف و سبز مایل به خاکستری است و با افزایش سن به رنگ خاکستری روشن تا قهوه‌ای تغییر می‌کند. پوست بیرونی به صورت نوارهای بلند پوسته‌پوسته شده و از تنه جدا می‌شود که یکی از ویژگی‌های بارز این گونه است.

برگ‌ها

برگ‌های جوان به شکل بیضوی تا داسی و به رنگ سبز مایل به آبی یا نقره‌ای هستند و معمولاً متقابل روی ساقه قرار می‌گیرند. برگ‌های بالغ باریک، کشیده و نیزه‌ای‌شکل بوده و طول آن‌ها گاه به بیش از ۱۵ سانتی‌متر می‌رسد. سطح برگ‌ها چرمی، براق و به رنگ سبز تیره است و با خرد شدن، بوی تند و معطر روغن اکالیپتوس آزاد می‌کند.

گل و میوه

گل‌های اکالیپتوس گلوبولوس کوچک، سفید تا کرم‌رنگ و به صورت منفرد یا در گروه‌های کم‌تعداد در زاویه برگ‌ها ظاهر می‌شوند. در جوانه‌ گل، کاسبرگ و گلبرگ‌ها به صورت کلاهکی سخت (اپرکولوم) دیده می‌شوند که هنگام شکوفایی جدا می‌گردد. میوه‌ها کپسولی، چوبی، کروی تا تخم‌مرغی‌شکل و حاوی بذرهای ریز قهوه‌ای هستند.

شرایط نگهداری اکاليپتوس گلوبولوس

نور مورد نياز خیلی زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز ?5 تا 40 سانتيگراد درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومي با زهکشي‌خوب؛ از خاک‌هاي خيلي سنگين اجتناب شود

نور و دما

اکالیپتوس گلوبولوس گیاهی آفتاب‌دوست است و برای رشد به نور مستقیم و فراوان نیاز دارد؛ حداقل ۶ ساعت نور کامل در روز توصیه می‌شود. در فضای باز، بهترین رشد در مناطق با زمستان‌های ملایم و بدون یخبندان شدید رخ می‌دهد. دمای بهینه رشد بین ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است، اما گیاه بالغ کوتاه‌مدت تا حدود ۰ درجه را تحمل می‌کند. سرمای طولانی و یخ‌زدگی شدید می‌تواند به بافت‌های جوان آسیب برساند.

رطوبت و آبیاری

اکالیپتوس گلوبولوس در اقلیم‌های نسبتاً خشک تا معتدل مرطوب سازگار است. در سال‌های اولیه رشد، خاک باید کمی مرطوب نگه‌داشته شود، اما از غرقابی شدن بستر باید جلوگیری شود. پس از استقرار ریشه‌ها، گیاه نسبتاً مقاوم به خشکی است و آبیاری عمیق ولی با فاصله زمانی بیشتر، بهترین نتیجه را می‌دهد. رطوبت نسبی متوسط هوا برای این گونه کافی است.

خاک و بستر رشد

این گیاه خاک‌های سبک تا متوسط با زهکشی عالی را ترجیح می‌دهد. خاک‌های شنی، لومی یا لومی-شنی با مواد آلی متوسط مناسب‌اند. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) برای جذب مناسب عناصر غذایی توصیه می‌شود. از کاشت در خاک‌های سنگین و رسیِ متراکم که آب را نگه می‌دارند باید پرهیز کرد، زیرا تهویه ضعیف خاک می‌تواند سبب پوسیدگی ریشه و کاهش رشد شود.

مقابله به آفات اکاليپتوس گلوبولوس

آفات مهم اکالیپتوس گلوبولوس

مهم‌ترین آفات اکالیپتوس گلوبولوس شامل حشرات مکنده و برگ‌خوار هستند. شپشک‌ها، شته‌ها و سفیدبالک‌ها با تغذیه از شیره گیاهی سبب زردی برگ و تضعیف درخت می‌شوند. لارو پروانه‌های برگ‌خوار سوراخ‌ها و حفره‌های نامنظم روی برگ ایجاد کرده و در حمله شدید، ریزش برگ رخ می‌دهد. سوسک‌های پوست‌خوار نیز با ایجاد دالان زیر پوست، موجب خشک‌شدن سرشاخه‌ها و کاهش رشد می‌شوند.

بیماری‌های قارچی و باکتریایی

پوسیدگی ریشه و ساقه توسط قارچ‌های خاکزاد از جدی‌ترین بیماری‌های اکالیپتوس است. این بیماری با زردی عمومی، پژمردگی و خشک‌شدن تدریجی درخت همراه است. لکه‌برگی‌های قارچی باعث ایجاد لکه‌های قهوه‌ای تا سیاه روی برگ شده و فتوسنتز را کاهش می‌دهند. در شرایط رطوبت بالا، شانکرهای ساقه و ترک‌های طولی می‌توانند راه ورود عوامل ثانویه باکتریایی را فراهم کنند.

روش‌های پیشگیری و کنترل

مدیریت تلفیقی (IPM) بهترین رویکرد برای کنترل آفات و امراض اکالیپتوس گلوبولوس است. استفاده از نهال سالم، زهکشی مناسب، پرهیز از آبیاری غرقابی و حذف بقایای آلوده برای پیشگیری ضروری است. رهاسازی دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک‌ها علیه شته‌ها، هرس شاخه‌های بیمار و سوزاندن آن‌ها از گسترش بیماری جلوگیری می‌کند. در صورت طغیان شدید، به‌کارگیری حشره‌کش‌ها و قارچ‌کش‌های کم‌خطر و منتخب، طبق توصیه کارشناس گیاه‌پزشکی انجام شود.

اوکاليپتوس اکالیپتوس اکالیپتوس صمغ دار

گیلاس سورینام گیلاس برزیلی بوته تورپشمی اوگنیا پیریفورمیس