این گیاه با نام علمی Pinus rigida و نام مرسوم (Pitch Pine) که به فارسي کاج قیری ناميده ميشود، گياهي از خانواده Pinaceae بومي بومی شرق آمریکای شمالی، از کانادا تا جنوب ایالات متحده، بهویژه در خاکهای شنی، فقیر و مناطق آتشخیز مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی خشک دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک شنی یا سنگلاخی با زهکشی خوب، فقیرپسند، مقاوم به خشکی و آتش، با pH اسیدی تا خنثی (حدود 4.5 تا 6.5)
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه گیاهشناسی
Pinus rigida که در فارسی به «کاج قیری» معروف است، گونهای از خانوادهٔ Pinaceae و از جنس Pinus است. این گونه در گروه بازدانگان (Gymnosperms)، شاخهٔ Coniferophyta و راستهٔ Pinales قرار میگیرد. کاج قیری در گروه کاجهای سهسوزنه جای میگیرد؛ یعنی سوزنها به صورت دستههای سهتایی روی شاخهها ظاهر میشوند و این ویژگی برای شناسایی آن اهمیت دارد.
منطقه بومی و پراکنش طبیعی
زیستگاه بومی Pinus rigida عمدتاً شرق آمریکای شمالی است. گسترهٔ طبیعی آن از استان انتاریو و استان کبک در کانادا تا ایالتهای شرقی و جنوبشرقی ایالات متحده مانند نیوجرزی، پنسیلوانیا، ویرجینیا و جورجیا امتداد دارد. این گونه در مناطق ساحلی اقیانوس اطلس، تپههای شنی، خاکهای فقیر ماسهای و بسترهای صخرهای رشد میکند و نسبت به بادهای شدید، سرما و خشکی نسبی خاک مقاوم است.
زیستگاه و بومشناسی
کاج قیری گونهای مقاوم به آتش و شرایط سخت محیطی است. پوستهٔ ضخیم و شاخههای جوانی که از تنه و شاخههای قدیمی دوباره جوانه میزنند، به آن امکان بازسازی پس از آتشسوزیهای جنگلی را میدهد. این درخت اغلب جامعههای خالص یا آمیخته با سایر کاجها و بلوطها تشکیل میدهد و در تثبیت خاکهای سست و فقیر نقش اکولوژیک مهمی دارد.
تاریخچه و نامگذاری
نام گونهای rigida به معنی «سخت و سفت» به ویژگی چوب و سوزنهای نسبتاً سخت آن اشاره دارد. عنوان انگلیسی pitch pine (کاج قیری) از رزین فراوان و غلیظ در چوب و پوست درخت گرفته شده است که در گذشته برای تولید قیر، رزین، تربانتین و سوخت استفاده میشد. در جنگلکاریهای قدیمی ساحل شرقی آمریکا از این گونه برای تثبیت تپههای ماسهای و تأمین چوب مقاوم بهره گرفته میشد.
خصوصیات - معرفی
ساقه و پوست
کاج قیری درختی همیشهسبز و متوسط تا بلند است که ارتفاع آن معمولاً بین ۱۲ تا ۲۰ متر میرسد. ساقهٔ اصلی مستقیم اما نسبتاً کوتاه بوده و شاخهها بهصورت نامنظم و افقی تا کمی بالارونده گسترش مییابند. قطر تنه درخت در رویشگاههای مناسب میتواند به بیش از ۶۰ سانتیمتر برسد. پوست (پوستهٔ ساقه) در سنین جوانی قهوهای تا خاکستری تیره و نسبتاً صاف است، اما با افزایش سن، بهشدت شیاردار و فلسمانند شده و به رنگ قهوهای تیره تا تقریباً سیاه در میآید. این پوست ضخیم و ترکخورده منبع رزین فراوان است و ظاهری خشن و کلفت به گیاه میدهد.
برگها (سوزنها)
برگهای کاج قیری بهصورت سوزنی و همیشهسبز هستند و در دستههای سهتایی از نیام یا غلاف کوتاه روی شاخهها میرویند. طول هر سوزن معمولاً ۷ تا ۱۲ سانتیمتر و ضخامت آن نسبتاً زیاد است، بهطوریکه برگها حالتی زمخت و سفت دارند. رنگ سوزنها سبز تیره تا سبز متمایل به زیتونی است و گاهی در زمستان کمی به رنگ قهوهای مایل میشود. سوزنها اندکی تابخورده یا پیچدار و دارای سطحی نسبتاً خشناند و در انتها نوکتیز و تیزگزند هستند. ماندگاری برگها روی درخت چند سال است و بهصورت متراکم در انتهای شاخهها تجمع مییابند.
مخروطها (ساختارهای زایشی نر و ماده)
کاج قیری گونهای تکپایه است و مخروطهای نر و ماده روی یک درخت اما در اندامهای جداگانه تشکیل میشوند. مخروطهای نر کوچک، استوانهای و زرد تا نارنجیرنگاند و بهصورت خوشهای در بخش پایینی تاج ظاهر میشوند. مخروطهای ماده ابتدا سبز و کوچک بوده و پس از گردهافشانی به تدریج قهوهای میشوند. مخروطهای رسیده چوبی، تخممرغی تا تقریباً کروی، به طول حدود ۴ تا ۷ سانتیمتر و دارای پولکهای سخت و تیغدار هستند که اغلب بهطور نامتقارن روی شاخهها مینشینند. سطح بیرونی پولکها براق تا کمی رزینی است و میتواند سالها روی شاخه باقی بماند.
ریشه و فرم کلی تاج
ریشهٔ کاج قیری عمیق و گسترده است و اغلب ریشهٔ راست قوی به همراه ریشههای جانبی فراوان دارد که آن را در خاکهای شنی و نسبتاً فقیر تثبیت میکند. تاج درخت در سنین جوانی نسبتاً مخروطی است، اما با افزایش سن نامنظم، باز و نامتقارن میشود. شاخههای ضخیم و خمیده با سوزنهای متراکم، سیمای کلی درخت را خشن و مقاوم نشان میدهند.
شرایط نگهداری کاج قیری
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی خشک
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک شنی یا سنگلاخی با زهکشی خوب، فقیرپسند، مقاوم به خشکی و آتش، با pH اسیدی تا خنثی (حدود 4.5 تا 6.5)
|
دمای مناسب برای رشد کاج ریجیدا (Pinus rigida)
کاج ریجیدا گونهای مقاوم به سرما و گرما است و در اقلیمهای معتدل تا نسبتاً سرد بهترین رشد را دارد. بازه دمایی ایدهآل برای رشد فعال این کاج حدود ۱۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد است، اما میتواند دماهای زیر صفر را نیز تحمل کند. سرمای زمستان برای دوره استراحت و تمایز جوانهها ضروری است و مناطق بدون زمستان سرد برای این گونه مناسب نیست.
رطوبت هوا و آبیاری
این گونه به طور طبیعی در مناطق با رطوبت متوسط رشد میکند، اما تحمل خوبی به خشکی نسبی دارد. در سالهای ابتدایی پس از کاشت، تأمین رطوبت یکنواخت خاک بدون غرقابی شدن بسیار اهمیت دارد. در سنین بالاتر، ریشههای عمیق به کاج ریجیدا امکان سازگاری با دورههای کمآبی را میدهد، با این حال آبیاری عمیق و دورهای در تابستانهای خشک توصیه میشود.
نور و شدت تابش
کاج ریجیدا یک گونه آفتابدوست است و در مکانهای باز و کاملاً آفتابی بهترین رشد را دارد. حداقل ۶ ساعت نور مستقیم خورشید در روز برای حفظ فرم متراکم تاج و تولید رشد سالانه کافی است. سایه دائمی باعث طویل شدن شاخهها، کاهش تراکم سوزنها و افزایش حساسیت به آفات و بیماریها میشود.
خاک، زهکشی و pH
این کاج در خاکهای شنی، سنگلاخی و نسبتاً فقیر نیز رشد میکند، مشروط بر آنکه زهکشی مناسب فراهم باشد. خاک ایدهآل برای کاج ریجیدا سبک تا متوسط، با بافت شنی-لومی و زهکشی خوب است. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۵/۵ تا ۷) ترجیح داده میشود. خاکهای سنگین رسی و غرقابشونده برای ریشهها نامطلوب بوده و خطر پوسیدگی ریشه را افزایش میدهند.
باد، شیب زمین و استقرار ریشه
کاج ریجیدا به دلیل سیستم ریشهای عمیق، در برابر باد نسبتاً پایدار است و برای کاشت در شیبها مناسب است. انتخاب مکان دارای جریان هوای ملایم به تهویه تاج و کاهش بیماریهای قارچی کمک میکند. در مناطق بسیار بادخیز، محافظت در سالهای اول کاشت توصیه میشود تا استقرار ریشه کامل شود.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :