۱۴۰۴ ششم دی

کاج تک‌برگ پینیون

این گیاه با نام علمی Pinus monophylla و نام مرسوم (Single-leaf Pinyon) که به فارسي کاج تک‌برگ پینیون ناميده ميشود، گياهي از خانواده Pinaceae بومي بومی جنوب‌غرب ایالات متحده آمریکا، به‌ویژه نوادا، یوتا، آریزونا و کالیفرنیا، در دشت‌ها و دامنه‌های خشک و سنگلاخی مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی خشک دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک شنی یا سنگریزه‌ای با زهکشی عالی، فقیر تا متوسط، مقاوم به خشکی، با pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8)

دانستنیهای علمی

جایگاه رده‌بندی و نام‌ها

کاج تک‌برگ پینیون با نام علمی Pinus monophylla متعلق به خانواده Pinaceae (سوزنی‌برگان کاجی) و جنس Pinus است. این گونه در گروه کاج‌های پینیون (pinyon pines) قرار می‌گیرد که به تولید دانه‌های درشت و خوراکی مشهورند. نام گونه‌ای monophylla به معنای «تک‌برگ» است و به سوزن‌های منفرد آن اشاره دارد؛ ویژگی‌ای که آن را از بسیاری از کاج‌های چندسوزنه متمایز می‌کند.

ویژگی‌های مورفولوژیک شاخص

این درخت معمولاً کوچک تا متوسط است و اغلب به‌صورت درختچه‌ای چندساقه دیده می‌شود. برگ‌ها سوزنی، سخت و معمولاً به صورت تکی روی شاخه‌ها ظاهر می‌شوند، در حالی که در اغلب کاج‌ها سوزن‌ها در دسته‌های ۲ تا ۵ تایی قرار دارند. مخروط‌ها کوچک تا متوسط و حاوی دانه‌هایی با پوسته ضخیم و مغزی پرانرژی هستند که برای جانوران بومی و انسان‌ها اهمیت غذایی دارند.

منطقه بومی و زیستگاه

زادگاه اصلی Pinus monophylla نواحی خشک و نیمه‌خشک جنوب‌غربی آمریکای شمالی است؛ به‌ویژه در رشته‌کوه‌های حاشیه صحرای بزرگ حوضه (Great Basin) در ایالت‌هایی چون نوادا، یوتا، آریزونا و کالیفرنیا. این گونه معمولاً در جوامع پینیون-جونیپری (pinyon–juniper woodlands)، روی دامنه‌های سنگلاخی، خاک‌های کم‌عمق و اقلیم قاره‌ای با زمستان‌های سرد و تابستان‌های خشک رشد می‌کند و به کم‌آبی و خاک‌های فقیر سازگاری بالایی دارد.

تاریخچه و اهمیت فرهنگی–بوم‌شناختی

کاج تک‌برگ پینیون هزاران سال است که برای اقوام بومی آمریکا منبع مهم دانه‌های خوراکی بوده و در رژیم غذایی، آیین‌ها و اقتصاد سنتی آن‌ها نقش داشته است. جنگل‌های پینیون–جونیپر یکی از گسترده‌ترین تیپ‌های پوشش گیاهی در جنوب‌غرب ایالات متحده به‌شمار می‌آیند و زیستگاه کلیدی برای پرندگان، پستانداران کوچک و حشرات تخصص‌یافته فراهم می‌کنند. تغییر اقلیم، چرای شدید و آتش‌سوزی‌های غیرطبیعی از مهم‌ترین تهدیدهای امروزی برای این اکوسیستم‌ها محسوب می‌شوند.

خصوصیات - معرفی

مشخصات کلی اندام‌های گیاه Pinus monophylla

Pinus monophylla یا کاج تک‌برگ پینیون یک درختچه تا درخت کوچک همیشه‌سبز است که معمولاً بین ۳ تا ۱۰ متر ارتفاع دارد. تنه نسبتاً کوتاه و قطور بوده و پوستهٔ آن در سنین جوانی صاف و خاکستری‑روشن است و با افزایش سن به رنگ قهوه‌ای تا خاکستری تیره، ضخیم و فلس‌فلس با شیارهای کم‌عمق در می‌آید.

ساقه، شاخه‌ها و پوست

شاخه‌ها متراکم، نسبتاً کوتاه و گسترده‌اند و تاجی گرد تا نامنظم ایجاد می‌کنند. ساقه‌های جوان سبز مایل به خاکستری و کمی شیاردار بوده و با افزایش سن چوبی و قهوه‌ای می‌شوند. شاخه‌های فرعی کوتاه‌برگ هستند و برگ‌ها به صورت گروهی بر روی آن‌ها قرار می‌گیرند.

برگ‌ها (سوزن‌ها)

ویژگی شاخص این گونه، داشتن سوزن‌های تقریباً منفرد در هر غلاف است. سوزن‌ها ضخیم، کوتاه تا متوسط، معمولاً ۲ تا ۶ سانتی‌متر طول و حدود ۱ تا ۱٫۵ میلی‌متر قطر دارند. رنگ برگ‌ها سبز مایل به آبی تا سبز خاکستری بوده و سطح آن‌ها کمی مومی و چرمی است که به کاهش تعرق کمک می‌کند. انتهای سوزن‌ها کند تا اندکی نوک‌تیز و مقطع عرضی آن‌ها تقریباً مثلثی است.

کون‌ها (مخروط‌ها) و ساختار زایشی

مخروط‌های نر کوچک، زرد تا نارنجی و به صورت خوشه‌های متراکم در نزدیک انتهای شاخه‌های همان‌ساله ظاهر می‌شوند. مخروط‌های ماده در ابتدا سبز کم‌رنگ بوده، سپس با رسیدن میوه به قهوه‌ای مایل به خاکستری تبدیل می‌شوند. مخروط‌های رسیده تخم‌مرغی تا تقریباً کروی، به طول حدود ۴ تا ۸ سانتی‌متر هستند و فلس‌های ضخیم و کمی برجسته دارند.

دانه‌ها

دانه‌ها درشت، بیضوی تا تقریباً تخم‌مرغی، با طول حدود ۱ تا ۱٫۵ سانتی‌متر و رنگ قهوه‌ای روشن تا کرم مایل به زرد هستند. بیشتر دانه‌ها فاقد بال مشخص‌اند و سطح آن‌ها صاف تا کمی براق است. اندازهٔ درشت و پوسته نسبتاً نازک دانه‌ها از ویژگی‌های متمایز این گونه قلمداد می‌شود.

شرایط نگهداری کاج تک‌برگ پینیون

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک شنی یا سنگریزه‌ای با زهکشی عالی، فقیر تا متوسط، مقاوم به خشکی، با pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8)

ویژگی‌های کلی بوم‌شناختی Pinus monophylla

Pinus monophylla یا کاج تک‌برگ پینیون بومی مناطق خشک و کوهستانی غرب آمریکای شمالی است. این گونه به خشکی‌دوستی و تحمل بالای شوری و فقر غذایی خاک شهرت دارد و برای مناطق نیمه‌خشک تا خشک گزینه‌ای مناسب محسوب می‌شود. رشد آن کند است، اما در صورت انتخاب درست محل کاشت، عمر طولانی و پایداری بالایی دارد.

دما و تحمل سرما و گرما

این درخت به زمستان‌های سرد و تابستان‌های گرم عادت دارد. دامنه دمایی بهینه برای رشد آن حدود ۵- تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است، ولی می‌تواند سرماهای شدیدتر و گرماهای بالاتر را نیز تحمل کند، به شرطی که خاک خوب زهکشی شده و ریشه دچار غرقابی نشود. در مناطق بسیار گرم، وجود اختلاف دمای شب و روز برای حفظ شادابی سوزن‌ها اهمیت دارد.

رطوبت هوا و نیاز آبی

Pinus monophylla در اقلیم‌های خشک با رطوبت نسبی پایین بهترین عملکرد را دارد. رطوبت بالای هوا و آبیاری مداوم، خطر بیماری‌های قارچی ریشه و سوزن‌ها را افزایش می‌دهد. در سال‌های نخست کاشت، آبیاری عمیق ولی با فاصله زمانی زیاد توصیه می‌شود؛ پس از استقرار، این گونه می‌تواند دوره‌های طولانی خشکی را تحمل کند.

نور و شدت تابش

این کاج به نور کامل نیاز دارد و سایه‌پسند نیست. حداقل ۶ ساعت نور مستقیم خورشید در روز برای حفظ فرم متراکم تاج و تولید دانه‌های سالم ضروری است. در مناطق بسیار گرم، کمی سایه عصرگاهی می‌تواند از سوختگی سوزن‌ها جلوگیری کند، اما کاشت در سایه درختان بزرگ توصیه نمی‌شود.

خاک، زهکشی و pH

Pinus monophylla در خاک‌های سنگلاخی، شنی یا لومی با زهکشی بسیار خوب بهترین رشد را دارد. غرقابی شدن خاک حتی برای مدت کوتاه می‌تواند باعث پوسیدگی ریشه و مرگ نهال شود. این گونه نسبت به pH خاک سازگار است و از کمی اسیدی تا کمی قلیایی را تحمل می‌کند، ولی خاک‌های کمی قلیایی و فقیر از نظر مواد آلی، شبیه زیستگاه طبیعی آن، مناسب‌ترند. افزودن مقدار کم ماسه و سنگریزه به بستر، تهویه ریشه را بهبود می‌دهد.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

کاج تهران کاج کلرادو بونسای کاج سياه کاج لوبلولی

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

بونسای کاج سياه بونسای سیاهکاج نراد بالزامی کاج قیری

  محسن شهاب الدین