دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه تبارشناختی
Pinus nigra که در فارسی به «کاج سیاه اتریشی» شناخته میشود، به تیرهٔ Pinaceae و سردهٔ Pinus، بخش Pinus (کاجهای سختچوب) تعلق دارد. این گونه در گروه ژیمناسپرمها (نهاندانگان) و راستهٔ Pinales قرار میگیرد. Pinus nigra یکی از گونههای شاخص مجموعه کاجهای اوراسیایی است و دارای چند زیرگونه و نژاد جغرافیایی متمایز است.
منطقه بومی و پراکنش طبیعی
خاستگاه طبیعی Pinus nigra پهنهٔ گستردهای از اروپای مرکزی، جنوبی و مدیترانهای تا آناتولی و بخشهایی از آسیای غربی را شامل میشود. زیرگونهٔ اتریشی بیشتر در اتریش، جنوب آلمان و بالکان دیده میشود، در حالیکه جمعیتهای مدیترانهای آن در ایتالیا، فرانسه، اسپانیا و جزایر بالکان گسترش دارند. این گونه در بسیاری از کشورها به صورت زراعی و جنگلکاری به خارج از محدوده بومی منتقل شده است.
زیستگاه و بومشناسی
Pinus nigra عموماً در مناطق کوهستانی معتدل تا نیمهمدیترانهای بین حدود ۳۰۰ تا ۱۸۰۰ متر از سطح دریا رویش میکند. این درخت در خاکهای سنگلاخی، آهکی و فقیر نیز قادر به رشد است و نسبت به سرما، باد و خشکی نسبی مقاوم میباشد. این ویژگیها آن را به گونهای مهم برای جنگلکاری در اراضی تخریبشده و شیبدار تبدیل کرده است.
تاریخچه مطالعه و کاربردهای علمی
گونهٔ Pinus nigra نخستین بار در سدهٔ هجدهم توسط گیاهشناسان اروپایی توصیف و در فلورهای کلاسیک قارهٔ اروپا ثبت شد. در سدهٔ نوزدهم و بیستم این کاج بهطور گسترده در برنامههای جنگلکاری حفاظتی و تولید چوب به کار گرفته شد. مطالعات ژنتیکی نوین، ساختار جمعیتی، تنوع زیرگونهای و سازگاری این گونه را به تغییرات اقلیمی بررسی میکنند و آن را به یکی از گونههای مدل برای پژوهش در بومشناسی جنگلهای کوهستانی اروپا تبدیل کردهاند.
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی خشک
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک لومی، شنی یا سنگلاخی با زهکشی خوب، مقاوم به خاکهای فقیر و آهکی، با pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6 تا 8)
|
ریختشناسی کلی کاج سیاه (Pinus nigra)
کاج سیاه درختی سوزنیبرگ و همیشهسبز است که در شرایط مناسب به ارتفاع ۲۰ تا ۵۰ متر میرسد. تنه راست و ستونی بوده و تاج آن در سنین جوانی مخروطی و منظم است، اما در درختان مسنتر به شکل نامنظم و نسبتاً گنبدی در میآید. رنگ کلی درخت از دور، سبز تیره تا سبز مایل به سیاه دیده میشود.
ساقه، تنه و پوست
تنه کاج سیاه قطور و صاف در سنین جوانی است و با افزایش سن، پوست آن ضخیم، شیاردار و فلسفلس میشود. رنگ پوست از خاکستری تیره تا قهوهای تیره متغیر است و با عمق شیارها حالت قطعهقطعه و بلوکی پیدا میکند. شاخهها در ابتدا نسبتاً افقی یا کمی مایل به بالا رشد میکنند و در تاج فوقانی تراکم بیشتری دارند.
برگها (سوزنها)
برگها به صورت سوزنی و در گروههای دوتایی روی کوتاهساقهها قرار میگیرند. طول هر سوزن معمولاً ۸ تا ۱۵ سانتیمتر است و ظاهری باریک، کشیده و تقریباً مستقیم یا اندکی خمیده دارد. رنگ برگها سبز تیره براق تا سبز مایل به سیاه است و بافت آنها سفت و خشن است. سطح برگها دارای مجاری رزینی ریز و روزنههای متعدد است که به تحمل خشکی کمک میکند.
مخروطهای نر و ماده
کاج سیاه گیاهی تکپایه است؛ مخروطهای نر و ماده روی یک درخت اما در اندامهای جداگانه ظاهر میشوند. مخروطهای نر کوچک، استوانهای، به رنگ زرد تا نارنجی مایل به قهوهای و عموماً در پایینترِ تاج قرار دارند. مخروطهای ماده ابتدا سبز مایل به زرد و کوچکاند و پس از گردهافشانی به سرعت بزرگ شده و در نهایت به مخروطهای چوبی تخممرغیشکل به طول حدود ۵ تا ۸ سانتیمتر با فلسهای سخت و قهوهایرنگ تبدیل میشوند. سطح فلسها کمی برجسته است و دانهها در زیر هر فلس جای میگیرند.
شرایط محیط رشد
معرفی کلی شرایط محیطی کاج سیاه اتریشی
کاج سیاه اتریشی (Pinus nigra) درختی همیشهسبز و مقاوم است که برای کاشت در فضاهای سبز شهری و باغها مناسب میباشد. شناخت دقیق نیازهای محیطی این گونه، شرط اصلی رشد پایدار و تاجی متراکم است.
دما و تحمل سرما و گرما
کاج سیاه اتریشی در اقلیمهای معتدل تا نیمهسرد عملکرد بهتری دارد. این گونه معمولاً تا حدود منفی ۲۰ تا منفی ۲۵ درجه سانتیگراد را تحمل میکند و در تابستانهای گرم با دمای بالای ۳۰ درجه نیز پایدار میماند، مشروط بر آنکه خشکی طولانیمدت حاکم نباشد. اختلاف دمای شب و روز متوسط همراه با زمستانهای سرد و تابستانهای معتدل، بهترین حالت برای این درخت است.
نور و شدت تابش
کاج سیاه نیازمند نور کامل آفتاب است و در سایه و نیمسایه تاجی کمپشت و رشد کشیده پیدا میکند. برای بهترین فرم تاج، باید حداقل ۶ تا ۸ ساعت نور مستقیم در روز دریافت کند. مکانهای باز، بدون سایهاندازی شدید ساختمانها یا درختان بلندتر، برای استقرار این گونه ایدهآل هستند.
خاک، زهکشی و رطوبت
این گونه در خاکهای لومی، شنیلومی و حتی خاکهای نسبتاً فقیر رشد میکند، اما نفوذپذیری و زهکشی خاک بسیار مهم است. آبماندگی و رس خالص یا خاکهای بسیار سنگین، خطر پوسیدگی ریشه را افزایش میدهد. pH کمی اسیدی تا کمی قلیایی (حدود ۶ تا ۷٫۵) مناسب است. در سالهای اول کاشت، آبیاری منظم برای استقرار ریشهها ضروری است، اما پس از استقرار، به خشکی نسبتاً مقاوم میشود و تنها در دورههای خشکی طولانی نیازمند آبیاری تکمیلی است.
رطوبت هوا و شرایط شهری
کاج سیاه اتریشی رطوبت هوای متوسط را ترجیح میدهد، اما در هوای نسبتاً خشک نیز قابلکشت است، بهویژه اگر خاک رطوبت کافی داشته باشد. این گونه تحمل خوبی به آلودگی هوا و بادهای متوسط دارد و از این رو برای کمربند سبز و فضاهای شهری مناسب است.
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس کاج و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره کاجیان و جنس های آن