۱۴۰۴ ششم دی

کاج بریستل‌کون حوضهٔ بزرگ

این گیاه با نام علمی Pinus longaeva و نام مرسوم (Great Basin Bristlecone Pine) که به فارسي کاج بریستل‌کون حوضهٔ بزرگ ناميده ميشود، گياهي از خانواده Pinaceae بومي بومی نواحی کوهستانی و مرتفع غرب ایالات متحده، به‌ویژه نوادا، یوتا و شرق کالیفرنیا؛ معمولاً در ارتفاعات زیاد، دامنه‌های سنگلاخی و مناطق خشک با زمستان‌های سرد رشد می‌کند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی خشک دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک‌های بسیار سبک، سنگی و کم‌عمق با زهکشی عالی؛ اغلب آهکی، فقیر از مواد آلی؛ اسیدیته خنثی تا قلیایی (حدود 6.5 تا 8)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه گیاه‌شناسی

کاج لونگاِوا با نام علمی Pinus longaeva از خانواده Pinaceae و از جنس Pinus، بخش سفید‌کاج‌ها (Subgenus Strobus) است. این گونه در گروه «کاج‌های موی‌کاج» یا Bristlecone pines قرار می‌گیرد و یکی از شاخص‌ترین مخروطیان مناطق کوهستانی خشک آمریکای شمالی به‌شمار می‌آید. این گونه از نظر فیلوژنتیکی به کاج‌های کوهستانی سردسیر نزدیک است و خصوصیات آن با سازگاری به خشکی و سرما گره خورده است.

گستره بومی و زیستگاه طبیعی

Pinus longaeva بومی رشته‌کوه‌های وایت، اینیو و اسپرینگ در ایالت‌های کالیفرنیا، نوادا و یوتا در غرب ایالات متحده است. این درخت در ارتفاعات حدود ۲۶۰۰ تا بیش از ۳۴۰۰ متر می‌روید و معمولاً روی خاک‌های بسیار فقیر، سنگلاخی و عمدتاً دولومیتی دیده می‌شود. شرایط زیستگاه آن شامل زمستان‌های بسیار سرد، تابستان‌های خشک، تابش شدید آفتاب و بادهای قوی است. پراکنش تُنُک و رقابت اندک با سایر گونه‌ها، از عوامل کلیدی بقای طولانی‌مدت این کاج است.

تاریخچه علمی و اهمیت سنی

مطالعه علمی Pinus longaeva از میانه قرن بیستم، با پژوهش‌های دیرینه‌اقلیم‌شناسی بر حلقه‌های رشد سالیانه، اهمیت جهانی یافت. برخی درختان زنده این گونه بیش از ۴۵۰۰ سال سن دارند و از کهن‌سال‌ترین موجودات زنده غیرکلونی روی زمین محسوب می‌شوند. داده‌های به‌دست‌آمده از این حلقه‌ها برای بازسازی تغییرات اقلیمی هولوسن و کالیبراسیون سن‌های رادیوکربن کاربرد دارد. ترکیب چوب بسیار مقاوم، رشد فوق‌العاده کند و محیط خشک و سرد باعث می‌شود که لاشه درختان هزاران سال بدون پوسیدگی کامل در زیستگاه باقی بماند.

خصوصیات - معرفی

ساقه و تنه

کاج Pinus longaeva دارای تنه‌ای بسیار کندرشد و فوق‌العاده سخت است که قطر آن در نمونه‌های کهن می‌تواند به بیش از ۲ متر برسد. پوست تنه ضخیم، فلس‌دار و عمیقاً شیاردار است و رنگ آن از خاکستری روشن در پایه‌های جوان تا قهوه‌ای تیره و تقریباً سیاه در درختان پیر تغییر می‌کند. چوب این گونه بسیار متراکم، رزین‌دار و مقاوم به پوسیدگی است و حلقه‌های رشد آن بسیار باریک و متراکم‌اند که نتیجه رشد فوق‌العاده آهسته در شرایط سخت کوهستانی است.

شاخه‌ها و آرایش تاج

تاج درخت در سنین جوانی نسبتاً مخروطی و منظم است، اما با افزایش سن نامتقارن، گسترده و اغلب بادزده می‌شود. شاخه‌های اصلی ضخیم، پیچ‌خورده و زاویه‌دار هستند و شاخه‌های فرعی نازک‌تر، شکننده و متمایل به بالا یا افقی‌اند. ظاهر کلی درختان پیر اغلب تندیس‌گونه و مجسمه‌وار است که نتیجه ترکیب خشکی هوا، بادهای شدید و سرماست.

برگ‌ها (سوزن‌ها)

برگ‌ها سوزنی، باریک و نسبتاً کوتاه، معمولاً به طول حدود ۲ تا ۴ سانتی‌متر و در دسته‌های سه‌تایی (گاهی دوتایی) روی شاخه‌های کوتاه قرار می‌گیرند. رنگ سوزن‌ها سبز مایل به آبی تا سبز-خاکستری است و سطح آن‌ها اغلب دارای خطوط استوماتی سفیدرنگ می‌باشد. بافت برگ‌ها سفت و چرمی است و نوک آن‌ها اندکی تیز و خاردار است. دوام سوزن‌ها روی شاخه زیاد است و سال‌ها پیش از ریزش روی درخت می‌مانند.

اندام‌های زایشی (مخروط‌های نر و ماده)

این گونه گل حقیقی ندارد و اندام‌های زایشی آن به صورت مخروط ظاهر می‌شوند. مخروط‌های نر کوچک، استوانه‌ای و زرد تا نارنجی‌اند و در بهار در قاعده شاخه‌های همان سال پدیدار می‌شوند. مخروط‌های ماده نخست کوچک و سبز مایل به قرمز هستند و پس از گرده‌افشانی رشد کرده، چوبی و قهوه‌ای می‌شوند. مخروط‌های بالغ تخم‌مرغی تا دوکی‌شکل، معمولاً ۵ تا ۱۰ سانتی‌متر طول دارند و فلس‌های ضخیم با نوک اندکی برجسته تشکیل می‌دهند. رسیدن کامل دانه‌ها و بلوغ مخروط‌ها معمولاً چند سال به طول می‌انجامد.

شرایط نگهداری کاج بریستل‌کون حوضهٔ بزرگ

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک‌های بسیار سبک، سنگی و کم‌عمق با زهکشی عالی؛ اغلب آهکی، فقیر از مواد آلی؛ اسیدیته خنثی تا قلیایی (حدود 6.5 تا 8)

آب‌وهوا و دما

Pinus longaeva بومی ارتفاعات خشک و سرد حوضهٔ بزرگ آمریکای شمالی است. این کاج در زمستان‌های بسیار سرد (تا حدود منفی 25 درجه سانتی‌گراد) و تابستان‌های خنک تا معتدل بهترین عملکرد را دارد. دامنه دمایی مناسب بین منفی 15 تا مثبت 20 درجه سانتی‌گراد است، همراه با تغییرات روزانه زیاد. گرمای شدید و طولانی، همراه با هوای دم‌کرده، برای این گونه نامناسب است.

رطوبت و بارندگی

کاج بریستل‌کون حوضهٔ بزرگ به خشکی‌دوستی شهرت دارد. این گونه در مناطقی با بارندگی سالانه کم تا متوسط (معمولاً کمتر از 400 میلی‌متر) رشد می‌کند و به رطوبت نسبی پایین عادت دارد. از آبیاری مکرر و خاک دائماً خیس باید پرهیز شود؛ چرخهٔ «خیس شدن کامل و سپس خشک شدن نسبی» برای ریشه‌ها مناسب‌تر است. رطوبت بالای هوا در کنار دمای معتدل می‌تواند خطر بیماری‌های قارچی را افزایش دهد.

نور و شیب رویشگاه

Pinus longaeva یک گونهٔ کاملاً آفتاب‌دوست است. قرارگیری در نور مستقیم و کامل خورشید در تمام طول روز برای حفظ فرم متراکم تاج و رشد سالم ضروری است. این درخت در دامنه‌های سنگلاخی، شیب‌دار و بادخیز که سایهٔ درختان دیگر کم است، بهتر رشد می‌کند. سایهٔ طولانی‌مدت باعث کاهش رشد و کم‌پشتی سوزن‌ها می‌شود.

خاک، زهکشی و pH

زیستگاه طبیعی این گونه، خاک‌های بسیار فقیر، سنگی و با زهکشی فوق‌العاده خوب است. ترکیبی از سنگریزه، شن درشت، و مقدار کمی مادهٔ آلی برای کشت مناسب است. خاک‌های سنگ‌آهکی تا کمی قلیایی (pH حدود 7 تا 8) برای آن قابل‌قبول بوده و از خاک‌های سنگین رسی یا اشباع از آب باید اجتناب شود. شوری متوسط را تا حدی تحمل می‌کند، اما ایستابی آب در اطراف ریشه‌ها به سرعت موجب پوسیدگی می‌شود.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

کاج سفید شرقی کاج تهران کاج اسکاتلندی کاج کلرادو

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

کاج کلرادو صنوبر سیاه کاج قرمز ژاپنی کاج سرخ

  محسن شهاب الدین