دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه تبارشناختی
Ocimum sanctum با نام علمی پذیرفتهشدهی رایج Ocimum tenuiflorum نیز شناخته میشود و در خانوادهی نعناعیان (Lamiaceae) قرار دارد. این خانواده با ساقههای چهارگوش، برگهای معطر و گلآذینهای سنبلهمانند در بسیاری از گونهها شناخته میشود. جنس Ocimum شامل ریحانهاست و با تنوع بالای شیمیایی اسانسها (مانند اوژنول) اهمیت گیاهشناسی و فیتوشیمیایی دارد.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
این گونه بهطور عمده بومی شبهقاره هند (بهویژه هند و نپال) دانسته میشود و سپس در بخشهایی از آسیای جنوبشرقی گسترش یافته است. امروزه به دلیل کشت گسترده، در نواحی گرمسیری و نیمهگرمسیری دیگر نیز یافت میشود و گاهی به صورت گیاه زینتی یا دارویی در باغها و حاشیه سکونتگاهها حضور دارد.
زیستگاه و بومشناسی
Ocimum sanctum معمولاً در زیستگاههای باز با نور کافی رشد میکند و به خاکهای با زهکشی مناسب سازگار است. گرما و تابش مناسب رشد رویشی و تولید متابولیتهای ثانویه را تقویت میکند. این گیاه اغلب در زمینهای زراعی کوچک، حاشیه مزارع و باغچهها مشاهده میشود و به عنوان گونهای سازگار با شرایط انسانیسازیشده شناخته میگردد.
تاریخچه و اهمیت علمی
این گونه در متون سنتی جنوب آسیا سابقه طولانی دارد و از دیدگاه علمی، به سبب تنوع ترکیبات اسانسی و تفاوت شیمیتیپها موضوع پژوهشهای فراوان در ردهبندی درونگونهای، فیزیولوژی تنش و اکولوژی شیمیایی بوده است. همچنین همنامی تاریخی آن (sanctum) بازتاب جایگاه فرهنگی است، در حالیکه مطالعات نوین بیشتر بر شواهد ریختشناسی و مولکولی برای تثبیت نام Ocimum tenuiflorum تکیه دارند.
![اوسیموم سانکتوم]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک هایی با بافت متوسط یا خاک های لوم شنی با مقادیر فراوان ترکیبات هوموسی
|
گیاه "اوسیموم سانکتوم" که با نام علمی Ocimum tenuiflorum نیز هم نام است یکی از گونه های جنس اوسیموم و از خانواده lamiaceae می باشد. این گیاه بومی هندوستان و نواحی گرمسیر جنوب شرق آسیا است.
این گیاه علفی با رشد مستقیم، با شاخه های متعدد و تقریباً نیمه درختچه اس به طول 30 تا 60 سانتیمتر است. ساقه های آن کرکدار و برگ ها نیز به رنگ سبز یا ارغوانی با بویی قوی می باشند. برگ ها تخم مرغی شکل، به طول 5 سانتیمتر و دارای دندانه های کوچکی هستند. گل ها نیز به رنگ ارغوانی بوده که در گل آذین هایی تشکیل می شوند.
این گیاه علاوه بر استفاده به عنوان سبزی، برای اهداف دارویی نیز کشت می شود.
![holy basil]()
شرایط محیط رشد
جنس اوسیموم در طول رویش به هوای گرم و تابش نور کافی نیاز دارد. درجه حرارت مطلوب برای جوانه زنی بذر 18 تا 20 درجه سانتیگراد است. این گیاه به سرما بسیار حساس است. در طول رویش به آب کافی نیاز دارد. به طوری که از بدو سبز شدن بذر تا برداشت پیکر رویشی به 500 تا 550 میلیمتر بارندگی (آبیاری) نیاز دارد.
گونه های مختلف جنس اوسیموم در طول رویش به 1500 ساعت روشنایی نیاز دارد. همچنین به مواد و عناصر غذایی کافی نیازمند است. خاک مناسب برای کاشت این گیاهان، خاک هایی با بافت متوسط یا خاک های لوم شنی با مقادیر فراوان ترکیبات هوموسی است.
نیاز اوسیموم به پتاس بسیار زیاد است. پتاس نقش عمده ای در افزایش عملکرد پیکر رویشی و همچنین افزایش عملکرد اسانس دارد. همچنین کودهای حیوانی پوسیده نیز نقش عمده ای در افزایش عملکرد پیکر رویشی و اسانس آن دارد.
![Ocimum sanctum]()
مقابله به آفات اوسیموم سانکتوم
آفات رایج اوسیموم سانکتوم
شتهها از مهمترین آفات اوسیموم سانکتوم هستند که با مکیدن شیره سلولی سبب پیچیدگی و زردی برگها میشوند. کنههای تارعنکبوتی در هوای گرم و خشک، لکههای زرد ریز و تار نازک روی سطح زیرین برگ ایجاد میکنند. سفیدبالکها نیز با تولید عسلک، سطح برگ را چسبناک کرده و زمینه رشد کپک دودهای را فراهم میکنند.
روشهای کنترل آفات
اولین گام، بازدید منظم و حذف دستی برگها و شاخههای شدیداً آلوده است. برای کنترل بیولوژیک، رهاسازی کفشدوزک و بالتوری میتواند جمعیت شتهها را کاهش دهد. محلولپاشی با صابون حشرهکش یا روغن ولک رقیقشده در صبح زود، روی شته، کنه و سفیدبالک مؤثر است. از حشرهکشهای شیمیایی فقط در آلودگیهای شدید و با رعایت دوره کارنس مصرف خوراکی استفاده شود.
بیماریها و مبارزه با آنها
مرطوبماندن طولانی برگها موجب بروز لکهبرگی قارچی و پوسیدگی طوقه میشود. تنظیم آبیاری، زهکش مناسب و پرهیز از خیس کردن برگها، مهمترین راه پیشگیری است. در صورت مشاهده لکههای قهوهای با حاشیه زرد، برگهای بیمار حذف و از قارچکشهای مسی یا بیولوژیک طبق دستور استفاده گردد.
![اوسیموم سانکتوم]()
نحوه تکثیر اوسیموم سانکتوم
کاشت و تکثیر این گیاه توسط بذر و به روش مستقیم و غیرمستقیم صورت می گیرد. کشت مستقیم این گیاه در زمان مناسب، به صورت ردیفی در زمین اصلی انجام می گیرد. پس از کشت آبیاری مناسبی ضرورت دارد. از کشت غیرمستقیم معمولاً در سطوح کم کشت استفاده می شود. ابتدا بذرها را در زمان مناسب در خزانه زیر پلاستیک کشت می کنند. مقدار بذر برای هر متر مربع زمین متفاوت است و به کیفیت بذر بستگی دارد و بین 10 تا 20 گرم است. برای هر هکتار زمین به 350 تا 450 متر مربع پوشش زیر پلاستیک نیاز است. پس از آبیاری منظم و وجین علف های هرز سطح خزانه، هنگامی که ارتفاع گیاهان به 6 تا 10 سانتیمتر رسید (پس از پنج تا شش هفته) با رعایت فواصل مناسب، آنها را باید به زمین اصلی منتقل کرد.
از اوسیموم یا ریحان به عنوان گیاه دارویی، ادویه ای و همچنین به عنوان سبزی تازه استفاده می شود.
ریحان در اکثر فارماکوپه ها به عنوان یک گیاه دارویی معرفی شده است. مواد مؤثره پیکر رویشی این گیاه اشتهاآور است و برای معالجه نفخ شکم و کمک به هضم غذا استفاده می شود. از این گیاه برای معالجه برخی ناراحتی های قلبی و همچنین برای مداوای بزرگ شدن طحال می توان استفاده کرد.
اسانس این گیاه خاصیت ضدقارچی و ضدباکتریایی دارد. از این اسانس در صنایع آرایشی و بهداشتی نیز استفاده می شود.