دانستنیهای علمی
جایگاه ردهبندی و خانواده
بالنگ با نام علمی Citrus medica به تیره Rutaceae (سدابیان) تعلق دارد؛ تیرهای معطر که بسیاری از مرکبات اقتصادی را دربر میگیرد. این گونه در سرده Citrus جای میگیرد و بهعنوان یکی از گونههای پایه در تکامل مرکبات شناخته میشود؛ زیرا در مطالعات ژنتیکی، بخشی از تنوع مرکبات کشتشده حاصل آمیزشهای قدیمی میان بالنگ و چند گونه مرکباتی دیگر گزارش شده است.
منطقه بومی و زیستگاه
خاستگاه دقیق بالنگ بهطور کامل قطعی نیست، اما شواهد گیاهجغرافیایی و تاریخی آن را به جنوب و جنوبشرقی آسیا نسبت میدهند؛ بهویژه نواحی پیرامون هیمالیا و بخشهایی از شبهقاره هند. زیستگاه طبیعی آن در اقلیمهای نیمهگرمسیری تا گرمسیری با زمستانهای ملایم و تابستانهای گرم تعریف میشود. این گیاه در خاکهای با زهکشی مناسب رشد بهتری دارد و به سرمازدگی حساس است؛ ازاینرو پراکنش پایدار آن در مناطقی با یخبندان محدود مشاهده میشود.
تاریخچه و اهمیت علمی
بالنگ از کهنترین مرکبات شناختهشده در کشت انسانی است و در مسیر مبادلات گیاهی، از آسیا به نواحی غربیتر انتقال یافت. در منابع تاریخی پیرامون مدیترانه و غرب آسیا از آن یاد شده و حضور دیرینهاش نشاندهنده نقش آن در شکلگیری باغبانی مرکبات است. از دیدگاه علمی، بالنگ بهعنوان یکی از اجداد مهم مرکبات، برای مطالعه منشأ ژنتیکی و مسیر اهلیسازی Citrus ارزش ویژه دارد.
![بالنگ]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
آب و هوای گرم و کمی مرطوب
خاک مورد نياز
خاک های دارای مواد غذایی کافی
|
بالنگ میوه مرکباتی است و اغلب در آسیا، آمریکای مرکزی و جنوبی و کشورهای مدیترانه کشت می شود.
"بالنگ" را به یونانی "مارسیسقا" و به سریانی "اطروغا" و در زبان اهالی مصر، "ریحان النعنع" و به هندی، "بجوژه" و به فارسی، نوع صغیر آن را "ترنج" و نوع کبیر آن را "بالنگ" گویند و ترنج نیز معرب زبان اهوازی هاست.
این گیاه دارای دو گونه است. یکی نوع صغیر که دو طرف آن باریک است و آن را به فارسی ترنج می نامند و گونه دوم کبیر که دو طرف آن چندان باریک نیست. بلکه طرف متصل به شاخ درخت اندکی پهن تر و طرف دوم آن اندکی باریک تر است و این را به فارسی بالنگ می نامند.
پوست آن به رنگ زرد طلائی، بسیار ضخیم، موج دار و دارای برآمدگی هایی مانند تاول درشت است، قسمت عمده میوه را پوست زرد و گوشت سفید داخل پوست فرا گرفته و تقریباً جایی برای پولیپ ترش غیرخوراکی وسط آن باقی نگذارده است. بوی آن بسیار مطبوع است. مخصوصاً نوع صغیر آن که البته طعمش تلخ است.
گوشت آن سفید و ضخیم و اندکی شیرین است و مغز آن که در میان پرده های ضخیم طولانی که در میان غلاف های بسیار نازک است، قرار دارد و بسیار پر آب می باشد.
بذر آن در صنوبری شکل بوده و در غلاف سفیدی قرار دارد. مغز آن سفید و طعم آن اندکی تلخ می باشد.
این درخت شبیه به درخت لیمو و به بلندی یک قامت تا یک و نیم قامت آدمی و شاخه های آن پهن و درهم و برگ آن اندک پهن، بزرگ و خوشبوتر و بزرگ تر از برگ لیمو و نارنج است.
گل آن سفید و برگ های آن اندکی ضخیم و باریک است که در وسط آن تارهای باریک زرد رنگ و بسیار خوشبو حتی بهتر از بهار نارنج است و همه قسمت های درخت آن در طب قابل استفاده می باشد.
![citron]()
شرایط محیط رشد
درختچه بالنگ آب و هوای گرم و کمی مرطوب را دوست دارد. خاک مورد نیاز این گیاه مانند سایر گونه های سیتروس باید دارای مواد غذایی کافی باشد.
![Citrus medica]()
مقابله به آفات بالنگ
آفات رایج بالنگ (Citrus medica)
مهمترین آفات شامل مینوز برگ مرکبات (ایجاد دالانهای نقرهای در برگهای جوان)، شپشکها و سپردارها (ضعف عمومی، عسلک و کپک دودهای)، شتهها (پیچیدگی برگ و انتقال ویروسها)، و کنه زنگ مرکبات (کدری و زنگزدگی سطح میوه) هستند. مدیریت تلفیقی با هرس شاخههای آلوده، کنترل مورچهها، شستوشوی شاخوبرگ با آب، و استفاده هدفمند از روغنهای باغبانی در زمان مناسب مؤثر است.
بیماریهای قارچی و باکتریایی
گموز/پوسیدگی طوقه (Phytophthora) با ترشح صمغ و زوال تدریجی همراه است و با بهبود زهکشی، دور نگهداشتن آب از طوقه، و مصرف قارچکشهای مجاز کنترل میشود. لکه قهوهای آلترناریایی و آنتراکنوز سبب لکههای برگ و میوه میشوند؛ حذف بقایای آلوده، تهویه تاج، و سمپاشی پیشگیرانه در دورههای مرطوب کمککننده است. شانکر باکتریایی با لکههای برجسته و هاله زرد دیده میشود و با نهال سالم، ضدعفونی ابزار، و محلولهای مسی قابل مدیریت است.
اصول کلیدی پیشگیری و مقابله
پایش هفتگی، تغذیه متعادل (اجتناب از ازت زیاد)، آبیاری اصولی، و استفاده از دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها پایه کنترل هستند. در صورت نیاز، سموم کمخطر را بر اساس برچسب و زمانبندی صحیح و با تناوب مواد مؤثره بهکار ببرید تا مقاومت ایجاد نشود.
![بالنگ]()
نحوه تکثیر بالنگ
تکثیر:
معمولاً ازدیاد این گیاه از طریق قلمه است. قلمه را در اوایل بهار به فواصل 4 متر از هر طرف در محل اصلی آن می کارند. درختچه را حتی الامکان در ارتفاع 1.5 متر نگه می دارند تا از باد و سرمای غیرمنتظره زمستانی منطقه صدمه نبیند. در برخی مناطق معمول است که آن را در پناه درخت زیتون می کارند و در زمستان برای حفاظت از سرمازدگی پای درختچه را خاک می دهند.
این درختچه در شمال ایران (به ندرت) و در جنوب ایران بیشتر پرورش داده می شود. در بعضی از مناطق از طریق خوابانیدن تکثیر می شود.
![citron]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
بالنگ برای تقویت قلب مفید است.
در رفع نفخ معده و هضم غذا مؤثر است.
بالنگ برای تقویت قلب و کبد مفید است.
دم کرده پوست خشک شده این میوه برای ترشح صفراوی مفید است و جویدن آن خوشبو کننده دهان است.
قراردادن گوشت سفید خشک شده آن در لابه لای لباس ها مانع بید زدن آن ها می شود.
مالیدن روغن بالنگ برای رفع بی حسی، فلجی، سیاتیک، امراض عصبی، درد کلیه و مثانه مفید است.
جویدن پوست این میوه باعث خوشبو شدن دهان می شود.
تخم بالنگ ضد تب است و برای از بین بردن کرم روده ای مفید می باشد.
این میوه خنک کننده و آرام بخش است.
ترکیبات شیمیایی:
از نظر ترکیبات شیمیایی در پوست بالنگ روغن فرارّی وجود دارد که شامل لیمونن، دیپنتن و سیترال است.
مشخص شده است که در برگ های ارقامی با پالپ ترش، کومارین، ایزوپیم پینلین و سیتروپتن وجود دارد.
![معرفی و راهنمای پرورش درختان میوه - بالنگ]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس مرکبات و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره مرکبات - سدابیان - مرکبات - مرکبات و جنس های آن