معرفی و راهنمای پرورش درختان میوه - درخت برگ اطلسی

نویسنده: محبوبه آشناور

تاریخ انتشار: 1393/10/18

درخت برگ اطلسی (*Chrysophyllum oliviforme*) گونه‌ای همیشه‌سبز از تیرهٔ ساپوتاسه (Sapotaceae) است که در اقلیم‌های گرمسیری تا نیمه‌گرمسیری بهترین رشد را دارد. **شرایط رشد** آن شامل دمای گرم و نسبتاً پایدار (حساس به سرما و یخبندان)، رطوبت متوسط تا بالا و **نور زیاد** از آفتاب کامل تا نیم‌سایه است؛ در محیط‌های خشک به آبیاری منظم نیاز دارد. **بومی و زیستگاه** آن عمدتاً نواحی گرمسیری قارهٔ آمریکا (به‌ویژه فلوریدا، کارائیب و بخش‌هایی از آمریکای مرکزی) و جنگل‌های کم‌ارتفاع و حاشیه‌زیستگاه‌های ساحلی است و گاهی به‌عنوان زینتی در مناطق مشابه کشت می‌شود. از نظر **خصوصیات ظاهری**، درختچه تا درختی کوچک با برگ‌های ساده، بی‌دندانه و بیضوی است که سطح زیرین برگ‌ها غالباً رنگ روشن‌تر/طلایی‌فام دارد؛ گل‌ها کوچک و کم‌جلب‌توجه و میوه‌ها معمولاً کوچک و شبیه زیتون هستند. **نام رایج** در منابع انگلیسی غالباً با عنوان *Satinleaf* و گاهی *Wild olive* ذکر می‌شود؛ در ایران نام «درخت برگ اطلسی» به‌صورت رایج برای آن به‌کار می‌رود.

درخت برگ اطلسی

نام علمي

Chrysophyllum oliviforme

نام لاتين

Satinleaf tree

خانواده (تيره)

Sapotaceae

دانستنیهای علمی

درخت "برگ اطلسی" درختی در اندازه های متوسط و بومی فلوریدا است که تا باهاماس، آنتلیس و بِلیز گسترش دارد. نام برگ اطلسی به دلیل رنگ ویژه ی برگ های این گیاه می باشد. نوک برگ به رنگ سبز تیره بوده در حالی که انتهای آن به رنگ قهوه ای روشن یا مسی است. این خصوصیت، درخت برگ اطلسی را به درختی بسیار زیبا و جذاب برای مصارف زینتی تبدیل کرده است.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز

زیاد

آبياري و رطوبت

کمی مرطوب

دماي مورد نياز

جنگل های مرطوب نواحی پست

خاک مورد نياز

انواع مختلفی از خاک ها

این درختان گونه هایی منحصر بفرد بوده که بصورت درختچه یا درختانی کوچک که تا ارتفاع 3 تا 5 متر می توانند رشد کنند، دیده می شوند. در صورت مساعد بودن شرایط جهت رشد، ارتفاع گیاه به 10 متر نیز خواهد رسید.

تنه ی گیاه حدود 30 سانتیمتر قطر دارد. پوست تنه نازک، به رنگ قهوه ای مایل به خاکستری و دارای شکاف های صفحه ای می باشد. معمولاً این گیاهان دارای یک تنه ی اصلی می باشند. شاخه های کوچک به رنگ قهوه ای و نازک هستند. این شاخه ها روی درختان بالغ تقریباً سست می باشند.

برگ ها همیشه سبز و دارای آرایش متناوب بوده و در قسمت های نوک به رنگ سبز براق و تیره و در انتها به رنگ قهوه ای روشن می باشند. آنها جزو برگ های ساده با رگبرگ های پرمانند دسته بندی می شوند. این برگ ها تخم مرغی شکل و به طول 3 تا 11 سانتیمتر و پهنای 2 تا 5 سانتیمتر هستند.

در برخی نواحی مانند فلوریدا، گل ها در تمام سال می توانند روی درخت ظاهر شوند ولی در برخی مناطق دیگر مانند پرتوریکو، زمان گلدهی بین ماه های جولای تا اکتبر و زمان بلوغ و رسیدن میوه ها در فوریه است. گل ها کوچک (به قطر 3 تا 5 سانتیمتر) و به رنگ زرد مایل به کِرِم بوده و دارای پنج گلبرگ و پنج پرچم می باشد. گل ها به صورت دسته ای و در گل آذین ها حضور دارند.

گرده افشانی گل های این درخت توسط حشرات انجام می شود.

میوه های رسیده به رنگ ارغوانی تیره بوده و دارای پوستی صمغ مانند است که گوشتی سفید رنگ را احاطه کرده است. این میوه ها از نظر اندازه، شباهت زیادی به میوه های زیتون دارند. میوه ها خوردنی بوده ولی نیاز به جویدن زیاد دارند. هر میوه دارای چندین بذر سیاه رنگ است.

بذرها توسط پرندگان پراکنده می شوند. پرندگان میوه ی گیاه را خورده و بذرها را از طریق مدفوع خود دفع و پراکنده می کنند.

این درختان در سراسر دوره زندگی شان رشد آهسته ای دارند.

شرایط محیط رشد

درخت برگ اطلسی می تواند در انواع مختلفی از خاک ها مانند رسی، شنی، لومی، قلیایی یا اسیدی و نیز خاک های به خوبی آبیاری شده یا مرطوب رشد کنند. ولی بهترین pH برای رشد آنها، بین 5 تا 8 است. در پرتوریکو معمولاً در خاک های کم عمق و شنی رشد می کنند.

این گیاهان بهترین رشد را در جنگل های ثانویه مرطوب در ارتفاعات کم دارند.

این درختان نسبت به املاح در خاک تحمل کم تا متوسط و نسبت به خشکی، تحمل متوسطی دارند. قابل ذکر است که این گیاهان در دماهای زیر صفر درجه سانتیگراد از بین می روند.

مقابله به آفات درخت برگ اطلسی

از جمله آفات و بیماری های این گیاه می توان به کرم صدپا و گال اشاره کرد.

آفات رایج در Chrysophyllum oliviforme

درخت برگ اطلسی ممکن است توسط شپشک‌های سپردار و آردآلود، شته‌ها و کنه‌های تارتن آسیب ببیند. علائم شامل چسبندگی برگ (عسلک)، دوده‌ای شدن سطح برگ، زردی و پیچیدگی برگ‌ها و ضعف عمومی رشد است. برای کنترل، ابتدا آلودگی را با هرس شاخه‌های شدیداً درگیر و شست‌وشوی شاخ‌وبرگ کاهش دهید. استفاده از روغن‌های باغبانی (در دوره‌های خنک‌تر روز) و صابون حشره‌کش برای مراحل اولیه مؤثر است؛ در آلودگی‌های سنگین، به‌کارگیری حشره‌کش‌های سیستمیک با نظر کارشناس توصیه می‌شود.

امراض قارچی و باکتریایی

در شرایط رطوبت بالا، لکه‌برگی قارچی و پوسیدگی ریشه (به‌ویژه در خاک‌های سنگین و آب‌مانده) شایع‌تر است. لکه‌های قهوه‌ای/سیاه روی برگ، ریزش برگ و پژمردگی تدریجی از نشانه‌ها هستند. بهبود زهکشی، آبیاری منظم اما بدون غرقابی و حذف برگ‌های آلوده، پایه مدیریت بیماری است. در صورت تداوم لکه‌برگی، محلول‌پاشی قارچ‌کش‌های حفاظتی مانند ترکیبات مسی یا مانکوزب طبق برچسب مصرف انجام شود.

راهکارهای پیشگیری و مدیریت تلفیقی

پایش هفتگی پشت و روی برگ‌ها، رعایت فاصله کشت برای گردش هوا، ضدعفونی ابزار هرس و تغذیه متعادل (پرهیز از ازت زیاد) خطر طغیان آفات و بیماری‌ها را کاهش می‌دهد. استفاده از دشمنان طبیعی (کفشدوزک‌ها علیه شته و شپشک) و حذف علف‌های هرز میزبان نیز توصیه می‌شود.