پوتریا اوکوکوی

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

پوتریا اوکوکوی با نام علمی Pouteria ucuqui در تیرهٔ Sapotaceae (ساپوتاسه) قرار می‌گیرد؛ تیره‌ای عمدتاً گرمسیری که با گونه‌های درختی و تولید لاتکس شناخته می‌شود. این گونه در جنس Pouteria جای می‌گیرد؛ جنسی بزرگ در ساپوتاسه که به دلیل تنوع بالا در جنگل‌های بارانی نئوتروپیک و اهمیت اکولوژیک در شبکه‌های غذایی جنگل مطرح است.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

Pouteria ucuqui بومی حوضهٔ آمازون در آمریکای جنوبی است و گزارش‌های گیاه‌شناسی آن به‌ویژه از نواحی غربی و مرکزی آمازون (از جمله بخش‌هایی از پرو و برزیل) ذکر می‌شود. پراکنش آن عمدتاً با کمربند جنگل‌های بارانی کم‌ارتفاع آمازونی همپوشانی دارد؛ جایی که رطوبت بالا و دمای نسبتاً پایدار، شرایط مناسب برای درختان همیشه‌سبز را فراهم می‌کند.

زیستگاه و بوم‌شناسی

این گونه معمولاً در زیستگاه‌های جنگل‌های انبوه گرمسیری، در خاک‌های عمیق و مرطوب و در اقلیم‌های با بارندگی سالانه زیاد حضور دارد. درختان جنس Pouteria اغلب بخشی از طبقهٔ میانی تا بالایی تاج‌پوشش جنگل هستند و می‌توانند در چرخهٔ کربن و پایداری خاک نقش داشته باشند. وابستگی به جنگل‌های دست‌نخورده، آن را نسبت به تغییر کاربری زمین و قطعه‌قطعه‌شدن زیستگاه حساس می‌کند.

تاریخچه نام‌گذاری و مطالعات

نام‌گذاری گونه‌های Pouteria عمدتاً بر پایهٔ نمونه‌های گیاه‌موزه‌ای و ویژگی‌های ریخت‌شناسی (برگ، گل، میوه و بذر) انجام شده است. دربارهٔ Pouteria ucuqui نیز شناخت علمی به‌تدریج از طریق گردآوری‌های میدانی در آمازون و بازبینی‌های رده‌بندی در ساپوتاسه تکمیل شده است؛ گروهی که به دلیل شباهت‌های ظاهری گونه‌ها، همواره نیازمند بازنگری‌های دقیق تاکسونومیک بوده است.

خصوصیات - معرفی

شرایط نگهداری پوتریا اوکوکوی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز نواحی گرم و مرطوب خاک مورد نياز خاک های کم عمق

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربردهای دارویی و پزشکی

روغن استخراج‌شده از دانه‌های Pouteria ucuqui در طب سنتی آمازون به‌صورت موضعی برای نرم‌کردن پوست، کاهش خشکی و کمک به ترمیم ترک‌ها و زبری‌های پوستی به‌کار می‌رود. این روغن به‌دلیل داشتن لیپیدهای پایدار، در فرمولاسیون‌های دارویی-پوستی به‌عنوان حامل (carrier) برای ترکیبات فعال و نیز به‌عنوان نرم‌کننده (emollient) استفاده می‌شود.

در برخی کاربردهای محلی، فرآورده‌های روغنی آن برای مراقبت از مو و کاهش شکنندگی ساقه مو مصرف می‌شوند و به‌عنوان پایه‌ای برای پمادها و بالْم‌های گیاهی مورد توجه قرار می‌گیرند.

کاربردهای آرایشی-بهداشتی و صنعتی

چربی/روغن دانه (ucuuba butter/oil) به‌علت بافت کره‌ای و پایداری اکسیداتیو، در صنایع آرایشی برای ساخت کرم‌ها، لوسیون‌ها، صابون‌ها و محصولات مراقبت از لب و دست استفاده می‌شود. این ماده می‌تواند نقش بهبوددهنده قوام (texture modifier) داشته باشد و احساس چربی سنگین کمتری نسبت به برخی چربی‌های گیاهی ایجاد کند.

همچنین در برخی فرمولاسیون‌های صنعتی، از روغن دانه به‌عنوان جزء چرب در ساخت فرآورده‌های شبه‌پمادی و پایه‌های نیمه‌جامد بهره می‌گیرند؛ ارزش اصلی آن در ایجاد یک پایه پایدار و پوست‌پسند برای محصولات کاربردی است.

مقابله به آفات پوتریا اوکوکوی

آفات رایج

در کشت Pouteria ucuqui آفات مکنده مانند شته‌ها و شپشک‌های سپردار و آردآلود می‌توانند با تغذیه از شیره گیاهی باعث زردی برگ، توقف رشد و تولید عسلک و دوده (کپک دوده‌ای) شوند. مدیریت شامل پایش منظم، هرس شاخه‌های شدیداً آلوده، شست‌وشوی شاخ و برگ با آب پرفشار و استفاده هدفمند از روغن‌های باغبانی یا صابون‌های حشره‌کش است. در صورت تداوم، کاربرد حداقلی حشره‌کش‌های انتخابی طبق برچسب و با حفظ دشمنان طبیعی توصیه می‌شود.

آسیب کرم‌ها و لاروهای برگ‌خوار و نیز حشرات ساقه‌خوار می‌تواند سبب سوراخ‌خوردگی برگ، ریزش برگ و ضعف عمومی شود. جمع‌آوری دستی لاروها، استفاده از Bacillus thuringiensis برای برگ‌خوارها، و حذف و نابودسازی شاخه‌های دارای دالان ساقه‌خوار از اقدامات مؤثر است.

بیماری‌ها و روش‌های پیشگیری

بیماری‌های قارچی مانند لکه‌برگی و پوسیدگی ریشه معمولاً در رطوبت بالا و زهکشی ضعیف تشدید می‌شوند. مهم‌ترین اقدام، مدیریت آب و خاک است: بهبود زهکشی، آبیاری دور از طوقه، کاهش خیس‌ماندن برگ‌ها و جمع‌آوری برگ‌های آلوده. در موارد لکه‌برگی، محلول‌پاشی قارچ‌کش‌های مسی یا محافظ طبق دستورالعمل می‌تواند کمک کند.

برای کاهش آلودگی‌های ثانویه، ضدعفونی ابزار هرس، فاصله‌گذاری مناسب برای جریان هوا و تقویت گیاه با تغذیه متعادل توصیه می‌شود.

نحوه تکثیر پوتریا اوکوکوی