درمنه دشتی

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و ویژگی‌های گیاهشناسی

Artemisia sieberi Besser که در فارسی به نام درمنه دشتی شناخته می‌شود، از تیره Asteraceae یا کاسنیان و از جنس Artemisia است. این گونه، گیاهی بوته‌ای، چندساله و معطر است که برگ‌های کوچک، نقره‌ای تا خاکستری و کرک‌دار دارد. وجود ترکیبات اسانسی فراوان، بوی تند و تلخ‌مزه بودن اندام‌های هوایی از ویژگی‌های مهم این گونه است.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

Artemisia sieberi بومی نواحی خشک و نیمه‌خشک آسیای جنوب‌غربی است. گستره طبیعی آن ایران، افغانستان، پاکستان، بخش‌هایی از آسیای میانه و خاورمیانه را در بر می‌گیرد. در ایران، این گونه یکی از درمنه‌های شاخص نواحی استپی و بیابانی مرکز، شرق و فلات مرکزی است و در ارتفاعات متوسط تا نسبتاً بالا یافت می‌شود.

زیستگاه و بوم‌اکولوژی

زیستگاه اصلی درمنه دشتی، مناطق خشک با بارش کم، زمستان‌های سرد و تابستان‌های گرم است. این گونه روی خاک‌های سبک، سنگلاخی تا شنی-رسی، اغلب آهکی، استقرار می‌یابد و دارای ریشه عمیق و گسترده است. درمنه دشتی با تحمل شوری و خشکی بالا، نقش مهمی در تثبیت خاک، کاهش فرسایش بادی و ایجاد پناهگاه برای گیاهان و جانوران کوچک ایفا می‌کند.

تاریخچه مطالعه و اهمیت علمی

Artemisia sieberi در اوایل قرن نوزدهم توسط گیاه‌شناس آلمانی-لهستانی، ویلهلم زگموند بسره (Besser) توصیف علمی شد. از دهه‌های میانی قرن بیستم، این گونه به عنوان یکی از گونه‌های کلیدی جوامع درمنه‌زار ایران در پژوهش‌های مرتع‌داری و اکولوژی مورد توجه قرار گرفت. در سال‌های اخیر، مطالعات فیتوشیمیایی، ضد‌میکروبی و آنتی‌اکسیدانی روی اسانس و عصاره‌های آن، جایگاه ویژه‌ای برای این گونه در پژوهش‌های دارویی و بوم‌شناختی ایجاد کرده است.

خصوصیات - معرفی

شرایط نگهداری درمنه دشتی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت خشک دماي مورد نياز نواحی خشک و نیمه خشک خاک مورد نياز خاک های لومی، شنی و لومی رسی

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

مقابله به آفات درمنه دشتی

آفات مهم درمنه دشتی

مهم‌ترین آفات Artemisia sieberi شامل شته‌ها، زنجرک‌ها، برخی لاروهای پروانه‌ای و کنه‌های ریز است. شته‌ها با مکیدن شیره سلولی، زردی و پیچیدگی برگ را ایجاد کرده و رشد بوته را کاهش می‌دهند. زنجرک‌ها سبب لکه‌های کلروتیک و ضعف عمومی گیاه می‌شوند. لارو پروانه‌ها با تغذیه مستقیم از برگ، سطح فتوسنتزی را کم می‌کنند. در شرایط خشک و گرم، جمعیت کنه‌ها روی سطح زیرین برگ افزایش یافته و نقره‌ای شدن و ریزش برگ‌ها را در پی دارد.

امراض شایع درمنه دشتی

بیماری‌های قارچی مانند لکه برگی، پوسیدگی ریشه و طوقه و زنگ از مهم‌ترین امراض درمنه دشتی هستند. آبیاری سنگین و زهکش نامناسب، شرایط را برای توسعه قارچ‌های خاک‌زاد فراهم می‌کند. لکه‌های قهوه‌ای تا سیاه، نکروزه شدن حاشیه برگ و خشکیدگی تدریجی بوته از علائم رایج‌اند. در برخی رویشگاه‌ها، سفیدک سطحی نیز به صورت پوشش پودری سفید روی برگ‌های جوان دیده می‌شود.

روش‌های پیشگیری و مقابله

مدیریت آفات و امراض درمنه دشتی بر پایه پیشگیری، حفظ تعادل بوم‌شناختی و حداقل استفاده از سموم است. انتخاب رویشگاه با زهکش مناسب، پرهیز از آبیاری غرقابی و حذف بوته‌های به‌شدت آلوده، خطر بیماری‌ها را کاهش می‌دهد. استفاده از دشمنان طبیعی شته و کنه (مانند کفشدوزک‌ها و کنه‌های شکارگر) و به‌کارگیری تله‌چسب‌های زرد برای پایش زنجرک‌ها توصیه می‌شود. در طغیان شدید، می‌توان از حشره‌کش‌ها و قارچ‌کش‌های کم‌خطر و انتخابی، طبق توصیه کارشناسان، بهره گرفت.

نحوه تکثیر درمنه دشتی