شیشا / کاسنی بری

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

Tanacetum vulgare با نام علمی پذیرفته‌شده در تیرهٔ کاسنیان (Asteraceae) قرار می‌گیرد؛ یکی از بزرگ‌ترین تیره‌های گیاهان گلدار. این گونه در سردهٔ Tanacetum جای دارد که با گل‌آذین‌های کپه‌ای و ترکیبات معطر شناخته می‌شود. در منابع گیاه‌شناسی، نام‌های هم‌ارز (synonym) تاریخی برای آن گزارش شده‌اند، اما T. vulgare رایج‌ترین نام معتبر در فلورهای جدید است.

منطقهٔ بومی و پراکنش جغرافیایی

این گیاه بومی اوراسیا (به‌ویژه بخش‌های گسترده‌ای از اروپا و نواحی معتدل آسیا) است. در اثر جابه‌جایی‌های انسانی و کشت زینتی/دارویی، به بسیاری از مناطق معتدل دیگر نیز معرفی شده و در برخی کشورها حالت طبیعی‌شده پیدا کرده است. توانایی سازگاری بالا باعث گسترش آن در چشم‌اندازهای انسانی‌شده شده است.

زیستگاه و ویژگی‌های بوم‌شناختی

زیستگاه‌های معمول آن شامل کنارهٔ جاده‌ها، حاشیهٔ مزارع، چمنزارهای دست‌خورده، زمین‌های بایر و کرانهٔ رودها است. Tanacetum vulgare معمولاً خاک‌های نسبتاً حاصلخیز و با زهکشی مناسب را ترجیح می‌دهد و در نور کامل تا نیم‌سایه رشد می‌کند. این گونه یک گیاه چندساله است و با اندام‌های زیرزمینی و تولید بذر می‌تواند جمعیت‌های پایدار ایجاد کند؛ از این رو در برخی زیست‌بوم‌ها به‌عنوان گونهٔ مهاجم بالقوه بررسی می‌شود.

تاریخچهٔ علمی و کاربردی

در تاریخ گیاه‌نگاری اروپا، این گیاه از دیرباز شناخته شده و در متون کلاسیک و سپس فلورهای سده‌های اخیر توصیف دقیق‌تری یافته است. وجود اسانس‌ها و ترکیبات ثانویهٔ معطر زمینه‌ساز توجه تاریخی به آن در باغ‌ها و مطالعهٔ شیمی گیاهی شده است، هرچند رویکرد علمی امروز بر شناسایی دقیق، پراکنش، و ارزیابی بوم‌شناختی آن تمرکز دارد.

خصوصیات - معرفی

شرایط نگهداری شیشا / کاسنی بری

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز نواحی معتدل تا نیمه گرمسیری خاک مورد نياز خاک های حاصلخیز با رطوبت مناسب

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

مقابله به آفات شیشا / کاسنی بری

آفات رایج Tanacetum vulgare

شته‌ها با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ و کاهش رشد می‌شوند؛ کنترل با شست‌وشوی برگ‌ها، رهاسازی کفشدوزک‌ها و در صورت نیاز صابون حشره‌کش انجام می‌گیرد. تریپس‌ها لکه‌های نقره‌ای و بدشکلی ایجاد می‌کنند؛ نصب کارت زرد، حذف علف‌های هرز میزبان و محلول‌پاشی روغن‌های باغبانی (در ساعات خنک) مفید است. لارو برخی پروانه‌ها و سوسک‌ها نیز برگ‌خواری می‌کنند؛ جمع‌آوری دستی، تله‌گذاری و استفاده هدفمند از Bt برای لاروها توصیه می‌شود.

بیماری‌های قارچی و باکتریایی

سفیدک پودری با پوشش سفید روی برگ‌ها و کاهش فتوسنتز دیده می‌شود؛ تهویه مناسب، فاصله کاشت، آبیاری از پای بوته و حذف برگ‌های آلوده کلیدی است و در شدت بالا می‌توان از گوگرد یا قارچ‌کش‌های مجاز استفاده کرد. لکه‌برگی و پوسیدگی طوقه/ریشه معمولاً با رطوبت بالا و زهکش ضعیف تشدید می‌شوند؛ خاک سبک و زهکش‌دار، پرهیز از آبیاری سنگین، ضدعفونی ابزار و تناوب کشت کمک می‌کند.

مدیریت تلفیقی و پیشگیری

بهترین راه کاهش آفات و امراض، پیشگیری است: پایش هفتگی، حذف بقایای آلوده، کنترل علف‌های هرز، پرهیز از کوددهی نیتروژنه زیاد (که شته را افزایش می‌دهد) و انتخاب محل آفتاب‌گیر. در صورت نیاز به سم‌پاشی، فقط پس از تشخیص دقیق عامل و با رعایت دوره کارنس و حفاظت از گرده‌افشان‌ها اقدام شود.

نحوه تکثیر شیشا / کاسنی بری