آنونا اسکلرودرما

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام علمی

Annona scleroderma گونه‌ای از تیرهٔ Annonaceae و از جنس Annona است. این گونه در منابع لاتین با نام‌های رایج مثل cawesh و poshe‌ نیز شناخته می‌شود. ویژگی متمایز آن پوسته بسیار سخت میوه است که نام گونه (scleroderma به معنی «پوست سخت») نیز به آن اشاره دارد.

منطقه بومی و پراکنش

این گیاه بومی آمریکای مرکزی است و بیشترین رویش طبیعی آن در گواتمالا، بلیز، هندوراس و بخش‌هایی از مکزیک گزارش شده است. رویشگاه‌های اصلی آن جنگل‌های حاره‌ای کم‌ارتفاع تا ارتفاعات میانی، در نواحی با بارندگی بالا و فصل خشک کوتاه است.

زیستگاه و بوم‌شناسی

Annona scleroderma اغلب در حاشیه جنگل‌ها، باغ‌های خانگی و سیستم‌های اگروفارستری سنتی کشت یا حفظ می‌شود. در خاک‌های عمیق و نسبتاً اسیدی با زهکش خوب بهتر رشد می‌کند و نسبت به سایه نسبی تحمل دارد. گرده‌افشانی بیشتر توسط سوسک‌های ویژهٔ خانواده Annonaceae انجام می‌شود.

تاریخچه استفاده و اهمیت محلی

جمعیت‌های بومی مایا از دیرباز میوه این گونه را مصرف کرده‌اند. کشت آن هرچند در سطح جهانی محدود است، اما به‌عنوان یک منبع میوه بومی کم‌بررسی‌شده در برنامه‌های تنوع زیستی کشاورزی مطرح است. مطالعات نوین بر تنوع ژنتیکی و بهبود میوه آن در حال گسترش است.

خصوصیات - معرفی

شرایط نگهداری آنونا اسکلرودرما

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز نواحی گرم خاک مورد نياز خاک های کمی اسیدی، حاصلخیز با رطوبت کافی

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربردهای دارویی میوه و دانه‌های Annona scleroderma

میوه رسیده Annona scleroderma در طب سنتی مناطق بومی به عنوان منبع مقوی و آنتی‌اکسیدان استفاده می‌شود. پالپ میوه به دلیل وجود ترکیبات فنولی و ویتامین‌ها برای حمایت از سلامت عمومی و کاهش استرس اکسیداتیو توصیه می‌گردد. از دانه‌ها به دلیل داشتن ترکیبات استونژنین، با احتیاط و در مقادیر کنترل‌شده، در برخی فرآورده‌های حشره‌کش گیاهی استفاده می‌شود، اما مصرف خوراکی دانه‌ها به علت سمیت بالقوه توصیه نمی‌گردد.

کاربردهای درمانی برگ و پوست تنه

برگ‌های Annona scleroderma در طب سنتی محلی برای تهیه جوشانده‌های ملایم با هدف تسکین التهاب خفیف و کمک به آرام‌سازی عضلات به کار می‌روند. استخراجات الکلی یا آبی برگ به‌عنوان منبع بالقوه ترکیبات ضد‌میکروبی و ضد‌التهابی مورد مطالعه قرار گرفته‌اند، هرچند شواهد علمی هنوز محدود است. پوست تنه گاهی در تهیه دم‌کرده‌های موضعی برای ضدعفونی خراش‌ها یا زخم‌های سطحی استفاده می‌شود.

کاربردهای صنعتی و نیمه‌صنعتی

چربی موجود در دانه‌های Annona scleroderma می‌تواند در تولید حشره‌کش‌های گیاهی و محصولات کنترل آفات کشاورزی مورد بهره‌برداری قرار گیرد. این عصاره‌ها با هدف کاهش مصرف آفت‌کش‌های شیمیایی در سیستم‌های کشاورزی پایدار مطرح هستند. همچنین، چوب این گونه برای ساخت ابزارهای سبک روستایی و بسته‌بندی محلی استفاده می‌شود، اگرچه ارزش صنعتی گسترده آن هنوز توسعه نیافته است.

مقابله به آفات آنونا اسکلرودرما

آفات رایج Annona scleroderma

مهم‌ترین آفات آنونا اسکلرودرما شامل شپشک‌های نرم، کنه‌های تارعنکبوتی و مگس میوه است. شپشک‌ها با مکیدن شیره گیاهی سبب ضعف عمومی، بدشکلی برگ و ترشح عسلک می‌شوند که زمینه ساز رشد قارچ دوده‌ای است. کنه‌ها در گرمای خشک، لکه‌های زرد و ریزش برگ ایجاد می‌کنند. مگس میوه تخم‌های خود را در میوه‌های در حال رسیدن قرار داده و موجب کرم‌خوردگی و پوسیدگی داخلی می‌شود.

بیماری‌های مهم و نشانه‌ها

بیماری‌های قارچی مانند آنتراکنوز و پوسیدگی ریشه در خاک‌های سنگین و زهکش ضعیف شایع‌اند. آنتراکنوز لکه‌های قهوه‌ای تا سیاه روی برگ، شاخه‌چه و میوه ایجاد کرده و کیفیت میوه را کاهش می‌دهد. پوسیدگی ریشه با زردی برگ‌ها، توقف رشد و در نهایت مرگ تدریجی درخت همراه است.

مدیریت و روش‌های پیشگیری

اصول پیشگیری شامل تهویه مناسب، آبیاری منظم با اجتناب از غرقاب، هرس شاخه‌های آلوده و حذف میوه‌های کرم‌خورده است. برای کنترل آفات، شست‌وشوی برگ‌ها با آب و صابون حشره‌کش ملایم، استفاده از روغن ولک و تشویق دشمنان طبیعی توصیه می‌شود. در موارد شدید می‌توان از حشره‌کش‌ها و قارچ‌کش‌های کم‌خطر و تأییدشده، طبق دستورالعمل محلی، بهره گرفت.

نحوه تکثیر آنونا اسکلرودرما