۱۴۰۴ ششم دی

آکاسیا معطر (آکاسیای شیرین)

این گیاه با نام علمی Acacia farnesiana و نام مرسوم (Sweet Acacia) که به فارسي آکاسیا معطر (آکاسیای شیرین) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Leguminosae بومي بومی مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری قاره آمریکا، به‌ویژه آمریکای مرکزی، مکزیک، کارائیب و شمال آمریکای جنوبی؛ امروزه در بسیاری از مناطق گرم جهان گسترش یافته است مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک سبک شنی تا لومی با زهکشی بسیار خوب؛ تحمل‌پذیر نسبت به خاک‌های فقیر؛ pH خنثی تا کمی قلیایی حدود 6.5 تا 8

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام‌های علمی

آکاسیا معطر با نام علمی Acacia farnesiana (نام پذیرفته‌شده کنونی Vachellia farnesiana) از خانواده Fabaceae است. این گونه در گذشته در سرده Acacia قرار می‌گرفت، اما در طبقه‌بندی‌های جدید به سرده Vachellia منتقل شده است. نام‌های رایج انگلیسی آن Sweet acacia، Huisache و در فارسی آکاسیا معطر یا آکاسیای شیرین است.

منطقه بومی و گسترش جهانی

خاستگاه اصلی این گونه مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری قاره آمریکا، به‌ویژه آمریکای مرکزی و شمال آمریکای جنوبی است. از قرن‌های گذشته، همراه با انسان‌ها به قاره‌های دیگر از جمله آفریقا، جنوب و جنوب‌شرق آسیا، استرالیا و حوضه مدیترانه منتقل شده و در بسیاری از کشورها به صورت طبیعی‌شده (naturalized) حضور دارد.

زیستگاه و بوم‌شناسی

این درختچه خاردار معمولاً در نواحی خشک تا نیمه‌خشک، حاشیه جنگل‌های گرم، چراگاه‌ها، کنار جاده‌ها و بستر رودخانه‌های فصلی می‌روید. تحمل بالای آن به خشکی، خاک‌های فقیر و شوری نسبی باعث شده به‌عنوان گونه‌ای مقاوم در اکوسیستم‌های شکننده مطرح شود. به دلیل همزیستی ریشه‌ها با باکتر‌ی‌های تثبیت‌کننده نیتروژن، نقش مهمی در بهبود حاصلخیزی خاک دارد.

تاریخچه استفاده و اهمیت علمی

گزارش‌های تاریخی نشان می‌دهند که از گل‌های بسیار معطر این گونه در آمریکای پیشاکلمبی برای عطرسازی و مصارف آیینی استفاده می‌شده است. در قرن هفدهم میلادی، به واسطه استعمارگران اسپانیایی و پرتغالی به اروپا و سپس سایر نقاط جهان راه یافت. صمغ و پوست آن در طب سنتی به‌عنوان قابض و ضدالتهاب کاربرد داشته و در پژوهش‌های مدرن ترکیبات فنولی و آلکالوئیدی آن مورد بررسی قرار گرفته‌اند. همچنین این گونه به دلیل معطر بودن گل‌ها و تحمل خشکی، در پروژه‌های فضای سبز شهری و کمربندهای بادشکن در مناطق گرم و خشک استفاده می‌شود.

خصوصیات - معرفی

مشخصات کلی ریخت‌شناسی آکاسیا معطر

آکاسیا معطر (Acacia farnesiana) درختچه‌ای همیشه‌سبز یا نیمه‌برگ‌ریز است که معمولاً ۲ تا ۵ متر ارتفاع می‌گیرد. پیکره‌ای گسترده و تاجی گنبدی شکل دارد و انبوهی شاخه‌های ریز، گیاه را به صورت توده‌ای متراکم نشان می‌دهد. ریخت کلی آن بوته‌ای–درختچه‌ای و بسیار پرشاخه است.

ساقه، شاخه و خارها

ساقه در سنین پایین سبز مایل به زیتونی است و با افزایش سن، پوسته‌ای قهوه‌ای تا خاکستری و نسبتاً ترک‌خورده پیدا می‌کند. شاخه‌ها نازک، منعطف و اغلب خمیده‌اند. در محل گره‌ها یا نزدیک برگ‌ها خارهای تیز و کوتاه (حدود ۰٫۵ تا ۲ سانتی‌متر) دیده می‌شود که رنگی قهوه‌ای تا خاکستری دارند و نقش حفاظتی در برابر چرای دام ایفا می‌کنند.

برگ‌ها

برگ‌ها مرکب شانه‌ای مضاعف، کوچک و ظریف‌اند. هر برگ دارای چند جفت محور فرعی است که روی هرکدام ردیفی از برگچه‌های بسیار ریز تخم‌مرغی تا خطی قرار دارد. رنگ برگ‌ها سبز روشن تا سبز مایل به خاکستری است و به دلیل اندازه کم برگچه‌ها، بافتی پرده‌ای و لطیف به تاج گیاه می‌دهد. برگ‌ها ظاهری پرمانند ایجاد می‌کنند و سطح تبخیر را کاهش می‌دهند.

گل‌ها

گل‌ها کوچک ولی بسیار فراوان و به صورت گل‌آذین‌های کروی و پُرپُشت ظاهر می‌شوند. هر گل‌آذین شبیه توپک زرد طلایی مخملی است که روی شاخه‌های جوان یا در زاویه برگ‌ها قرار می‌گیرد. رنگ زرد درخشان همراه با عطر قوی، مشخصه اصلی گل‌های آکاسیا معطر است. پرچم‌های بیرون‌زده، به گل‌آذین حالت پف‌کرده و کرکی می‌دهند.

میوه و بذر

میوه به صورت نیام کشیده، استوانه‌ای تا اندکی خمیده است که ابتدا سبز و پس از رسیدن قهوه‌ای تیره یا سیاه‌مایه می‌شود. سطح آن نسبتاً صاف و کمی براق است. داخل نیام چندین بذر کوچک، تخم‌مرغی تا تقریباً گرد و سخت با رنگ قهوه‌ای تیره قرار دارد. وجود میوه‌های تیره‌رنگ در کنار توپک‌های زرد گل، تضاد رنگی چشمگیری روی شاخه‌ها ایجاد می‌کند.

شرایط نگهداری آکاسیا معطر (آکاسیای شیرین)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک سبک شنی تا لومی با زهکشی بسیار خوب؛ تحمل‌پذیر نسبت به خاک‌های فقیر؛ pH خنثی تا کمی قلیایی حدود 6.5 تا 8

دمای مناسب برای رشد آکاسیا معطر

آکاسیا معطر گیاهی گرمادوست است و در بازه دمایی حدود ۱۸ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد بهترین رشد را دارد. این گیاه به سرما و یخ‌زدگی حساس است و دمای کمتر از ۵ درجه می‌تواند به شاخه‌ها و ریشه‌ها آسیب بزند. در مناطق سردسیر، کاشت در گلدان و انتقال به محیط محافظت‌شده در زمستان توصیه می‌شود.

رطوبت و نیاز آبی

این گونه نسبت به خشکی مقاوم است و پس از استقرار، به آبیاری کم‌تری نیاز دارد. رطوبت نسبی متوسط برای آن کافی است و از غرقابی و ماندابی شدن خاک باید به‌شدت پرهیز شود. در فصل رشد، آبیاری منظم ولی با فواصل مناسب که سطح خاک کمی خشک شود، به سلامت ریشه‌ها کمک می‌کند.

نور و شدت تابش

آکاسیا معطر برای گل‌دهی و تشکیل غلاف‌ها به نور مستقیم و زیاد نیاز دارد. کاشت در مکان‌های آفتابی با حداقل ۶ ساعت نور مستقیم در روز، شرط اصلی رشد مطلوب این گیاه است. در سایه یا نیم‌سایه، رشد گیاه کاهش یافته و تراکم شاخه‌ها و عطر گل‌ها کم‌تر می‌شود.

خاک، زهکشی و pH

این گیاه در خاک‌های سبک، لومی یا شنی‌لومی با زهکشی بالا عملکرد بهتری دارد. خاک‌های سنگین رسی و متراکم که آب را نگه می‌دارند، برای آکاسیا معطر مناسب نیستند. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷/۵) مطلوب است، هرچند گیاه تا حدودی خاک‌های آهکی را نیز تحمل می‌کند، به شرط آنکه زهکشی مناسب وجود داشته باشد.

باد، مکان کاشت و تحمل تنش‌ها

آکاسیا معطر در برابر بادهای ملایم و خشکی هوا سازگار است اما در سال‌های نخست کاشت، محافظت در برابر بادهای شدید مفید است. انتخاب مکانی آفتابی، با خاک سبک و بدون یخ‌زدگی زمستانه، مهم‌ترین اصل در موفقیت کشت این گونه است.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

آکاسیا پنجه گربه ای درخت صمغ عربی آکاسیا بلندبرگ میموزا

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

مزکیت پیچ‌دانه‌ای خار اورشلیم (پارکینسونیا خاردار) درخت ابریشم آیرونوود بیابانی (چوب‌آهن بیابانی)

  محسن شهاب الدین