۱۴۰۴ ششم دی

نیل وحشی زرد

این گیاه با نام علمی Baptisia tinctoria و نام مرسوم (Yellow Wild Indigo) که به فارسي نیل وحشی زرد ناميده ميشود، گياهي از خانواده Leguminosae بومي بومی شرق آمریکای شمالی؛ از جنوب کانادا تا شرق و مرکز ایالات متحده، در چمنزارها، جنگل‌های باز، اراضی شنی و مناطق آفتابی رشد می‌کند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک شنی تا لومی سبک با زهکشی بسیار خوب؛ تحمل‌پذیر نسبت به خشکی و خاک‌های فقیر؛ pH اسیدی تا خنثی حدود 5.5 تا 7

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه تکوینی

Baptisia tinctoria که در فارسی با نام «نیل وحشی زرد» شناخته می‌شود، از خانواده حبوبات (Fabaceae) و از جنس Baptisia است. این جنس حدود ۲۰ گونه دارد که همگی علفی چندساله هستند و اغلب در آمریکای شمالی می‌رویند. این گونه به‌دلیل توان تثبیت نیتروژن در ریشه‌ها، در پویایی اکوسیستم‌های فقیر از نظر مواد غذایی اهمیت دارد.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

خاستگاه طبیعی Baptisia tinctoria، شرق و مرکز آمریکای شمالی است؛ از جنوب کانادا تا جنوب شرقی ایالات متحده. این گونه بیشتر در ایالت‌های نیوانگلند، مناطق اطراف دریاچه‌های بزرگ و تا نواحی آپالاشیان گزارش شده است. پراکنش آن ارتباط نزدیکی با اقلیم‌های معتدل قاره‌ای و تابستان‌های نسبتاً گرم دارد.

زیستگاه و بوم‌شناسی

نیل وحشی زرد در زیستگاه‌های باز و آفتاب‌دوست مانند مراتع خشک، حاشیه جنگل‌های تنک، تپه‌های شنی و خاک‌های اسیدی یا شنی-لومی می‌روید. این گیاه در خاک‌های فقیر و حتی نسبتاً کم‌عمق نیز پایدار است. ساختار عمیق ریشه‌ها به آن امکان می‌دهد در برابر خشکی مقاوم باشد و در احیای زیستگاه‌های تخریب‌شده نقش داشته باشد. همچنین گل‌های زرد آن منبع شهد و گرده برای زنبورها و سایر گرده‌افشان‌ها هستند.

تاریخچه استفاده و اهمیت علمی

در گذشته، بخش‌های هوایی و دانه‌های Baptisia tinctoria توسط بومیان آمریکای شمالی و بعداً مهاجران اروپایی به‌عنوان منبع رنگ آبی کم‌رنگ تا خاکستری استفاده می‌شد، هرچند کیفیت آن از نیل حقیقی (Indigofera) پایین‌تر بود. این کاربرد تاریخی عامل نام‌گذاری گونه به‌عنوان «tinctoria» به‌معنای «رنگ‌دهنده» است. در قرن نوزدهم، گونه به‌عنوان گیاه دارویی تجربی نیز مورد توجه قرار گرفت، اما به‌سبب ترکیبات بالقوه سمی، امروزه بیشتر جنبه پژوهشی و زینتی در باغ‌های بومی‌گرا دارد.

خصوصیات - معرفی

ریخت‌شناسی کلی نیل وحشی زرد (Baptisia tinctoria)

نیل وحشی زرد گیاهی علفی و چندساله از تیره باقلاییان است که معمولاً ارتفاعی بین ۳۰ تا ۸۰ سانتی‌متر دارد. فرم کلی بوته باز، نسبتاً پراکنده و بوته‌ای‌شکل است و با گذشت زمان از پایه، شاخه‌های متعددی تولید می‌کند. گیاه دارای ریزوم چوبی زیرزمینی است که اندام‌های هوایی در بهار از آن بازرویی می‌کنند.

ساقه‌ها

ساقه‌ها باریک، استوانه‌ای و نسبتاً منشعب هستند و حالت ایستاده تا کمی خمیده دارند. رنگ ساقه در مراحل جوانی سبز روشن و در سنین بالاتر متمایل به سبز زیتونی تا قهوه‌ای است. سطح ساقه معمولاً بدون کرک یا با کرک‌های بسیار ریز و ناپیدا است و بافت آن کمی چوبی و محکم می‌شود که گیاه را در برابر باد مقاوم می‌سازد.

برگ‌ها

برگ‌ها متناوب و مرکب شبیه برگ شبدر، اما باریک‌تر هستند. هر برگ معمولاً از سه برگچه بیضوی تا سرنیزه‌ای تشکیل شده است. برگچه‌ها ۱ تا ۳ سانتی‌متر طول دارند، انتها گرد تا کمی نوک‌تیز و حاشیه آن‌ها صاف است. رنگ برگ‌ها سبز مایل به آبی یا سبز خاکستری و با جلای مات است که جلوه‌ای مومی‌مانند به گیاه می‌دهد. دمبرگ‌ها کوتاه بوده و رگبرگ میانی به‌خوبی نمایان است.

گل‌ها

گل‌ها پروانه‌آسا و مشخصه تیره باقلاییان هستند و به‌صورت خوشه‌های انتهایی یا جانبی روی ساقه ظاهر می‌شوند. رنگ گل‌ها زرد روشن تا زرد طلایی است و هر گل حدود ۱ تا ۲ سانتی‌متر طول دارد. گل‌ها شامل پرچم‌دان قایقی‌شکل، بال‌ها و پرچم فوقانی (پرچم‌برگ) مشخص هستند و حالت عمودی تا کمی آویخته دارند. گل‌آذین‌ها نسبتاً باریک بوده و در زمان شکوفایی، تضاد زیبایی بین گل‌های زرد و برگ‌های مایل به آبی ایجاد می‌کنند.

میوه و بذر

میوه به‌صورت غلاف بادکرده، بیضوی تا کروی و معمولاً سبز تیره تا سیاه در زمان بلوغ است. هر غلاف حاوی چند بذر کوچک، سخت و تیره‌رنگ است. ظاهر متورم و شبیه کپسول‌های کوچک از ویژگی‌های تشخیصی میوه در این گونه است.

شرایط نگهداری نیل وحشی زرد

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک شنی تا لومی سبک با زهکشی بسیار خوب؛ تحمل‌پذیر نسبت به خشکی و خاک‌های فقیر؛ pH اسیدی تا خنثی حدود 5.5 تا 7

شرایط دما و اقلیم مناسب برای Baptisia tinctoria

Baptisia tinctoria گیاهی علفی و چندساله از مناطق معتدل آمریکای شمالی است که در اقلیم‌های سرد تا ملایم رشد مطلوبی دارد. این گیاه در برابر سرمای زمستان مقاوم است و دماهای زیر صفر را تحمل می‌کند، اما برای رشد رویشی و گل‌دهی، دمای معتدل بهاره و تابستانه (حدود ۱۸ تا ۲۷ درجه سانتی‌گراد) ایده‌آل است. نوسان ملایم دما بین شب و روز باعث استحکام بیشتر شاخه‌ها و افزایش عمر بوته می‌شود.

نیاز نوری و شدت تابش

نیل وحشی زرد به نور کامل آفتاب نیاز دارد و بهترین رشد خود را در شرایطی با حداقل ۶ ساعت نور مستقیم روزانه نشان می‌دهد. در نیم‌سایه، طول ساقه‌ها افزایش و تراکم گل‌ها کاهش می‌یابد. در مناطق بسیار گرم، وجود سایهٔ ملایم عصرگاهی می‌تواند از سوختگی برگ‌ها جلوگیری کند، اما کاهش شدید شدت نور، موجب کاهش قدرت ریشه و ذخیره‌سازی مواد قندی می‌شود.

رطوبت و نیاز آبی

Baptisia tinctoria به کم‌آبی نسبتاً مقاوم است و خاک با رطوبت متوسط و زهکش خوب را ترجیح می‌دهد. آبیاری عمیق و با فواصل زمانی بیشتر نسبت به آبیاری سطحی و مکرر نتیجه بهتری دارد، زیرا ریشه را به عمق خاک هدایت می‌کند. رطوبت هوای متوسط مناسب است؛ رطوبت بسیار بالا همراه با تهویه ناکافی، خطر بیماری‌های قارچی را افزایش می‌دهد.

جنس، بافت و ویژگی‌های خاک

این گیاه در خاک‌های سبک تا متوسط مانند شنی‌لومی یا لومی با زهکشی مناسب بهترین عملکرد را دارد. خاک‌های سنگین و غرقاب برای Baptisia tinctoria نامناسب‌اند، زیرا باعث پوسیدگی ریشه می‌شوند. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) مطلوب است. افزودن شن در خاک‌های رسی و استفاده از مواد آلی پایدار، مانند کمپوست کاملاً پوسیده، به بهبود تهویه و ساختار خاک کمک می‌کند و شرایطی پایدار برای ریشه‌های عمیق این گیاه فراهم می‌آورد.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين خانواده :
 

خار اورشلیم (پارکینسونیا خاردار) آکاسیای بندکفشی آستراگالوس ویتنی (گون ویتنی) پالو وردۀ برگ‌ریز (پالو ورده برگ‌کوچک)

  محسن شهاب الدین