سماق سیسیلی

دانستنیهای علمی

رده‌بندی گیاهشناسی

Rhus coriaria L. که در فارسی «سماق سیسیلی» یا «سماق خوراکی» نام دارد، به خانواده Anacardiaceae (پسته‌ایان) و جنس Rhus تعلق دارد. این خانواده شامل گیاهان مهمی مانند پسته (Pistacia) و انبه (Mangifera) است. Rhus coriaria یک درختچه خزان‌کننده با برگ‌های شانه‌ای و میوه‌های خوشه‌ای قرمز تیره است.

منطقه بومی و پراکنش

خاستگاه اصلی سماق سیسیلی، ناحیه مدیترانه شرقی است. این گونه در ایتالیا (به‌ویژه سیسیل)، یونان، ترکیه، سوریه، لبنان، فلسطین، ایران و قفقاز رویش دارد. زیستگاه طبیعی آن دامنه‌های آفتاب‌گیر، شیب‌های سنگلاخی، حاشیه جنگل‌های باز و خاک‌های سبک و نسبتاً فقیر است.

تاریخچه و کاربردهای سنتی

استفاده از سماق سیسیلی دست‌کم به دوران باستان در مدیترانه و خاورمیانه بازمی‌گردد. یونانیان و رومیان از میوه خشک آن به‌عنوان چاشنی ترش و نیز منبع رنگ‌های طبیعی استفاده می‌کردند. در منابع دارویی قرون میانه، سماق به‌عنوان قابض و ضدعفونی‌کننده معرفی شده است. امروزه نیز این گونه به‌دلیل ارزش ادویه‌ای، دارویی بالقوه و مقاومت نسبی به خشکی مورد توجه پژوهش‌های گیاهشناسی و کشاورزی است.

خصوصیات - معرفی

شرایط نگهداری سماق سیسیلی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری خاک مورد نياز خاک های حاصلخیز

دما و اقلیم مناسب سماق سیسیلی

سماق سیسیلی (Rhus coriaria) گیاهی نیمه‌گرمسیری و مقاوم به خشکی است. بهترین رشد آن در اقلیم مدیترانه‌ای با زمستان‌های ملایم و تابستان‌های گرم و خشک رخ می‌دهد. دامنه دمایی مناسب بین ۱۰ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است و گیاه کوتاه‌مدت دماهای نزدیک صفر را نیز تحمل می‌کند، اما یخبندان شدید و طولانی به جوانه‌ها آسیب می‌زند.

نور و شدت تابش

این گونه برای تولید برگ و خوشه‌های پررنگ به آفتاب کامل نیاز دارد. حداقل ۶ تا ۸ ساعت نور مستقیم در روز توصیه می‌شود. در سایه‌روشن رشد می‌کند اما تراکم شاخ‌وبرگ و کیفیت ادویه‌ای میوه کاهش می‌یابد. کاشت در دامنه‌های رو به جنوب یا غرب در مناطق سردتر مناسب‌تر است.

خاک، رطوبت و آبیاری

سماق سیسیلی خاک‌های سبک تا متوسط، با زهکش خوب و pH کمی اسیدی تا خنثی (۶ تا ۷) را ترجیح می‌دهد. تحمل شوری و فقر غذایی نسبی دارد، اما در خاک‌های عمیق و غنی‌تر عملکرد بهتری نشان می‌دهد. رطوبت متوسط خاک برای استقرار ضروری است؛ پس از استقرار، آبیاری عمیق و کم‌دفعات نسبت به آبیاری سطحی و مکرر برتری دارد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

مقابله به آفات سماق سیسیلی

آفات رایج سماق سیسیلی (Rhus coriaria)

شته‌ها، شپشک‌های سپردار و آردآلود، و کنه‌های تارتن از آفات مهم سماق هستند و با مکیدن شیره گیاهی باعث ضعف، زردی برگ و کاهش رشد می‌شوند. پایش منظم زیرِ برگ‌ها و سرشاخه‌های جوان کلید تشخیص زودهنگام آفات مکنده است.

برای کنترل، ابتدا از روش‌های غیرشیمیایی استفاده شود: هرس شاخه‌های آلوده، شست‌وشوی شاخساره با آب، حذف علف‌های هرز میزبان، و حمایت از دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک‌ها. در صورت شدت آلودگی، روغن ولک/روغن‌های باغبانی یا صابون‌های حشره‌کش طبق برچسب مصرف، و در مرحله رشد فعال آفت به‌کار رود.

امراض مهم و نشانه‌ها

سفیدک پودری می‌تواند به صورت پوشش سفید روی برگ‌ها ظاهر شود و موجب بدشکلی و ریزش برگ گردد. لکه‌برگی‌های قارچی نیز لکه‌های قهوه‌ای تا سیاه ایجاد می‌کنند. آبیاری بارانی و رطوبت طولانی روی برگ‌ها خطر بیماری‌های قارچی را افزایش می‌دهد.

برای پیشگیری و مدیریت، تهویه با هرس سبک، فاصله کشت مناسب، جمع‌آوری و امحای برگ‌های آلوده، و آبیاری در پای بوته توصیه می‌شود. در صورت نیاز، استفاده هدفمند از قارچ‌کش‌های مجاز (مانند گوگرد برای سفیدک یا ترکیبات مسی برای برخی لکه‌برگی‌ها) فقط با رعایت دستورالعمل و تناوب مواد انجام شود.

اقدامات یکپارچه و اصولی

بهترین نتیجه با مدیریت تلفیقی (IPM) حاصل می‌شود: پایش هفتگی، تغذیه متعادل (پرهیز از ازت زیاد)، کاهش تنش خشکی، و ضدعفونی ابزار هرس برای جلوگیری از انتقال عوامل بیماری‌زا.

نحوه تکثیر سماق سیسیلی