این گیاه با نام علمی Rhus glabra و نام مرسوم (Smooth Sumac) که به فارسي سماق صاف ناميده ميشود، گياهي از خانواده Anacardiaceae بومي بومی شرق و مرکز آمریکای شمالی، از کانادا تا ایالات متحده مرکزی و جنوبی، در دشتها، دامنهها و حاشیه جنگلها مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی تا شنی با زهکشی خوب، فقیر تا متوسط، مقاوم به خشکی، با pH اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7.5)
دانستنیهای علمی
خانواده و ردهبندی گیاهشناسی
سماق صاف با نام علمی Rhus glabra گونهای از تیره (خانواده) Anacardiaceae است؛ همان خانوادهای که شامل پسته و انبه نیز میشود. این خانواده به حضور ترکیبات ثانویه فراوان، از جمله تاننها و رزینهای معطر، شناخته میشود. این گونه در گذشته در جنس گسترده Rhus طبقهبندی میشد و در برخی ردهبندیهای نوین، برای تفکیک دقیقتر گروههای خویشاوند، جابهجاییهای نامگذاری رخ داده است.
جنس و ویژگیهای متمایز
جنس Rhus شامل گونههای درختچهای و درختی است که معمولاً برگهای شانهای، شیرهای اغلب شیری یا رزینی و خوشههای میوهی ریز دارند. Rhus glabra از نظر کرکداریِ اندامها با بسیاری از گونههای دیگر سماق تفاوت دارد و سطح نسبتاً صاف برگ و ساقهها دلیل نام فارسی «سماق صاف» است. میوهها شفتهای کوچک قرمز رنگاند که در خوشههای متراکم تشکیل میشوند.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
زادگاه اصلی Rhus glabra آمریکای شمالی است و در گسترهای وسیع از کانادا تا جنوب ایالات متحده پراکنده است. این گونه بهویژه در حاشیه جنگلها، دامنه تپهها، راهها و مناطق باز و آفتابگیر رشد میکند. توانایی بالای آن در تحمل خاکهای فقیر و خشک، به پراکنش وسیع در زیستگاههای نیمهطبیعی و حاشیهای کمک کرده است.
زیستگاه و بومنقش
سماق صاف در زیستگاههای آفتابدوست مانند علفزارهای تنک، حاشیه رودها و مناطق مخروبه شهری یافت میشود. ریشههای گسترده و سیستم رویشی قوی، در کنترل فرسایش خاک مؤثر است. میوههای سرشار از تانن و مواد فنولی منبع غذایی مهمی برای پرندگان و برخی پستانداران کوچک در اواخر تابستان و پاییز بهشمار میآیند.
تاریخچه و پیشینه استفاده علمی-فرهنگی
اقوام بومی آمریکای شمالی از دیرباز از بخشهای مختلف Rhus glabra برای تهیه نوشیدنیهای ترشمزه، رنگهای گیاهی و کاربردهای دارویی سنتی بهره میبردند. در قرون ۱۸ و ۱۹ میلادی، گیاهشناسان اروپایی این گونه را توصیف و در فلور آمریکای شمالی ثبت کردند. در پژوهشهای نوین، ترکیبات فنولی و آنتیاکسیدانی این گونه موضوع مطالعات فارماکوگنوزی و بومشناسی شیمیایی است.
خصوصیات - معرفی
ریختشناسی کلی گیاه
سماق صاف (Rhus glabra) درختچهای برگریز است که معمولاً ۲ تا ۳ متر و گاه تا حدود ۵ متر ارتفاع میگیرد. ساقهها چندساله، راست و گستردهشوندهاند و بهتدریج بوتهای متراکم میسازند. فرم کلی گیاه گلدانی-چتری بوده و تاجی باز با انشعابات متعدد ایجاد میکند.
ساقه و پوست
ساقههای جوان سبز تا سبز مایل به قرمز، صاف و بدون کرک هستند. با افزایش سن، رنگ آنها به خاکستری مایل به قهوهای تغییر کرده و سطحشان اندکی خشن میشود، اما نسبتاً بدون شیار عمیق باقی میماند. پوست ساقه نازک و در مقطع داخلی دارای بافت زرد مایل به نارنجی است.
برگها
برگها متناوب، شانهای مرکب و بلند بوده و طول هر برگ کامل معمولاً ۲۰ تا ۴۵ سانتیمتر است. هر برگ از ۹ تا ۳۱ برگچه باریک، نیزهای و دندانهدار تشکیل شده است. سطح برگچهها در هر دو طرف صاف و بیکرک است؛ روی برگچهها سبز تیره و زیر آنها سبز روشن تا مایل به آبی است. در پاییز، برگها به رنگهای قرمز درخشان، نارنجی و ارغوانی تغییر رنگ میدهند و منظرهای بسیار چشمگیر ایجاد میکنند.
گلآذین و گلها
گلها در گلآذینهای خوشهای-هرمی متراکم در انتهای شاخهها ظاهر میشوند. طول خوشهها معمولاً ۱۰ تا ۲۰ سانتیمتر است. گلها کوچک، به قطر چند میلیمتر، و به رنگ سبز مایل به کرم تا زرد متمایلاند. هر گل دارای پنج گلبرگ کوچک و پرچمهای برجسته است. تجمع فراوان گلها در رأس شاخه، خوشههایی قائم و مخروطیشکل پدید میآورد.
میوه و بذر
میوهها شفتهای کوچک، کروی تا تخممرغی، به قطر حدود ۴ تا ۶ میلیمتر و به رنگ قرمز تند هستند. سطح میوه کمی مخملی و پوشیده از کرکهای ظریف است. میوهها به صورت متراکم روی محور گلآذین باقی میمانند و خوشههای قرمز روشن و برجسته ایجاد میکنند که تا زمستان روی گیاه دوام میآورند.
شرایط نگهداری سماق صاف
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک لومی تا شنی با زهکشی خوب، فقیر تا متوسط، مقاوم به خشکی، با pH اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7.5)
|
ویژگیهای اقلیمی و دمایی مناسب Rhus glabra (سماق صاف)
سماق صاف از درختچههای بسیار مقاوم نواحی معتدل است و دامنه دمایی گستردهای را تحمل میکند. بهترین رشد آن در مناطق با زمستانهای سرد ملایم و تابستانهای نسبتاً گرم و خشک مشاهده میشود. دمای ایدهآل رشد بین ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتیگراد است، اما گیاه میتواند یخبندانهای کوتاهمدت زمستانی را نیز تحمل کند. بادهای شدید گرم و خشک در دوره استقرار نهالها میتواند به ریشهدوانی اولیه آسیب بزند؛ بنابراین در سالهای نخست، انتخاب محل نسبتاً محافظتشده توصیه میشود.
نیاز نوری و میزان روشنایی
Rhus glabra گیاهی کاملاً آفتابدوست است و برای رشد مطلوب، به حداقل ۶ ساعت نور مستقیم خورشید در روز نیاز دارد. در شرایط نیمسایه، گیاه زنده میماند اما تراکم برگ، شدت رنگ و تشکیل خوشههای میوه کاهش مییابد. در شیبهای جنوبی و جنوبغربی با آفتاب کامل، رشد تاج پوشش و چوبدار شدن شاخهها بهطور چشمگیر بهبود مییابد.
رطوبت، آبیاری و تحمل خشکی
این گونه نسبتاً مقاوم به خشکی است و پس از استقرار ریشه، به آبیاری کم و منظم نیاز دارد. رطوبت متوسط خاک بدون ماندآب بهترین شرایط را برای توسعه ریشههای عمیق و گسترده فراهم میکند. در سال اول کاشت، آبیاری عمیق و دورهای جهت تشویق ریشهدوانی ضروری است، اما پس از آن، آبیاری تنها در دورههای خشکی طولانیمدت توصیه میشود.
خاک، زهکش و شرایط فیزیکوشیمیایی بستر
سماق صاف در خاکهای سبک تا متوسط با زهکش خوب بهترین عملکرد را دارد. خاکهای شنیلومی، لومی و حتی سنگلاخی با مواد آلی متوسط برای آن مناسباند. این گیاه نسبت به pH خاک بسیار سازگار است و از خاکهای کمی اسیدی تا کمی قلیایی (حدود ۶ تا ۸) را تحمل میکند. تجمع آب و خاکهای سنگین رسی با زهکش ضعیف، خطر پوسیدگی ریشه و کاهش رشد را به همراه دارد؛ بنابراین ایجاد شیب ملایم یا استفاده از بسترهای مرتفع برای کشت پیشنهاد میشود.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :