این گیاه با نام علمی Rhus typhina و نام مرسوم (Staghorn Sumac) که به فارسي سماق شاخگوزنی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Anacardiaceae بومي بومی شرق آمریکای شمالی، از کانادا تا جنوب ایالات متحده، در زمینهای باز، دامنههای خشک و حاشیه جادهها مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی، شنی یا سنگلاخی با زهکشی خوب، بسیار سازگار و مقاوم به خاکهای فقیر، با pH اسیدی تا خنثی
دانستنیهای علمی
خانواده و ردهبندی گیاهشناسی
Rhus typhina که در فارسی با نام «سماق شاخگوزنی» شناخته میشود، گونهای چوبی از خانواده Anacardiaceae است؛ همان خانوادهای که شامل پسته، انبه و سماق خوراکی (Rhus coriaria) نیز میشود. این گونه به جنس Rhus تعلق دارد که در آن بسیاری از اعضا دارای ترکیبات فنلی و تاننهای فراواناند و در شکلگیری رنگ و طعم برگ و میوه نقش دارند.
منطقه بومی و پراکنش طبیعی
زیستگاه بومی سماق شاخگوزنی، شرق آمریکای شمالی، بهویژه کانادا و شمال ایالات متحده است. این درختچه در حاشیه جنگلها، دامنه تپهها، کناره جادهها و بسترهای سنگلاخی با خاکهای نسبتاً فقیر و زهکشی خوب رشد میکند. مقاومت بالای آن به سرما و خشکی باعث شده بهعنوان گونهای مقاوم در اقلیمهای معتدل و سرد هم معرفی شود.
ویژگیهای مورفولوژیک و بومشناختی
Rhus typhina درختچهای برگریز با ساقههای پوشیده از کرکهای مخملی متراکم است که شباهت ظاهری به شاخ گوزن مخملی دارد و همین ویژگی، منبع نام انگلیسی آن (Staghorn sumac) است. برگهای شانهای و بلند آن در پاییز به رنگهای قرمز و نارنجی درخشان درمیآیند و بهعنوان یکی از شاخصترین گونهها در پاییز آمریکای شمالی شناخته میشود. میوهها به صورت خوشههای عمودی متراکم از شفتهای قرمز مخملی شکل میگیرند که منبع غذایی مهمی برای پرندگان در زمستان هستند.
تاریخچه استفاده و معرفی به سایر مناطق
سماق شاخگوزنی از اوایل قرن نوزدهم بهعنوان گیاه زینتی به اروپا و سپس به سایر قارهها معرفی شد. گزارشهای مردمنگاری نشان میدهد که برخی قبایل بومی آمریکای شمالی از میوههای آن برای تهیه نوشیدنیهای ترشمزه غنی از ویتامین C استفاده میکردند. با وجود این، این گونه در برخی مناطق خارج از محدوده بومی بهعنوان گونهای بالقوه مهاجم شناخته میشود و در مدیریت پوشش گیاهی طبیعی تحت پایش قرار دارد.
خصوصیات - معرفی
ساقه و تنه
ساقههای Rhus typhina (رهوس تیفینا) درختچهگونه و اغلب چندساقهای هستند و بهصورت کُپهای از پایه رشد میکنند. پوست تنه در گیاهان جوان قهوهای مایل به سبز و پوشیده از کرکهای زِبَر و مخملی است، در حالیکه در نمونههای مسنتر قهوهای تا خاکستری و نسبتاً زبر میشود. قطر ساقهها معمولاً باریک تا متوسط است و انشعابات افقی و گسترده ایجاد میکند. اثر زخممانند جای برگها بر روی شاخهها برجسته و مشخص است و به شناسایی گیاه کمک میکند.
برگها
برگها شانهای (پینهای) و مرکباند و طول آنها معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر است. هر برگ از ۱۰ تا ۳۰ برگچه باریک و کشیده تشکیل شده که حاشیه آنها دندانهدار و نوکتیز است. رنگ برگها در فصل رشد، سبز روشن تا سبز متوسط است، در حالیکه در پاییز به رنگهای قرمز درخشان، نارنجی و زرد در میآیند. نمای ظاهری برگها بهدلیل طول زیاد و آرایش منظم برگچهها، حالتی شبیه پرِ پرندگان ایجاد میکند و جلوه زینتی گیاه را افزایش میدهد.
گلآذین و گلها
گلآذینها بهصورت خوشههای هرمی فشرده در انتهای شاخهها ظاهر میشوند و طول آنها معمولاً ۱۰ تا ۲۰ سانتیمتر است. گلها ریز، پرشمار و به رنگ سبز مایل به زرد تا کرم هستند. بافت گلها کمی کرکدار و سطح خوشهها زِبَر به نظر میرسد. تجمع متراکم گلها باعث میشود گلآذینها مانند مخروطهای قائم و برجسته دیده شوند که در برابر برگهای پهن و دراز کنتراست جالبی ایجاد میکند.
میوه و سایر ویژگیهای ظاهری
میوهها کوچک، گوشتی و بهصورت خوشهای فشرده در ادامه گلآذینها تشکیل میشوند و رنگ آنها در رسیدگی قرمز تیره تا قرمز ارغوانی است. سطح میوهها با کرکهای ریز پوشیده شده و بافتی مخملی دارند. این خوشههای میوه پس از خزان برگها نیز بر روی شاخهها باقی میمانند و تضاد رنگی چشمگیری با پسزمینه زمستانی ایجاد میکنند.
شرایط نگهداری سماق شاخگوزنی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک لومی، شنی یا سنگلاخی با زهکشی خوب، بسیار سازگار و مقاوم به خاکهای فقیر، با pH اسیدی تا خنثی
|
معرفی کلی شرایط محیطی
سماق شاخگوزنی (Rhus typhina) گیاهی بسیار سازگار و کمتوقع است که برای فضاهای سبز شهری و باغهای کمرس مراقبت گزینهای مناسب بهشمار میآید. این گیاه خزانکننده بوده و در برابر باد، آلودگی هوا و کمآبی نسبی مقاومت خوبی دارد، اما برای رشد بهینه نیازمند رعایت چند اصل مهم محیطی است.
دما و تحمل سرما و گرما
سماق شاخگوزنی در اقلیمهای معتدل تا سردسیر بهترین عملکرد را دارد و دمای حدود ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتیگراد برای رشد رویشی آن مناسب است. این گونه تا حدود منفی ۳۰ درجه سانتیگراد را نیز تحمل میکند و از این نظر برای مناطق با زمستانهای سرد گزینهای مطمئن است. در تابستانهای گرم، در صورت تأمین رطوبت خاک، دماهای بالای ۳۰ درجه را نیز بهخوبی تحمل میکند.
نور مناسب
این گیاه آفتابدوست است و برای رنگگیری حداکثری برگها در پاییز به نور کامل نیاز دارد. کاشت در مکانهایی با حداقل ۶ ساعت نور مستقیم خورشید در روز توصیه میشود. در نیمسایه نیز رشد میکند، اما تراکم تاج، شدت رنگ پاییزی و تشکیل خوشههای میوه کاهش مییابد.
رطوبت، آبیاری و مقاومت به خشکی
سماق شاخگوزنی پس از استقرار ریشه، نسبتاً مقاوم به خشکی است. آبیاری منظم در دو تا سه سال اول کاشت برای استقرار ریشهها ضروری است. در خاکهای سبک، آبیاری عمیق و با فاصله بهتر از آبیاری سطحی و مکرر است. رطوبت هوای متوسط برای گیاه کافی است و نیاز به رطوبت بالا ندارد.
خاک، زهکشی و pH
این گیاه در طیف وسیعی از خاکها از شنی تا رسی رشد میکند، اما بهترین عملکرد را در خاکهای سبک تا متوسط، با زهکشی خوب و مواد آلی متوسط نشان میدهد. خاکهای آبمانده و غرقابی برای ریشهها مضر هستند. pH کمی اسیدی تا کمی قلیایی (حدود ۶ تا ۷٫۵) مناسب است و حتی در خاکهای نسبتاً فقیر نیز با کمترین نیاز تغذیهای به رشد خود ادامه میدهد.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :