انبه وحشي

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه گیاهشناسی

Mangifera caloneura گونه‌ای از جنس Mangifera و متعلق به خانواده Anacardiaceae است که شامل انبه اهلی، پسته و سماق نیز می‌شود. این گونه یک درخت همیشه‌سبز است و مانند دیگر اعضای جنس، لاتکس رزینی و برگ‌های چرمی دارد.

منطقه بومی و پراکنش طبیعی

زیستگاه اصلی انبه وحشی Mangifera caloneura در جنگل‌های مرطوب کم‌ارتفاع تا میان‌بُند جنوب‌شرقی آسیا است. گزارش‌ها آن را عمدتاً در بورنئو، سوماترا و شبه‌جزیره مالایا ثبت کرده‌اند، جایی که در حاشیه رودخانه‌ها و جنگل‌های اولیه تا ثانویه رشد می‌کند.

ویژگی‌های زیستگاهی و بوم‌شناسی

این گونه در خاک‌های عمیق، خوب‌زهکش و غنی از مواد آلی بهترین رشد را دارد و به بارندگی سالانه بالا وابسته است. انبه وحشی در ساختار جنگل‌های بارانی به‌عنوان درخت میانی تا سایه‌بان مشارکت می‌کند و میوه‌های آن منبع غذایی حیات‌وحش، به‌ویژه پستانداران و پرندگان میوه‌خوار است.

تاریخچه و اهمیت علمی

Mangifera caloneura توسط گیاه‌شناسان استعماری در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم توصیف شد. این گونه به‌عنوان خویشاوند وحشی انبه اهلی برای مطالعه تنوع ژنتیکی، مقاومت به بیماری و سازگاری با اقلیم اهمیت دارد و در برنامه‌های به‌نژادی بالقوه مورد توجه است.

خصوصیات - معرفی

ساقه و تنه

انبه وحشی Mangifera caloneura درختی همیشه‌سبز با تنه‌ای راست و استوانه‌ای است که در رویشگاه طبیعی می‌تواند تا حدود ۱۵–۲۰ متر ارتفاع برسد. پوست تنه خاکستری تا قهوه‌ای تیره، نسبتاً زبر و دارای شکاف‌های عمودی کم‌عمق است. شاخه‌ها افراشته تا کمی آویزان بوده و تاجی گرد تا تخم‌مرغی ایجاد می‌کنند.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، چرمی و براق هستند و به صورت متناوب روی شاخه قرار می‌گیرند. شکل برگ‌ها نیزه‌ای تا بیضی‌کشیده با رأس تیز و طول معمولاً 10–20 سانتی‌متر است. رنگ برگ‌های بالغ سبز تیره و سطح زیرین کم‌رنگ‌تر است، در حالی‌که برگ‌های جوان متمایل به بنفش یا برنزی‌اند. رگبرگ میانی برجسته و رگبرگ‌های جانبی منظم و موازی‌نما دیده می‌شوند.

گل‌ها

گل‌آذین‌ها خوشه‌ای (پانیکولی) و انتهایی هستند و خوشه‌های منشعبی به طول حدود 15–25 سانتی‌متر تشکیل می‌دهند. گل‌ها کوچک، ستاره‌ای‌شکل، با ۴–۵ گلبرگ باریک به رنگ سفید کرم تا صورتی مایل به سبز دیده می‌شوند. بوی ملایم و شهد کم، حشرات گرده‌افشان کوچک را جذب می‌کند.

میوه و بذر

میوه‌ها شفتی، بیضوی تا تخم‌مرغی و نسبتاً کوچک‌تر از انبه معمولی‌اند، با طول تقریباً 4–7 سانتی‌متر. پوست میوه در مرحله نارس سبز و در رسیدن کامل به سبز مایل به زرد تغییر رنگ می‌دهد. گوشت میوه زرد کم‌رنگ و فیبری است و یک هسته扁 و نسبتاً سخت در مرکز دارد.

شرایط نگهداری انبه وحشي

نور مورد نياز خیلی زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 18 تا 35 سانتيگراد درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومي با زهکشي‌خوب؛ از خاک‌هاي خيلي سنگين اجتناب شود

شرایط دما و رطوبت

انبه وحشی Mangifera caloneura بومی مناطق گرمسیری مرطوب است و در دمای ۲۰ تا ۳۵ درجه سانتی‌گراد بهترین رشد را دارد. این گیاه به سرمای زیر ۱۰ درجه بسیار حساس است و یخبندان می‌تواند به ریشه و شاخساره آن آسیب جدی وارد کند. رطوبت نسبی هوا باید بالا باشد (۶۰ تا ۸۵ درصد) و خشکی طولانی‌مدت باعث ریزش برگ و کاهش رشد می‌شود.

نور و شدت تابش

این گونه نیازمند نور کامل خورشید است و در سایه‌ی شدید رشد ضعیف و تاجی کشیده پیدا می‌کند. در سال‌های نخست، سایه‌بان ملایم در ظهر برای جلوگیری از سوختگی برگ در مناطق بسیار داغ توصیه می‌شود. فاصله مناسب از درختان بلند برای دریافت نور یکنواخت ضروری است.

خاک، زهکشی و آبیاری

خاک مناسب باید عمیق، لومی تا لومی‌رسی، نسبتاً غنی از ماده آلی و با زهکشی خوب باشد. ایستابی و ماندگاری آب در اطراف ریشه تحمل‌پذیر نیست و خطر پوسیدگی ریشه را افزایش می‌دهد. pH کمی اسیدی تا خنثی (۵٫۵ تا ۷) مطلوب است. آبیاری منظم ولی بدون اشباع، به‌ویژه در فصل رشد فعال، به استقرار قوی گیاه کمک می‌کند.

نحوه تکثیر انبه وحشي

تولیدمثل Mangifera caloneura در طبیعت

Mangifera caloneura (انبه وحشی) مانند دیگر گونه‌های جنس Mangifera عمدتاً از طریق تولیدمثل جنسی با گل و بذر در زیستگاه‌های گرمسیری تکثیر می‌شود. گل‌ها معمولاً در خوشه‌های انتهایی ظاهر شده و با حضور حشرات گرده‌افشان (به‌ویژه مگس‌ها و زنبورها) گرده‌افشانی می‌شوند. پس از تشکیل میوه، پراکنش بذر می‌تواند به کمک جانوران میوه‌خوار یا جابجایی طبیعی در شیب‌ها و جریان‌های سطحی آب رخ دهد. جوانه‌زنی زمانی موفق‌تر است که بذر تازه باشد و در بسترهای نیمه‌سایه، گرم و مرطوب قرار گیرد.

روش‌های تکثیر در خانه

برای تکثیر خانگی، رایج‌ترین راه کاشت بذر تازه است: هسته را از میوه جدا کنید، بقایای گوشت را کامل بشویید و در بستر سبک (کوکوپیت+پرلیت یا خاک‌برگ+شن) در عمق کم بکارید. دما حدود 25 تا 30 درجه و رطوبت یکنواخت، به جوانه‌زنی کمک می‌کند.

روش مطمئن‌تر برای حفظ ویژگی‌های گیاه مادری، تکثیر رویشی با پیوند (مانند پیوند شکمی یا اسکنه) روی پایه‌ی هم‌خانواده است. همچنین خوابانیدن هوایی در شاخه‌های نیمه‌خشبی با هورمون ریشه‌زا و پوشش خزه مرطوب، می‌تواند ریشه‌دهی ایجاد کند، هرچند موفقیت آن به گرما و رطوبت پایدار وابسته است.

انبه سفید انبه (منگیفرا کوادریفیدا) انبه کوئینی / انبه معطر انبه کاستوري

بَنه / پسته کوهی گانداریا سپوندیاس اکسیلاریس-آلو نپالی خینجوک