بادام کوهی

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه سامانه‌ای

Prunus elaeagnifolia که در فارسی با نام بادام کوهی شناخته می‌شود، به تیره Rosaceae (گل‌سرخیان) تعلق دارد؛ تیره‌ای که شامل بسیاری از درختان و درختچه‌های میوه‌دار است. این گونه در سرده Prunus جای می‌گیرد؛ سرده‌ای با تنوع بالا که بادام‌ها، آلوها، گیلاس‌ها و هلو را نیز دربر می‌گیرد.

خاستگاه جغرافیایی و پراکنش

خاستگاه این گونه در نواحی خشک و نیمه‌خشکِ جنوب‌غرب آسیا و بخش‌هایی از خاورمیانه گزارش می‌شود. در ایران، بادام‌های وحشی و نیمه‌وحشیِ وابسته به سرده Prunus به‌ویژه در کمربند رویشی زاگرس و شیب‌های کوهستانیِ همجوار دیده می‌شوند و Prunus elaeagnifolia نیز با چنین اقلیم‌هایی همخوانی زیستی دارد.

زیستگاه و سازگاری‌های بوم‌شناختی

زیستگاه معمول بادام کوهی شامل دامنه‌های سنگلاخی، تپه‌ماهورها، دره‌های باز و مراتع تنک است؛ جایی که خاک‌ها اغلب کم‌عمق، آهکی یا سنگریزه‌دار و دارای زهکشی بالا هستند. این گیاه با محدودیت آب سازگار است و حضور آن در اجتماعات بوته‌زار و درختچه‌زارهای خشک می‌تواند نشانگر پایداری رویشگاه‌های کم‌بارش باشد.

تاریخچه نام‌گذاری و اهمیت علمی

نام سرده Prunus ریشه در سنت نام‌گذاری لاتینِ آلوها دارد و کاربرد آن با توسعه رده‌بندی گیاهان گلدار تثبیت شد. صفت گونه‌ای elaeagnifolia به معنی «دارای برگ‌هایی شبیه Elaeagnus (سنجد)» است و به ویژگی ریخت‌شناسی برگ‌ها اشاره می‌کند؛ نکته‌ای که در شناسایی میدانی و مطالعات فلوریستیک ارزشمند است.

خصوصیات - معرفی

استان چهارمحال و بختیاری با داشتن بیش از سیصد هزار هکتار جنگل یکی از نواحی رویش گونه های جنگلی در زاگرس محسوب می شود. در بین گونه های جنگلیاین استان، بادام های وحشی به لحاظ ارزش ژنتیکی دارای اهمیت ویژه ای هستند. بادام از گذشته های دور در زاگرس انتشار داشته است. آثار و بقایای بادام های وحشی در دامنه زاگرس به دوران چهارم زمین شناسی مربوط می شود، دانشمندان گیاهشناس موطن اصلی بادام را به ایران نسبت می دهند. گونه های بادام وحشی به واسطه دارا بودن خواص دارویی، صنعتی و خوراکی، جلوگیری از فرسایش خاک و از لحاظ اقتصادی حائز اهمیت هستند. بادام های وحشی در ایران دارای دامنه اکولوژیک وسیع هستند. 

شرایط نگهداری بادام کوهی

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 20-22 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز مکان های صخره ای

دمـا و اقلیم مناسب بادام کوهی

بادام کوهی گیاهی کاملاً سازگار با اقلیم‌های نیمه‌خشک و کوهستانی است. این گونه دمای زمستانی تا حدود ۱۵- درجه سانتی‌گراد را تحمل می‌کند و تابستان‌های گرم و خشک را می‌پسندد. برای رشد بهینه، دامنه دمایی ۱۰ تا ۳۰ درجه مناسب است. نیاز سرمایی زمستان برای شکستن خواب جوانه‌ها ضروری است و در مناطق بدون زمستان سرد، باردهی کاهش می‌یابد.

رطوبت، بارندگی و آبیاری

بادام کوهی به خشکی متحمل است و در مناطقی با بارندگی سالانه ۲۵۰ تا ۴۵۰ میلی‌متر رشد می‌کند. رطوبت زیاد و ماندابی بودن خاک برای این گیاه نامطلوب است و خطر بیماری‌های ریشه را افزایش می‌دهد. آبیاری تنها در سال‌های ابتدایی استقرار نهال و در دوره‌های خشکی شدید توصیه می‌شود.

نور، خاک و شرایط استقرار

بادام کوهی گیاهی آفتاب‌دوست است و در مکان‌های کاملاً آفتابی بهترین رشد را دارد. در سایه‌دوستی ضعیف است و در سایه درختان بلند کم‌برگ می‌شود. خاک‌های سبک تا متوسط، سنگلاخی و آهکی با زهکشی خوب برای آن مناسب‌اند. شوری کم تا متوسط و فقر مواد غذایی را تحمل می‌کند اما در خاک‌های عمیق با بافت لومی و pH نزدیک به خنثی، استقرار و رشد قوی‌تری دارد.

سایر اطلاعات

این کشور به عنوان مبدا و رویشگاه اصلی بادام از این نظر بسیار غنی است. این گونه های وحشی ذخیره بزرگی در ژرم پلاسم و خصوصیات مفید نظیر دیرگلی، مقاومت به خشکی، شوری و سرما را در اختیار دارند. علاوه بر این گونه های بادام به عنوان منابع مقاوم ژنتیکی زمینه تولید نهال با مقاومت بالابه تنش های زنده و غیر زنده را فراهم می کند. گونه های بادام وحشی با دامنه اکولوژیک وسیع و تنوع ژنتیک بالا جزو گونه های مناسب برای احیا و غنی سازی جنگل های زاگرس محسوب می شود. بیش از سی گونه بادام که ممکن است برخی از آنها زیرگونه باشند در بیابان ها، دامنه ها و کوههای آسیای مرکزی وجود دارد. درایران سهم گونه های مختلف بادام 21 گونه اعلام شده است. 

بادام بیابانی آلبالو وحشی آلو آلوچه ژاپني

آلبالو وحشی هلو انجیری غافث گلابی وحشی