جل

دانستنیهای علمی

جَل درختچه ای از تیرهٔ گل سرخ (Rosaceae) به ارتفاع تا 6 متر و دارای ارزش های زینتی و دارویی است. جل در اروپای جنوبی و همچنین در جنگل‌های شمال ایران از ارتفاع 300 تا 1200 متر از سطح دریا، از آستارا و تالش در استان گیلان تا استان مازندران می روید. جَل در استان مازندران در درهٔ رودخانهٔ تالار، نزدیک شیرگاه، بین عباس آباد و شیرگاه، نور، چمستان، درهٔ روستای واز، چمستان به طرف لاویج دیده می شود.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز معتدل و مرطوب خاک مورد نياز خاک آهکی شنی، لومی، رسی با زهکش مناسب

خصوصیات گیاهشناسی:

شاخ و برگ: شاخه چه های یکساله و بدون کرک و سبزرنگ. برگ ها همیشه سبز به طول تا 20 و عرض 8 سانتیمتر، مستطیلی ـ بیضوی یا مستطیلی ـ تخم مرغی، با انتهایی اغلب کمی نوک‌دار، با قاعده ای گرد یا گوه ای، با لبهٔ کمابیش دندانه ای تُنُک یا کامل، روی سطح بالایی سبز تیرهٔ درخشان، در سطح زیرین کم رنگ تر، با رگهٔ میانی مشخص، بدون کرک، چرمی، با غده های قاعده ای 2ـ 4 تایی یا بدون غده. دمبرگ ها کانال دار به طول تا 5/1 سانتیمتر. گل: خوشه ها بدون کرک، متراکم، اغلب از برگ ها کوتاه تر، به طول تا 16 سانتیمتر، فقط با برگه های حائل، گل ها سفید، به قطر حدود 8 میلیمتر، دمگل ها به طول تا 8 میلیمتر، بدون کرک. پرچم ها 15ـ 25 تایی، شفت تخم مرغی، به قطر حدود 10ـ 12 سانتی متر، با نوک تیز، ارغوانی تیره یا سیاه رنگ، هسته صاف، شیاردار (ناودار) می باشند.

شرایط محیط رشد

جَل می تواند شرایط سخت و زمین های شور را تحمل کند.

دما

Prunus laurocerasus (جل/غارگیلاس) در اقلیم معتدل و مرطوب بهترین رشد را دارد. دامنهٔ دمایی مناسب برای رشد فعال حدود 10 تا 25°C است و در گرمای شدید، به‌ویژه همراه با خشکی، دچار سوختگی حاشیه برگ می‌شود. این گیاه معمولاً سرما را تا حدود 15- تا 20-°C (بسته به رقم و استقرار) تحمل می‌کند، اما یخبندان‌های دیررس بهاره می‌توانند به جوانه‌ها و رشد جدید آسیب بزنند.

رطوبت و باد

رطوبت نسبی متوسط تا بالا برای شادابی برگ‌ها مناسب است. در شرایط هوای خشک، آبیاری منظم و افزایش رطوبت خاک به حفظ کیفیت تاج‌برگ کمک می‌کند. بادهای سرد و خشک سبب افزایش تبخیر و قهوه‌ای شدن برگ‌ها می‌شوند؛ بنابراین کاشت در محل نیمه‌محافظت‌شده یا استفاده از بادشکن توصیه می‌شود.

نور

جل از آفتاب کامل تا سایه‌نیمه را تحمل می‌کند، اما بهترین تعادل رشد و تراکم معمولاً در نور فیلترشده یا آفتاب صبح با سایهٔ بعدازظهر به‌دست می‌آید. در سایهٔ سنگین، رشد کشیده و کاهش گل‌دهی محتمل است؛ در آفتاب تند مناطق گرم، خطر سوختگی برگ افزایش می‌یابد.

خاک و زهکشی

این گونه در خاک‌های لومی تا لومی‌رسیِ غنی از ماده آلی عملکرد عالی دارد. مهم‌ترین عامل، زهکشی خوب است؛ ماندابی شدن باعث زردی برگ و پوسیدگی ریشه می‌شود. pH قابل‌تحمل از کمی اسیدی تا کمی قلیایی است (تقریباً 6 تا 8)، اما خاک‌های بسیار آهکی ممکن است کمبود ریزمغذی ایجاد کنند.

آبیاری و مدیریت بستر

رطوبت یکنواخت خاک، به‌ویژه در سال‌های اول، کلید استقرار موفق. آبیاری عمیق و فاصله‌دار بهتر از آبیاری سطحی و مکرر است. مالچ آلی 5 تا 8 سانتی‌متری به حفظ رطوبت، تعدیل دما و بهبود ساختمان خاک کمک می‌کند.

مقابله به آفات جل

از آفات این گیاه شپشک انگور را می توان نام برد که می تواند به برگ ها آسیب برساند. همچنین از بیماری هایی که ممکن است این درخت را آلوده کند می توان به بیماری سفیدک پودری اشاره کرد.

نحوه تکثیر جل

جهت کشت با بذر لازم است که بذور 2 تا 3 ماه قبل از کشت سرمادهی شوند تا نیاز سرمایی آنها برطرف شده و جوانه بزنند. بذوری که جهت کشت انتخاب می شوند باید به اندازه ی کافی بزرگ و رسیده باشند.

علاوه بر کشت بذر می توان این گیاه را توسط قلمه چوب نرم در تابستان نیز تکثیر کرد.

هرس: در برخی مناطق زمانی که برگ ها به رنگ نقره ای تغییر رنگ دادند هرس مرسومی در اواسط تابستان صورت می گیرد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خواص دارویی و صنعتی:

برگ های تازه ی این گیاه خاصیت ضد اسپاسم و مسکن دارد. همچنین برای درمان سرفه، سیاه سرفه، آسم و سوء هاضمه استفاده می شود. برای اسعتمال خارجی، دم کرده ی برگ های آن جهت شستن چشم های عفونی شده بکار می رود. همه گونه های این جنس حاوی آمیگدالین، پروناسین، سیانیک و پروسیک اسید می باشند.

جَل دارای ترکیبات سیانوژنی که ترکیبات سمی نیز می باشد، است.

در برگ جل نوعی دیاستاز به نام سیناپتاز و نوعی گلوکزید به نام پرولورازوزید وجود دارد. این دو ماده در مجاورت آب بر یکدیگر تأثیر می گذارند و اسید سیانیدریک و گلوکزو آلدئیدبنزوئیک به وجود می آید. در برگ این گیاه تانَن و قند و مواد چرب و کمی اُکسالات کلسیم یافت می شود. از برگ جل در پزشکی آب مقطر لوریه سریز تهیه می شود که مصرف دارویی دارد. طرز تهیهٔ آب جل به این روش است که یک کیلوگرم برگ تازهٔ این گیاه را با 4 لیتر آب می جوشانند تا 1000 گرم آب مقطر از آن حاصل شود. آب مقطر جل دارای خاصیت ضدتشنج و تسکین دهندهٔ سرفه است و در موارد تنگی نفس و سیاه سرفه و ناراحتی و دردهای معده و روده مصرف می شود. همچنین در دندان پزشکی در فرمول های دهان شویه های مسکن نیز کاربرد دارد.

همچنین از این گیاه در صنایع شوینده و پاک کننده، رنگ سازی و تولید پرچین ها استفاده می شود. علاوه بر این، چوب این گیاه نیز کاربردهای صنعتی دارد.

نظرات مختلفی در مورد زمان برداشت برگ های این گیاه وجود دارد، اما باید در نظر داشت که برگ های این گیاه فقط باید تازه مصرف شوند زیرا برگ های خشک شده ماده فعال دارویی خود را از دست می دهند.

عوارض جانبی - هشدار

هشدار: به دلیل داشتن ترکیبات سمی، مصرف آن باید تحت نظر پزشک صورت گیرد.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس آلو و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره گل سرخیان و جنس های آن