نام علمي
Phalaenopsis Orchid
نام لاتين
phalaenopsis Orchid
دانستنیهای علمی
ارکیدهها امروزه درتمام دنیا بخصوص اروپا، آمریکا و آسیای دور از پر فروشترین و جذابترین گیاهان برای خانهها، آپارتمانها، رستورانها، هتلها و مراکز عمومی دیگر هستند. این محبوبیت به دو دلیل حاصل شدهاست. اول اینکه این گیاهان بسیار کم توقع بوده و با نگهداری اندکی به محیط خو میگیرند. و از طرف دیگر وقتی گل دهی بکنند گلهاشان تا ماهها زیبا و درخشنده باقی میماند (حدود سه تا شش ماه بسته به محیط و شرایط)
شکل عجیب و جدید شکوفههای این گیاه توجه همه را جلب میکند و باعث میشود اسامی متختلفی به آن داده شود. ارکیدها از خانواده Orchidaceae یا ثعلبها هستند و گونههای وحشی آن در ایران (شمال ایران و احتمالا جاهای گرمتر دیگر) وجود دارند. نوعی ثعلب در کوههای باغرو (ادامه سلسله کوههای البرز به سمت آستارا و اردبیل) وجود دارد که نوعی اسانس بستنی از آن استخراج میشود و برخی گونهها نیز مصارف دارویی دارند.
گونههای تجاری مورد نظر امروز از دو گروه عمده فالانوپسیس phalaenopsis (این نوع ارکیده به ارکیدهی پروانهای یا ارکیده شاپرکی نیز معروف است. Moth orchid) و سیمبیدیوم cymbidium هستند
![ارکیده فالانوپسیس]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
کم
آبياري و رطوبت
کمی خشک
دماي مورد نياز
20 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک سبک و جاذب رطوبت
|
فصل گلدهی و زمان گلدهی ارکیدها متفاوت است معمولا از دسامبر (دی ماه) شروع میشود و چند ماه گل دارند. پس از گلدهی مدتی استراحت و بازسازی نیاز هست تا دوباره به گل بنشیند. معمولا فالانوپسیسها حداقل یکبار و گاهی تا سه بار در سال میتوانند گل بدهند.
اندازه گلهای فالانوپسیس از قطر ۵ سانتیمتر تا ۱۲ سانتیمتر متغیر است. رنگ گلها بسیار متنوع است و رنگ سفید، ارغوانی (بنفش) و ارغوانی رگهدار ، صورتی و زرد و ترکیبی از سفید و صورتی و … نیز وجود دارند.
![phalaenopsis Orchid]()
شرایط محیط رشد
ارکیدهای فالانوپسیس گیاهانی سایه دوست حساب میشوند. (محل گلدان نباید خیلی تاریک و نه خیلی در معرض تشعشع آفتاب باشد. به طور تقریبی ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ fc [شمع] نور مورد نیاز این گیاه است). که میتوان چنین مقایسه کرد که یک روز ابری بهاری حدود ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ شمع نور دارد و در مقابل یک روز تابستانی آفتابی حدود ۱۰۰۰۰ شمع نور خواهد داشت)
ارکیدها گیاهانی گرمسیر بوده و بومی شرایط گرم و مرطوب محسوب میشوند و به همین دلیل میتوان آنها را در دمای آپارتمانها نگهداری کرد.دمای مطلوب این گیاه بین ۱۲ تا ۲۸ درجه سانتیگراد (۵۵ تا ۸۵ درجه فارنهایت) است وبنابراین نباید گیاه را در نزدیکی لوازم گرمایشی قرار داد). در گلخانههای حرفهای برای رشد ایدهآل، دمای شبانه را حدود ۶۰ درجه فارنهایت (۱۵.۵ درجه سانتیگراد) و دمای روزانه را بین ۷۵ تا ۸۰ درجه فارنهایت (۲۳ تا ۲۶ درجه سانتیگراد) نگهداری میکنند.
دمای خنک پاییزه موجب تحریک گلآغازی و بیشتر شدن طول ساقه گلدهنده میشود. ولی ادامه دمای سرد موجب سقط غنچهها میشود. دماهای بالای ۳۰ درجه سانتیگراد رشد گیاه را کند میکند.
ارکیدها دوست ندارد تا مرز خشکیدگی و پژمردگی (Wilting) بیآب بمانند. گلدانها قبل از خشک شدن باید آبیاری شوند و صبر شود تا دوباره تقریبا نزدیک به خشک شدن برسد تا مجددا آبیاری انجام شود. فاصله آبیاری بسته به مواد تشکیل دهنده خاک گلدان دارد (که اغلب از مواد سبک و جاذب آب استفاده میشود.) بنابراین حدود یکبار در هفته تا یکبار در ده روز فاصله پیشنهادی ما خواهد بود. در زمستانها که لوازم گرمایشی روشن میشوند رطوبت هوا کم میشود و نیاز به آبیاری بیشتر خواهد بود. همچنین توجه کنید که غنچهها و شکوفهها را نباید آب بزنید که عمر گلها را کم میکند)
همچنین نیاز رطوبتی این گیاهان باید به نحو دیگری تامین شود. معمولا در خاک این گیاه از دانههای سنگهای سبک معدنی مانند لیکا و پرلیتهای درشت یا پوکههای معدنی درشت استفاده میشود تا ریشه گیاه با چسبیدن به این مواد معدنی رطوبت هوا را از آنها بگیرد.
کودهایی که به مرور تجزیه و آزاد شوند یا کودی با ترکیب ۱۴-۱۴-۱۴ درصد متشکل از NPK (همراه با سایر عناصر کممصرف مورد نیاز) به صورت ماهانه با دوز یک در هزار یا نیم در هزار برای رشد گیاه مفید خواهد بود.
در گلخانههای حرفهای در زمان گلدهی از میزان فسفر را افزایش میدهند مثلا از کود ۲۰-۳۰-۱۰ استفاده میکنند. همچنین در طول ماههای زمستان کودیاری را کم میکنند.
از طرف دیگر پیشنهاد میشود در زمانی که گیاه شکوفه دارد کودیاری انجام نشود
مدت زمان نگهداری ساقه گلدهنده در ارکید فالانوپسیس بسیار زیاد و باور نکردنی است. یعنی زمانی حدود ۳ تا ۶ ماه یک ساقه گلدهنده به شکوفایی ادامه میدهد. حتی شاخه بریده این گل هم یک ماه در آب دوام میآورد.
بعد از تمام شدن غنچهها ساقه گلدهنده را بررسی کنید. روی ساقه زبانکهای سبز یا قهوهای وجود دارد که از ساقههای گلدهنده جانبی حفاظت میکند. در صورت وجود چنین زبانکهایی ساقه گلدهنده را قطع نکنید. و اجازه بدهید که ساقههای جانبی نیز رشد کنند. و شکوفا بشوند.
اگر ساقه جانبی وجود نداشت قطع کردن ساقه گل دهنده اصلی موجب تسریع در گلدهی مجدد خواهد شد.
معمولا بعد از پایان گلدهی باید خاک گلدان را عوض کرد. با استفاده از ترکیبی از مواد سبک و جاذب رطوبت (مانند پرلیت درشت. لیکا. ورمیکولیت. پوکه معدنی درشت خرد نشده) همراه با بقایای پوسیده چوب یا پیت ماس یا کوکوپیت بعلاوه مقدار ذغال چوب و مقدار کمی شن و البته خزه.
در نظر داشته باشید که در کشت هایدروپونیک از اسفنج به تنهایی و یا پرلیت درشت به تنهایی و یا بسترهای جدید دیگر نیز استفاده میشود.
همچنین در نظر داشته باشید که ریشههای بیرون گلدان علامت خوبی برای سلامتی گیاه هستند و این ریشهها برای جذب رطوبت هوا از گلدان خارج میشوند.
اغلب پرورش دهندگان از گلدانهای پلاستیک شفاف (که داخل گلدان دیده میشود) استفاده میکنند. و به نظر میرسد نور بر عکس دیگر گیاهان برای ریشه ارکید فالانوپسیس مفید است.
![Phalaenopsis Orchid]()
مقابله به آفات ارکیده فالانوپسیس
آفات رایج
در ارکیده فالانوپسیس، شپشک آردآلود، شته و کنه تارتن شایعاند و با ترشحات چسبنده و لکهدار شدن برگ شناخته میشوند. قرنطینه گیاه و پاککردن آفات با پنبه آغشته به الکل 70٪ مؤثر است؛ سپس 2–3 نوبت صابون حشرهکش یا روغن باغبانی با فاصله 7 روز استفاده کنید.
امراض و مدیریت
پوسیدگی ریشه/طوقه (قارچی-باکتریایی) از آبیاری زیاد و تهویه ضعیف ایجاد میشود. ریشههای قهوهای را حذف و بستر را تعویض کنید؛ آبیاری را پس از خشکشدن نسبی انجام دهید. لکههای باکتریایی را با حذف برگ آلوده و ضدعفونی ابزار کنترل کنید.
![ارکیده فالانوپسیس]()
نحوه تکثیر ارکیده فالانوپسیس
تولیدمثل در طبیعت
گردهافشانی توسط شبپرهها، انتقال پولینیا و تشکیل کپسول بذر انجام میشود. بذرها بسیار ریز و فاقد اندوسپرماند و برای جوانهزنی به همزیستی با قارچهای میکوریزی نیاز دارند.
تکثیر در خانه
عملیترین روش، تولید «کیکی» روی ساقه گل با رطوبت و نور غیرمستقیم است. گرههای ساقه را مرطوب نگه دارید، میتوان از خمیر سیتوکینین استفاده کرد؛ پس از ریشهدارشدن جدا و در اسفاگنوم بکارید. تقسیم بوته برای فالانوپسیس محدود، کشت بافت و بذر استریل آزمایشگاهی میخواهد.
![phalaenopsis Orchid]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
کاربردهای دارویی
در برخی منابع طب سنتی آسیایی، بخشهای مختلف ارکیده فالانوپسیس برای تهیه دمنوش یا عصاره بهکار رفتهاند. از برگ و ساقه برای فرآوردههای موضعی آرامبخش و کمک به ترمیم خراشهای پوستی استفاده گزارش شده و ریشهها گاهی در فرمولهای گیاهی تقویتی ذکر میشوند. شواهد بالینی مدرن درباره اثربخشی و ایمنی این مصرفها محدود است.
کاربردهای صنعتی و آرایشی
عصارههای ارکیده (Orchid extract) در صنعت آرایشی برای رطوبترسانی و آنتیاکسیدانی به کرمها و سرمها افزوده میشوند. همچنین ترکیبات معطر و پلیفنولهای استخراجی میتوانند در فرمولاسیون محصولات مراقبت پوست بهعنوان مواد عملکردی بهکار روند.
![راهنمای نگهداری و پرورش گیاهان آپارتمانی - ارکیده فالانوپسیس]()
عوارض جانبی - هشدار
ایمنی برای انسان و حیوانات خانگی
ارکیده فالانوپسیس بهطور کلی غیرسمی برای انسان، سگ و گربه گزارش میشود؛ با این حال جویدن برگ یا گل میتواند موجب ناراحتی خفیف گوارشی (تهوع/استفراغ) در حیوانات حساس شود. کودها و براقکنندههای برگ را دور از دسترس کودکان و حیوانات نگه دارید، زیرا خوردن یا تماس مستقیم با آنها میتواند تحریک پوستی یا مسمومیت ایجاد کند.
هشدارهای آبیاری و پوسیدگی
بزرگترین خطر برای فالانوپسیس آبیاری بیش از حد است. ماندن آب در گلدان یا زیرگلدانی باعث پوسیدگی ریشه و طوقه و از بین رفتن گیاه میشود. پس از آبیاری، آب اضافی را تخلیه کنید و از بستر بسیار سبک (پوست درخت/پرلیت) استفاده کنید.
نور، دما و سوختگی
نور مستقیم و شدید بهویژه پشت شیشه میتواند سوختگی برگ و گل ایجاد کند. همچنین سرمای ناگهانی، باد کولر و تماس برگ با شیشه سرد موجب لکههای آبکی و ریزش غنچه میشود.
آفات و آلودگی گیاهان دیگر
فالانوپسیس میتواند میزبان شپشک آردآلود، کنه و تریپس باشد و به گیاهان مجاور سرایت دهد. گیاه جدید را ۲–۳ هفته قرنطینه کنید و در صورت مشاهده آفت، سریعاً جداسازی و درمان انجام دهید.
![]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره ثعلبیان و جنس های آن