ارکیده دندروبیوم

دانستنیهای علمی

جایگاه رده‌بندی و خانواده

ارکیده Dendrobium nobile از تیرهٔ Orchidaceae (ارکیده‌ایان) و زیرتیرهٔ Epidendroideae است و درون سردهٔ Dendrobium قرار می‌گیرد؛ سرده‌ای بسیار بزرگ با تنوع ریخت‌شناسی بالا در ارکیده‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری. این گونه به داشتن ساقه‌های نی‌مانند (کِین) و دورهٔ رشد و رکود فصلی شناخته می‌شود.

منطقهٔ بومی و پراکنش طبیعی

پراکنش بومی D. nobile عمدتاً در بخش‌هایی از آسیای جنوب و جنوب‌شرقی گزارش شده است؛ از دامنه‌های هیمالیا (مانند شمال هند و نپال) تا بوتان، میانمار، جنوب چین (به‌ویژه یون‌نان) و نواحی همجوار. این گسترهٔ جغرافیایی با اقلیم‌های موسمی و اختلاف دمای فصلی همراه است که بر چرخهٔ زیستی گیاه اثر می‌گذارد.

زیستگاه و بوم‌شناسی

این ارکیده غالباً اپی‌فیت (زیست بر روی تنه و شاخهٔ درختان) و گاه لیتوفیت (روی سنگ‌ها) است و در جنگل‌های کوهستانی و حاشیهٔ جنگل‌ها دیده می‌شود. سازگاری‌های کلیدی آن شامل شبه‌پیازها/ساقه‌های ذخیره‌ای برای انباشت آب و مواد غذایی و ریشه‌های هوایی با وِلامِن برای جذب رطوبت است. زیستگاه‌های طبیعی آن معمولاً نور فیلترشده، جریان هوای مناسب و دوره‌هایی از خشکی نسبی را تجربه می‌کنند.

تاریخچهٔ شناخت علمی

نام‌گذاری این گونه در چارچوب پیشرفت‌های سدهٔ نوزدهم در رده‌بندی ارکیده‌ها تثبیت شد و سپس به‌سبب اهمیت زینتی و پژوهشی، در منابع گیاه‌شناسی و باغبانی به‌طور گسترده شرح داده شد. Dendrobium nobile همچنین یکی از گونه‌های مرجع برای بررسی تکامل سازگاری‌های اپی‌فیتی و تنوع‌زایی در ارکیده‌ها به‌شمار می‌آید.

خصوصیات - معرفی

حداکثر بلندی این گیاه 75سانتیمتر است. برگ ها 10سانتیمتر طول دارد و خزان پذیر است. قطر گل های آن 7/5سانتیمتر است و روی ساقه های کوتاه در محل گره ریزوم های متورم گیاه تولید می شوند.

زمان گلدهی این گیاه اواخر زمستان و یا اوایل بهار است.

در فصل زمستان ، خوشه های کوچک از گل های معطر و زیبا در مکان های مختلف بر روی هر ساقه ظاهر می شود.

شرایط نگهداری ارکیده دندروبیوم

نور مورد نياز کم آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک شنی با زهکشی خوب و phاسیدی یا خنثی

به علت رشد جوانه ها در پاییز و شکوفه ها در زمستان این گیاه نیاز به ریکاوری در بهار و تابستان دارد. آنها نور کم (نور غیر مستقیم خوب است) ، مقدار زیادی آب و کود به طور منظم در طول این فصل هانیاز دارند . بسته به اندازه گلدان و درجه حرارت ،ممکن است هر روز نیاز به آب داشته باشند. آنها باید در صبح سیراب شوند(ترجیحا با آب مقطر یا آب باران). انتقال گیاهان به نقطه روشن و کاهش آبیاری به یک بار در هفته ، فقط به اندازه کافی در پاییز به حفظ گیاهان از پوسیدگی کمک می کند.آبدهی بیش از اندازه مشکلات ایجاد قارچ و فاسد شدگی را موجب می شود. برای جوانه زنی اختلاف دمای -10درجه بین روز و شب لازم است.برای این کار می توان از یخچال و کولر هم استفاده کرد. هنگام دیده شدن گل ها میزان آبدهی باید به هر سه یا پنج روز افزایش یابد. اارکیده ها به جای محدود بیشتر علاقه دارند به همین علت هر دو سال یکبار گلدانشان را کمی بزرگتر کنید.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

این گونه از ارکیده حاوی مواد ضد سرطان است.

این گیاه یکی از 50 سبزی اساسی مورد استفاده در طب سنتی چینی است.

مقابله به آفات ارکیده دندروبیوم

آفات شایع دندروبیوم نوبیل

شته، شپشک آردآلود و کنه تارعنکبوتی مهم‌ترین آفات این ارکیده هستند. شته‌ها و شپشک‌ها با مکیدن شیره، برگ‌ها را زرد و چروک می‌کنند و عسلک چسبناک تولید می‌نمایند. کنه‌ها باعث لکه‌های نقره‌ای و تارهای بسیار نازک زیر برگ می‌شوند. برای کنترل، ابتدا با پنبه آغشته به الکل ایزوپروپیل حشرات قابل رؤیت را بردارید و سپس از صابون حشره‌کش یا روغن ولک رقیق‌شده استفاده کنید.

بیماری‌های قارچی و باکتریایی

لکه‌های سیاه یا قهوه‌ای خیس روی برگ و ساقه کاذب معمولاً نشانه آلودگی قارچی یا باکتریایی است. رطوبت بالای ثابت، تهویه ضعیف و خیس ماندن طولانی برگ‌ها شرایط را تشدید می‌کند. بخش‌های آلوده را با ابزار استریل حذف کرده و از قارچ‌کش مناسب (مانند کاپتان یا مانکوزب) طبق برچسب مصرف کنید. آبیاری در صبح، پرهیز از پاشیدن آب روی برگ و تأمین گردش هوا از بازگشت بیماری جلوگیری می‌کند.

پیشگیری و مدیریت کلی

قرنطینه گیاهان تازه‌خریداری‌شده و بازبینی منظم زیر برگ‌ها مهم‌ترین اقدام پیشگیرانه است. استفاده از بستر کاشت استریل، اجتناب از آبیاری بیش‌ازحد و ضدعفونی دوره‌ای ابزار هرس، ریسک آفات و امراض را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد.

نحوه تکثیر ارکیده دندروبیوم

تکثیر این گیاه از طریق کاشت قطعات ریزوم متورم در بهار عملی است.

تولیدمثل دندروبیوم نوبیل در طبیعت

دندروبیوم نوبیل در زیستگاه‌های جنگلی آسیا اغلب اپی‌فیت است و روی تنه و شاخه درختان رشد می‌کند. گرده‌افشانی آن عمدتاً توسط حشرات انجام می‌شود و پس از تشکیل کپسول، بذرهای بسیار ریز و سبک آزاد می‌گردند. بذرهای ارکیده در طبیعت برای جوانه‌زنی به قارچ‌های همزیست (مایکوریزا) وابسته‌اند؛ این قارچ‌ها مواد غذایی اولیه را فراهم می‌کنند تا گیاهچه بتواند ریشه و شبه‌پیاز (cane) بسازد.

تکثیر در خانه با تقسیم بوته

رایج‌ترین روش خانگی، تقسیم بوته در زمان تعویض گلدان است. گیاه را به بخش‌هایی تقسیم کنید که هر قسمت دست‌کم ۳–۴ ساقه بالغ و چند ریشه سالم داشته باشد. برش‌ها باید با ابزار استریل انجام شوند و می‌توان محل بریدگی را با کمی دارچین یا قارچ‌کش خشک پوشاند.

تکثیر با «کیکی» (Keiki)

گاهی روی گره‌های ساقه، پاجوش‌های کوچکی به نام کیکی تشکیل می‌شود. وقتی کیکی چند ریشه به طول حدود ۳–۵ سانتی‌متر داشت، آن را با تیغ استریل جدا کرده و در بستر سبک (پوست کاج + خزه اسفاگنوم) بکارید. رطوبت بالا و نور فیلترشده، موفقیت ریشه‌دهی را افزایش می‌دهد.

تکثیر از بذر

کاشت بذر در خانه دشوار است، چون نیاز به محیط استریل و کشت درون‌شیشه‌ای دارد. بدون شرایط آزمایشگاهی، آلودگی میکروبی و عدم جوانه‌زنی بسیار محتمل است.

کاتلیا پرسیوال / ارکیده کریسمس ثعلب غده ای گرجی ارکیده سیمبیدیوم ارکیده جواهری