نام علمي
Passiflora quadrangularis
نام لاتين
giant granadilla
دانستنیهای علمی
ردهبندی و نامگذاری
Passiflora quadrangularis از خانواده Passifloraceae و جنس Passiflora است. این گونه بهدلیل ساقه چهارگوش و میوههای بسیار درشت شناخته میشود. نامهای رایج آن شامل ساعتی گل درشت، Giant granadilla و Barbadine است. توصیف علمی این گونه در قرن هجدهم توسط گیاهشناسان آمریکای لاتین و اروپا ثبت شد.
منطقه بومی و پراکنش
زیستگاه بومی Passiflora quadrangularis جنگلهای گرم و مرطوب نواحی استوایی آمریکای جنوبی و مرکزی است. این گیاه در کشورهایی مانند برزیل، پرو، ونزوئلا و پاناما بهصورت خودرو یافت میشود. با گسترش کشتهای استوایی، به کارائیب، آفریقا، جنوب و جنوبشرق آسیا نیز معرفی شده است.
زیستگاه و بومشناسی
این گیاه لianas مانند بوده و روی درختان یا سازهها بالا میرود و در حاشیه جنگلها، باغها و مزارع نیمهسایهرو رشد میکند. گلهای درشت و معطر آن برای گردهافشانی به حشرات بزرگ و گاهی خفاشها وابستهاند. میوهها منبع غذایی پرندگان و پستانداران کوچک در زیستگاه طبیعی بهشمار میروند.
تاریخچه و کاربردهای سنتی
اقوام بومی آمازون از میوه این گونه بهعنوان خوراک و از برگها در طب سنتی استفاده میکردند. در دوره استعمار، دانهها و نهالها به باغهای گیاهشناسی اروپا منتقل شد. از سده نوزدهم، ساعتی گل درشت بهعنوان گیاه زینتی و میوهای استوایی ارزشمند در باغهای گرمسیری کاشته میشود.
![ساعتی گل درشت]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های عمیق، مرطوب و حاصلخیز
|
"گل ساعتی گل درشت" گیاهی بزرگ، رونده، علفی، بالارونده، به طول 10 تا 15 متر (در برخی موارد در جاوه به طول 45 متر) است. این گیاه دارای ساقه های چهارگوش و ضخیم با زوایدی برجسته بر روی هر گوش، به طول 30 سانتیمتر می باشند. بر روی ساقه ها نیز گوشوارک هایی برگ مانند، تخم مرغی شکل یا تخم مرغی – مستطیلی، به طول 2 تا 3.5 سانتیمتر و در برخی موارد دندانه دار وجود دارند. برگ ها با آرایش متناوب، کشیده و تخم مرغی، به طول 10 تا 20 سانتیمتر و به پهنای 5.25 تا 15 سانتیمتر، با حاشیه ای گرد یا در برخی موارد دندانه دار می باشند. گل ها بزرگ، معطر، به عرض 12 تا 12.5 سانتیمتر، با کالیکسی زنگوله ای شکل، با پنج کاسبرگ به رنگ سبز یا قرمز مایل به سبز، با پنج گلبرگ به رنگ سفید، صورتی یا ارغوانی، به طول 4.5 سانتیمتر، با دو ردیف میله پرچم به طول 6 سانتیمتر می باشند.
میوه های این گیاه دارای طعمی خوشایند، معطر، با ظاهری مشابه هندوانه، به طول 10 تا 30 سانتیمتر و عرض 12 تا 15 سانتیمتر، با پوستی نازک به رنگ سفید مایل به سبز تا زرد کمرنگ یا پررنگ می باشند. گوشت میوه ها به رنگ سفید تا صورتی به ضخامت 2.5 تا 4 سانتیمتر با طعمی ملایم است. در مرکز میوه ها آریلی به رنگ زرد مایل به سفید یا صورتی – ارغوانی و با مزه ای ترش و شیرین که تعدادی بذر را احاطه کرده است، وجود دارد. بذور پهن، تخم مرغی شکل، به رنگ قهوه ای مایل به ارغوانی و به طول 1.25 سانتیمتر هستند.
این گیاهان در آب و هوای خشک یا در صورت عدم وجود گرده افشان ها، میوه های کمی تولید می کنند یا اینکه اصلاً میوه ای تولید نخواهند کرد. اگرچه ممکن است زمان رسیدن گرده ها و کلاله همزمان نباشد اما گیاهان برای دریافت گرده آمادگی دارند. زنبورهای عسل نیز گرده افشانی را در صبح بسیار زود انجام می دهند. گرده افشانی مصنوعی و دستی نیز تأثیر بسیار زیادی در افزایش عملکرد این گیاهان خواهد داشت. گرده افشانی دستی باید در اواخر صبح و 4 تا 6 ساعت پس از باز شدن گل ها صورت گیرد.
![giant granadilla]()
شرایط محیط رشد
بهترین شرایط آب و هوایی برای رشد این گیاهان، مناطق گرمسیری با روزها و شب های گرم و نوسانات کم دمایی و با رطوبت بالا است. در جامائیکا در ارتفاعات 213 تا 457 متری، در هندوستان در ارتفاعات 914 متری، در اکوادور در ارتفاعات 1800 یا 2200 متری بالاتر از سطح دریا مشاهده شده اند.
گیاه گل ساعتی گل درشت، بهترین رشد و عملکرد را در خاک های به خوبی آبیاری شده، مرطوب، عمیق و حاصلخیز دارد. در استرالیا، بهترین رشد در خاک های آتشفشانی، رسوبی و شنی حاصل شد.
![Passiflora quadrangularis]()
مقابله به آفات ساعتی گل درشت
آفات مهم Passiflora quadrangularis
شتهها، تریپسها و مگس میوه از مهمترین آفات ساعتی گل درشت هستند.
شته و تریپس با مکیدن شیره گیاهی موجب پیچیدگی برگ، لکههای نقرهای و کاهش رشد میشوند.
مگس میوه در میوه تخمگذاری کرده و باعث پوسیدگی داخلی و ریزش میوه میگردد.
برای کنترل، استفاده از تلههای زرد چسبنده، قطع و نابودی بخشهای آلوده و شستوشوی برگها با آب و صابون حشرهکش توصیه میشود.
در صورت لزوم، کاربرد حشرهکشهای کمخطر مانند روغن ولک یا صابونهای پتاسیک، طبق دستور متخصص، مفید است.
بیماریهای قارچی و باکتریایی
ساقههای آبدار و شرایط مرطوب، ساعتی گل درشت را مستعد پوسیدگی ریشه و طوقه میکند.
پوسیدگی ناشی از قارچهایی مانند فیتوفتورا و فوزاریوم با زردی ناگهانی برگها، پژمردگی و قهوهای شدن بافتهای ریشه و ساقه همراه است.
لکه برگیهای قارچی به صورت لکههای قهوهای با حاشیه تیره روی برگ مشاهده میشوند.
برای پیشگیری، زهکشی مناسب، آبیاری منظم و پرهیز از غرقابی کردن خاک ضروری است.
روشهای پیشگیری و مدیریت تلفیقی
مهمترین راه کنترل پایدار آفات و امراض این گیاه، مدیریت تلفیقی (IPM) است.
حفظ فاصله مناسب بین بوتهها، هرس شاخههای متراکم، حذف برگ و میوه بیمار، استفاده از بذر و قلمه سالم و ضدعفونی ابزار باغبانی از اقدامات کلیدی هستند.
بهکارگیری کودهای آلی رسیده و خودداری از مصرف زیاد ازت، مقاومت گیاه را در برابر آفات و بیماریها افزایش میدهد.
![ساعتی گل درشت]()
نحوه تکثیر ساعتی گل درشت
ازدیاد این گیاهان از طریق کشت بذرها صورت می گیرد. بذرها 2 تا 3 هفته پس از کشت جوانه خواهند زد و نهال های بذری پس از اینکه به طول 15 تا 30 سانتیمتر رسید، به گلدان ها یا زمین اصلی منتقل می شوند.
یکی دیگر از روش های تکثیر آنها، ریشه دار کردن قلمه های چوبی بالغ به طول 25 تا 30 سانتیمتر در خاک های شنی و مرطوب است. پس از رشد رویشی کافی و توسعه ریشه ها، می توان پس از 30 روز گیاهان جوان را منتقل نمود.
هر 100 گرم از گوشت میوه های این گیاه حاوی 94.4 گرم آب، 0.112 گرم پروتئین، 0.15 گرم چربی، 0.7 گرم فیبر، 0.41 گرم خاکستر، 13.8 میلیگرم کلسیم، 17.1 میلیگرم فسفر، 0.8 میلیگرم آهن، 0.004 میلیگرم کاروتن، 0.033 میلیگرم ریبوفلاوین، 0.378 میلیگرم نیاسین و 14.3 میلیگرم اسکوربیک اسید است.
همچنین 100 گرم از آریل و بذرهای این گیاهان حاوی 78.4 گرم آب، 0.299 گرم پروتئین، 1.29 گرم چربی، 3.6 گرم فیبر، 0.8 گرم خاکستر، 9.2 گرم کلسیم، 39.3 میلیگرم فسفر، 2.93 میلیگرم آهن، 0.019 میلیگرم کاروتن، 0.003 میلیگرم تیامین، 0.120 میلیگرم ریبوفلاوین و 15.3 میلیگرم نیاسین می باشد.
برگ ها، پوست و بذرهای نابالغ گیاه حاوی گلیکوزیدهای سیانوژنیک است. همچنین پالپ میوه ها نیز دارای پاسیفلورین بوده که در صورت استفاده بیش از حد، ایجاد حساسیت و خواب آلودگی می کند.