نعناع پشمالو

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه تبارزادی

Mentha aquatica با نام فارسی «نعناع پشمالو» از تیرهٔ Lamiaceae (نعناعیان) است؛ تیره‌ای شناخته‌شده به‌واسطهٔ ساقه‌های غالباً چهارگوش، برگ‌های متقابل و وجود غده‌های ترشحی اسانس. این گونه در سردهٔ Mentha (نعناع) قرار می‌گیرد؛ سرده‌ای با تنوع ریختی بالا و گرایش به دورگه‌زایی که شناسایی دقیق گونه‌ها را در آن چالش‌برانگیز می‌کند.

خاستگاه جغرافیایی و پراکنش

خاستگاه طبیعی Mentha aquatica عمدتاً اروپا و بخش‌های بزرگی از غرب و مرکز آسیا و نیز نواحی شمال‌غرب آفریقا گزارش می‌شود. این گیاه در بسیاری از مناطق معتدل جهان نیز به‌صورت معرفی‌شده گسترش یافته و در برخی زیست‌بوم‌ها می‌تواند به‌عنوان گونهٔ مهاجر پایدار شود، به‌ویژه در سامانه‌های آبی با آشفتگی انسانی.

زیستگاه و بوم‌شناسی

این گونه به‌طور تیپیک در محیط‌های مرطوب تا آب‌اشباع رشد می‌کند: حاشیهٔ جویبارها و رودخانه‌های کم‌عمق، تالاب‌ها، باتلاق‌ها، آبراهه‌ها و گودال‌های مرطوب. Mentha aquatica با ریزوم‌ها و اندام‌های رویشی خزنده، توانایی گسترش سریع در بسترهای نمناک را دارد و به تثبیت خاک‌های کناری آب کمک می‌کند. وجود اسانس‌ها و ترکیبات فنولی در بافت‌ها، بخشی از سازگاری‌های شیمیایی گیاه در برابر چرای گیاه‌خواران و برخی عوامل میکروبی تلقی می‌شود.

تاریخچه و اهمیت علمی

در تاریخ گیاه‌شناسی اروپا، Mentha aquatica به‌عنوان یکی از نعناع‌های شاخص زیستگاه‌های آبی شناخته شده و در مطالعات تنوع درون‌سرده‌ای و دورگه‌زایی نقش داشته است. از نظر سامانه‌شناسی، این گونه در بررسی‌های ریخت‌شناسی و شیمی‌ریخت‌شناسی (بر پایهٔ الگوی اسانس‌ها) برای تفکیک گونه‌ها و ردیابی منشأ دورگه‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد.

خصوصیات - معرفی

نعنای آبی گیاهی چندساله و علفی است. ارتفاع این گیاه به 90 سانتی متر تا یک متر می رسد. ساقه نعنای آبی دارای مقطعی مربعی، سبز یا بنفش و کرکدار است. نعنای آبی دارای ریزومهایی بوده که به صورت گسترده ای پراکنده می شوند. برگها بیضی شکل، سبز، متقابل، دندانه دار و به شدت کرکدار هستند. گلهای نعنای آبی بسیار کوچک، متراکم، بنفش و لوله ای شکل هستند. رنگ گلها صورتی- بنفش است. گلدهی در این گیاه در اواسط تا اواخر تابستان صورت می گیرد.

گلها هرمافرودیت بوده و بوسیله حشرات به خصوص زنبور گرده افشانی می شود.

شرایط نگهداری نعناع پشمالو

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت خیلی مرطوب دماي مورد نياز 10-15 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز ماسه ای/ باتلاقی

این گیاه برای حداکثر تولید اسانس به نور کامل آفتاب نیاز دارد ولی در محیطهای نیمه سایه هم به راحتی رشد می کند. در خاکهای سنگین می تواند رشد داشته باشد. این گیاه به آب کافی نیاز دارد و در واقع، عامل محدود کننده رشد آن کم آبی است. برگهایی که قبل از گلدهی چیده شوند 80% اسانس دارند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

برخی از خواص نعنای آبی عبارتند از : تسکین دهنده، ضد اسهال، ضد عفونی کننده، ضد اسپاسم، قابض، ضد نفخ، صفرابر، معرق، خنک کننده، مقوی و اشتها آور. چای تهیه شده از این گیاه به صورت سنتی برای درمان تب، سردرد، اختلالات گوارشی و تسکین انواع دردهای خفیف استفاده می شود. از این چای برای شستشوی دهان و همچنین غرغره کردن گلو برای درمان گلودرد، زخم ها و مشکلات تنفسی استفاده می شود. نعنای آبی برای دور کردن موشها و حشرات هم استفاده می شود. برگهای این گیاه را در انبار غله می پاشند تا از نزدیک شدن موشها جلوگیری کنند. برگهای تازه و یا خشک شده نعنا را در حمامهای گیاهی و همچنین در داخل بالشتها هم استفاده می کنند.

مقابله به آفات نعناع پشمالو

نعنای آبی تا حدودی به بیماری زنگ حساس است از اینرو نباید در آب و هوای گرم بر روی بوته آب ریخته شود. برای مبارزه با بیماری قارچی زنگ از ضد قارچ کرزونیت (krezonit) به مقدار 8 تا 9 کیلوگرم می توان استفاده نمود. ممکن است پس از استفاده از آن شاخه های نعناع خشک شوند ولی مجدداً شاخه های جدید تشکیل خواهد شد. ممکن است در اثر سرما قسمتهای هوایی از بین بروند ولی به محض گرم شدن هوا دوباره رشد کرده و به سرعت پراکنده می کند.

نحوه تکثیر نعناع پشمالو

تکثیر این گیاه از طریق کشت بذر در شاسی سرد و انتقال گیاهان در تابستان است. تکثیر از این طریق دو مشکل عمده دارد. اول اینکه در این روش میزان هیبریداسیون بسیار بالاست و دیگر اینکه گیاهان رشد کمی داشته و به سختی در زمین مستقر می شوند. از اینرو روش رایج برای تکثیر نعنا تقسیم بوته است. تقسیم بوته در هر موقعی از سال امکان است. از تقسیم ریشه هم می توان استفاده کرد که در این روش نباید طول ریشه ها کمتر از 3 سانتی متر باشد.

هشدار - عوارض جانبی

افرادی که رفلکس معده دارند نباید از نعنای آبی استفاده کنند. استفاده از این گیاه برای نوزادان و کودکان زیر 8 سال توصیه نمی شود. این گیاه قاعده آور است ونباید در دوران بارداری استفاده شود. نعنای آبی با داروهای felodipine و simvastatin تداخل دارویی دارد. منتول موجود در نعنای آبی باعث تاخیر در جذب کافئین هم می شود. در برخی افراد نعنای آبی باعث ایجاد حساسیت و علائمی مانند خارش، سردرد و فتق، سوزش قلب و زخم معده می شود.

نعناع نعناع فلفلی پونه نعناع زینتی

مرزه کلپوره مرزنجوش وحشی پونه سای انبوه