نام لاتين
sweetscented bedstraw
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه گیاهشناسی
Galium odoratum با نام علمی کامل Galium odoratum (L.) Scop. از تیرهٔ Rubiaceae (روناسیان) و از جنس Galium است. این گونه یک گیاه علفی چندساله و سایهپسندِ جنگلی محسوب میشود و در ردهبندی کلاسیک، با ویژگیهای جنس Galium مانند برگهای چرخهای و گلهای کوچک سفید شناخته میشود.
منطقهٔ بومی و زیستگاه
این گیاه بومی بخشهای وسیعی از اروپا و غرب آسیاست و در نواحی معتدل پراکنش طبیعی دارد. زیستگاه شاخص آن کف جنگلهای پهنبرگ، بهویژه زیرسایهٔ راش و بلوط، حاشیهٔ جنگلها و خاکهای غنی از هوموس است. ترجیح اکولوژیک آن رطوبت یکنواخت، خاک نسبتاً آهکی تا خنثی و نور فیلترشده است و اغلب بهصورت لکههای متراکم کلونال گسترش مییابد.
تاریخچهٔ توصیف علمی و نامگذاری
این گونه ابتدا با نام Asperula odorata توسط کارل لینه توصیف شد و سپس جووانی آنتونیو اسکاپولی آن را به جنس Galium منتقل کرد و ترکیب امروزی Galium odoratum را تثبیت نمود. صفت گونهای odoratum به «معطر بودن» اشاره دارد که با افزایش رایحه در هنگام خشکشدن برگها بیشتر نمود پیدا میکند.
نامهای رایج محلی و جهانی
در فارسی: «گالیوم»، «شیرپنیر معطر» و گاه «وودراف». در انگلیسی: Sweet woodruff. در آلمانی: Waldmeister. در فرانسوی: Aspérule odorante. این تنوع نامها بازتاب پراکنش وسیع گونه و جایگاه شناختهشدهٔ آن در فلور جنگلهای اروپا است.
![گالیوم یا شیرپنیر معطر]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
کم
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی معتدل
خاک مورد نياز
خاک های مرطوب و غنی از مواد غذایی
|
گیاه "گالیوم معطر" یا "شیر پنیر معطر" یکی از گیاهان گلدار از خانواده روناسیان می باشد این گیاهان بومی اکثر نواحی اروپا، از اسپانیا و ایرلند تا روسیه هستند و به خوبی نیز در نواحی غرب سیبری، ترکیه، ایران، قفقاز و ژاپن می رویند. کشت و جمع آوری آن نیز به دلیل تولید گل ها و برگ ها معطر می باشد.
گالیوم معطر گیاهی علفی است که تا حدود 30 تا 50 سانتیمتر ارتفاع رشد می کند. این گیاه گاهی اوقات با گونه های G. verum و G. trifolium اشتباه گرفته می شود. این گیاه، معطر می باشد و دلیل عطر آن نیز وجود کومارین ها در آن است.
برگ ها ساده، نیزه ای، بدون کرک و به طول 2 تا 5 سانتیمتر هستند که با آرایش چرخشی، حاوی 6 تا 9 برگ در هر چرخش، روی ساقه قرار گرفته اند.
گل ها کوچک، به قطر 4 تا 7 میلیمتر و به صورت خوشه ای تشکیل می شوند. هر گل سفید رنگ دارای چهار گلبرگ پیوسته می باشد.
میوه ها به قطر 2 تا 4 میلیمتر و به صورت منفرد تشکیل می شوند که هر میوه با زائده ای قلاب مانند و نازک احاطه شده است که این زائده به پراکندگی آن هنگام برخورد به بدن حیوانات کمک می کند.
![sweetscented bedstraw]()
شرایط محیط رشد
این گیاه شرایط نیمه سایه تا سایه ی کامل را در خاک های مرطوب و غنی از مواد غذایی ترجیح می دهد.
در تابستان های خشک به آبیاری فراوان نیاز دارد.
این گیاه به عنوان یک گیاه پوششی یا حاشیه ای در خاک های اسیدی یا در زیر سایه ی درختان دیگر بسیار مناسب است.
![Galium Odoratum]()
مقابله به آفات گالیوم یا شیرپنیر معطر
آفات رایج Galium odoratum و علائم
گالیوم معطر معمولاً مقاوم است، اما در شرایط سایهمرطوب و تراکم بالا میتواند به چند آفت حساس شود. شتهها با تجمع روی سرشاخهها باعث پیچیدگی برگ و ترشح عسلک میشوند. تریپس با ایجاد لکههای نقرهای و بدشکلی برگها قابل تشخیص است. حلزون و راب در شب فعالاند و با ایجاد سوراخهای نامنظم و رد لزج روی برگها خسارت میزنند. پایش هفتگی، مخصوصاً زیر برگها و در هوای مرطوب، کلید کنترل زودهنگام است.
امراض قارچی و پوسیدگیها
سفیدک پودری در گردش هوای ضعیف ظاهر شده و به صورت پوشش سفید روی برگها دیده میشود. لکهبرگیهای قارچی نیز با لکههای قهوهای/سیاه و گاهی هاله زرد بروز میکنند. در خاکهای سنگین یا آبیاری بیش از حد، پوسیدگی طوقه و ریشه رخ میدهد که با زردی، پژمردگی و جدا شدن آسان گیاه از خاک همراه است. رطوبت ماندگار روی برگ و خاک اشباع، خطر بیماری را بهطور معنیدار افزایش میدهد.
روشهای مقابله و پیشگیری
برای آفات، حذف دستی بخشهای آلوده، شستوشوی ملایم با آب و استفاده از صابون حشرهکش یا روغن نیم در نوبتهای ۷–۱۰ روزه مؤثر است. برای حلزونها از تله، جمعآوری شبانه و موانع فیزیکی استفاده کنید. برای بیماریها، تنککردن بوتهها، آبیاری صبحگاهی از پای گیاه، حذف برگهای بیمار و ضدعفونی ابزار توصیه میشود. در موارد شدید، بهصورت هدفمند از قارچکشهای مجاز (مانند ترکیبات گوگرد برای سفیدک) طبق برچسب استفاده کنید.
![گالیوم یا شیرپنیر معطر]()
نحوه تکثیر گالیوم یا شیرپنیر معطر
تکثیر گالیوم معطر از طریق تقسیم بوته و ریشه (ریزوم) در پاییز یا اوایل بهار صورت می گیرد. همچنین از طریق پراکنش بذرها نیز ازدیاد می یابد. بهترین زمان کشت بذرها در پاییز، بلافاصله پس از رسیدن می باشد. البته می توان این بذرها را در بهار نیز کشت کرد اما بذرهای کشت شده در بهار بسیار به کندی جوانه می زنند. استفاده از یک دوره سرمادهی به افزایش جوانه زنی بذرها کمک می کند.
از گالیوم معطر به عنوان گیاهی پوششی و یا در حاشیه کاری باغ ها استفاده می شود.
علاوه بر استفاده به عنوان گیاهی زینتی، به دلیل عطر قوی که دارد که با خشک شدن گیاه نیز این عطر افزایش می یابد، از آن به عنوان خوشبوکننده در ژله ها، مرباها، کنیاک، بستنی ها و یا به عنوان دمنوش گیاهی استفاده می گردد.