نام علمي
Coffea charrieriana
نام لاتين
Charrier coffee
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه تبارشناختی
گیاه Coffea charrieriana یکی از گونههای جنس Coffea در خانوادهٔ Rubiaceae (قهوهایان) است؛ خانوادهای که با برگهای سادهٔ متقابل و گلهای معمولاً چهار یا پنجپر شناخته میشود. این گونه از نظر تبارشناختی در کنار دیگر گونههای آفریقایی جنس قهوه قرار میگیرد و برای مطالعات تنوع ژنتیکی در قهوهها اهمیت دارد.
منطقه بومی و زیستگاه
Coffea charrieriana بومی آفریقای مرکزی، بهویژه کامرون است. زیستگاه طبیعی آن عمدتاً جنگلهای مرطوب گرمسیری و نواحی سایهدارِ زیرآشکوب جنگل است؛ جایی که رطوبت هوا بالا و نوسان دمایی محدودتر از مناطق باز است. حضور آن در چنین زیستگاهی نشان میدهد که این گونه به شرایط نور فیلترشده، خاکهای جنگلی غنی از مواد آلی، و چرخهٔ بارندگی منظم وابستگی اکولوژیک دارد.
تاریخچه کشف و اهمیت علمی
این گونه نسبتاً دیرتر از بسیاری از قهوههای شناختهشده توصیف شد و نام آن برای بزرگداشت پژوهشهای مربوط به قهوه انتخاب شده است. اهمیت علمی C. charrieriana تا حد زیادی به ویژگی کمکافئین بودن آن نسبت داده میشود که آن را به یک منبع ارزشمند برای بررسی مسیرهای بیوشیمیایی سنتز کافئین و نیز مطالعات اصلاحنژادی تبدیل کرده است. ثبت و حفاظت از جمعیتهای طبیعی آن، از منظر تنوع زیستی جنگلهای کامرون و نیز بهعنوان ذخیره ژنتیکی برای جنس Coffea اهمیت دارد.
![قهوه چاریریانا]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های حاصلخیز
|
قهوه، دانه خوراکی درختی از جنس Coffea است که از این دانه که خاصیت محرک دارد، در تهیه مواد غذایی مختلف و همچنین انواع نوشیدنی ها استفاده می شود. گیاه قهوه معمولاً در نواحی گرمسیر رشد و پرورش می یابد. این مناطق، قهوه ی تولیدی خود را بیشتر به نقاطی که قهوه در آب و هوای آن مناطق رشد نمی کند، صادر می نمایند.
"قهوه چاریریانا" یکی از گونه های جنس قهوه و از خانواده ی روناسیان می باشد. این گونه از قهوه تنها گونه ی قهوه ی فاقد کافئین در کامرون و آفریقای مرکزی است. نام این گیاه را به افتخار پروفسور آندره چاریِر (Professor André Charrier) که تحقیقات زیادی در زمینه ی گیاهان و نیز جنس قهوه انجام داد Charrier coffee با نام علمی Coffea charrieriana نهادند.
گیاه قهوه چاریریانا درختچه ای زبر و ناهموار به طول یک تا یک و نیم متر (حدود سه تا پنج فوت) با برگ های بیضی شکل به پهنای 2.2 تا 3.5 سانتیمتر می باشد. این گیاه بذرهای بیضوی و صافی به طول حدود پنج میلیمتر تولید می کند.
این گیاهان در سطح وسیع کشت شده و به عنوان نوشیدنی و قهوه ای فاقد کافئین به خصوص برای افرادی که به این ماده (کافئین) حساس می باشند، در فروشگاه ها و کافی شاپ های جهان به فروش رسیده و سرو می شود. ولی برخلاف قهوه های روبوستا و اربیکا، هنوز گونه چاریریانا ارزش تجاری چندانی پیدا نکرده است.
![Charrier coffee]()
شرایط محیط رشد
گونه های مختلف گیاه قهوه را عمدتاً در نواحی گرمسیر می کارند. قهوه در ابتدا به شکل بته یا درختچه کوتاه و نیرومندی است که قادر است به راحتی تا ارتفاع 3 الی 3.5 متری رشد نماید. این گیاه در برابر هرس های شدید هم از خود مقاومت نشان می دهد. اما نمی تواند در برف و یخ زمستان دوام آورد. بهترین آب و هوا برای رشد گیاه قهوه، آب و هوای گرم می باشد. برای محصول دهی مناسب این گیاه، آبیاری کافی و کود مناسب، لازم به نظر می رسد.
![Coffea charrieriana]()
مقابله به آفات قهوه چاریریانا
آفات رایج Coffea charrieriana
در Coffea charrieriana آفات مشابه سایر گونههای قهوه دیده میشوند: شپشکهای آردآلود و سپردار (تضعیف گیاه و ایجاد عسلک)، شتهها (انتقال برخی ویروسها و جذب شیره)، کنههای تارتن (ایجاد لکههای زرد و تار)، تریپسها (بدشکلی برگهای جوان) و نماتدهای ریشهگره (رشد کم و زردی). پایش هفتگی پشت برگها و طوقه برای تشخیص زودهنگام حیاتی است.
روشهای کنترل آفات
برای مدیریت تلفیقی، ابتدا برگها و شاخههای شدیداً آلوده را حذف و تهویه و فاصله بوتهها را بهبود دهید. شستوشوی ملایم با آب و صابون باغبانی یا روغن ولک/روغن نیم میتواند جمعیت شپشک و کنه را کاهش دهد. استفاده از کارتهای زرد چسبنده برای تریپس و شته مفید است. در صورت آلودگی شدید، با نظر کارشناس از حشرهکشهای کمخطر (مانند صابونهای پتاسیمی یا تنظیمکنندههای رشد) بهصورت هدفمند استفاده کنید. از مصرف بیرویه سموم برای پیشگیری از مقاومت و آسیب به دشمنان طبیعی پرهیز کنید.
بیماریهای مهم و مقابله
بیماریهای قارچی مانند لکه برگی (Cercospora) و پوسیدگیهای ریشه (Phytophthora/Pythium) در رطوبت بالا تشدید میشوند؛ علائم شامل لکههای قهوهای، ریزش برگ و پژمردگی است. آبیاری را بر اساس خشکی سطح خاک تنظیم کنید و زهکشی را بهبود دهید. از پاشش آب روی شاخوبرگ اجتناب کرده، بقایای آلوده را جمعآوری کنید و در صورت لزوم از قارچکشهای مسی یا ترکیبات مجاز ضدپوسیدگی بهصورت دورهای و چرخشی استفاده کنید.
![قهوه چاریریانا]()
نحوه تکثیر قهوه چاریریانا
در روش سنتی کاشت قهوه در آغاز فصل بارندگی ۲۰ دانه قهوه در هر حفره کاشته می شود. این روش باعث از بین رفتن ۵۰ درصد پتانسیل دانه ها شده و در نتیجه تقریباً نیمی از این تعداد موفق به جوانه زدن نمی شوند. روش مؤثر و کارآمدتر کاشت قهوه که در برزیل مورد استفاده قرار می گیرد، پرورش جوانه قهوه در گلخانه و انتقال و کاشت آنها در خارج از محوطه گلخانه بعد از ۶ تا ۱۲ ماه می باشد.
گیاه قهوه معمولاً سه تا چهار سال پس از کاشته شدن شروع به تولید گل می نماید و از این گل ها، میوه ی گیاه قهوه نمایان می شود (که معمولاً به عنوان گیلاس های قهوه شناخته می شوند)، اولین برداشت مفید از این گیاه، پنج سال پس از کشت امکان پذیر است. این گیلاس ها در حدود هشت ماه بعد از ظاهر شدن گل، با تغییر رنگ از سبز به قرمز یا بنفش رسیده می شوند و این زمانی است که محصول باید برداشت شود.
Coffea charrieriana بهعنوان یک گونهٔ کمکافئین از جنس قهوه، از نظر داروسازی بهصورت بالقوه برای تولید فرآوردههای کمتحریککننده برای سیستم عصبی مورد توجه است؛ بهویژه در محصولاتی که هدف آنها کاهش دریافت کافئین در افراد حساس است. همچنین در پژوهشهای فیتوشیمی، ترکیبات فنولی و آنتیاکسیدانی موجود در بخشهای گیاهی آن میتواند برای توسعهٔ عصارههای محافظتکننده در برابر استرس اکسیداتیو بررسی شود.
عصارهٔ بخشهای مختلف گیاه (بهویژه دانه و برگ) به دلیل حضور ترکیبات آنتیاکسیدانی، در فرمولاسیون محصولات مراقبت پوست بهعنوان عامل کاهشدهندهٔ آسیب اکسیداتیو و کمک به پایداری فرمولها قابل بررسی است. علاوه بر این، این گونه در مطالعات اصلاح نباتات و زیستفناوری قهوه میتواند بهعنوان منبع ژنتیکی برای ایجاد ارقام کمکافئین به کار رود.
شیره و بافتهای گیاهی در برخی افراد میتواند محرک پوستی باشد. هنگام هرس یا تعویض گلدان از دستکش استفاده کنید و پس از تماس، دستها را بشویید. در صورت قرمزی یا خارش پایدار، تماس را قطع کرده و ارزیابی پزشکی انجام دهید.
در شرایط آپارتمانی، گونههای Coffea مستعد شپشک آردآلود، سپردار و کنه هستند. قرنطینهٔ گیاه جدید، بررسی پشت برگها و مدیریت رطوبت از تبدیل آن به منبع آلودگی برای گیاهان مجاور جلوگیری میکند.