قهوه چاریریانا

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

گیاه Coffea charrieriana یکی از گونه‌های جنس Coffea در خانوادهٔ Rubiaceae (قهوه‌ایان) است؛ خانواده‌ای که با برگ‌های سادهٔ متقابل و گل‌های معمولاً چهار یا پنج‌پر شناخته می‌شود. این گونه از نظر تبارشناختی در کنار دیگر گونه‌های آفریقایی جنس قهوه قرار می‌گیرد و برای مطالعات تنوع ژنتیکی در قهوه‌ها اهمیت دارد.

منطقه بومی و زیستگاه

Coffea charrieriana بومی آفریقای مرکزی، به‌ویژه کامرون است. زیستگاه طبیعی آن عمدتاً جنگل‌های مرطوب گرمسیری و نواحی سایه‌دارِ زیرآشکوب جنگل است؛ جایی که رطوبت هوا بالا و نوسان دمایی محدودتر از مناطق باز است. حضور آن در چنین زیستگاهی نشان می‌دهد که این گونه به شرایط نور فیلترشده، خاک‌های جنگلی غنی از مواد آلی، و چرخهٔ بارندگی منظم وابستگی اکولوژیک دارد.

تاریخچه کشف و اهمیت علمی

این گونه نسبتاً دیرتر از بسیاری از قهوه‌های شناخته‌شده توصیف شد و نام آن برای بزرگداشت پژوهش‌های مربوط به قهوه انتخاب شده است. اهمیت علمی C. charrieriana تا حد زیادی به ویژگی کم‌کافئین بودن آن نسبت داده می‌شود که آن را به یک منبع ارزشمند برای بررسی مسیرهای بیوشیمیایی سنتز کافئین و نیز مطالعات اصلاح‌نژادی تبدیل کرده است. ثبت و حفاظت از جمعیت‌های طبیعی آن، از منظر تنوع زیستی جنگل‌های کامرون و نیز به‌عنوان ذخیره ژنتیکی برای جنس Coffea اهمیت دارد.

خصوصیات - معرفی

شرایط نگهداری قهوه چاریریانا

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز نواحی گرمسیری خاک مورد نياز خاک های حاصلخیز

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربردهای دارویی و پزشکی

Coffea charrieriana به‌عنوان یک گونهٔ کم‌کافئین از جنس قهوه، از نظر داروسازی به‌صورت بالقوه برای تولید فرآورده‌های کم‌تحریک‌کننده برای سیستم عصبی مورد توجه است؛ به‌ویژه در محصولاتی که هدف آن‌ها کاهش دریافت کافئین در افراد حساس است. همچنین در پژوهش‌های فیتوشیمی، ترکیبات فنولی و آنتی‌اکسیدانی موجود در بخش‌های گیاهی آن می‌تواند برای توسعهٔ عصاره‌های محافظت‌کننده در برابر استرس اکسیداتیو بررسی شود.

کاربردهای صنعتی و غذایی

دانه‌ها می‌توانند برای تولید قهوه یا عصاره‌های طعمی با کافئین پایین در صنعت نوشیدنی و مکمل‌های عملکردی به کار روند؛ این ویژگی امکان فرمولاسیون محصولات «کاهش کافئین» را بدون اتکا به فرایندهای شیمیایی کافئین‌زدایی افزایش می‌دهد. از عصارهٔ دانه و بافت‌های گیاهی نیز می‌توان در صنایع غذایی به‌عنوان منبع ترکیبات معطر و پلی‌فنول‌ها در توسعهٔ طعم‌دهنده‌ها و کنسانتره‌ها استفاده کرد.

کاربردهای آرایشی-بهداشتی و پژوهشی

عصارهٔ بخش‌های مختلف گیاه (به‌ویژه دانه و برگ) به دلیل حضور ترکیبات آنتی‌اکسیدانی، در فرمولاسیون محصولات مراقبت پوست به‌عنوان عامل کاهش‌دهندهٔ آسیب اکسیداتیو و کمک به پایداری فرمول‌ها قابل بررسی است. علاوه بر این، این گونه در مطالعات اصلاح نباتات و زیست‌فناوری قهوه می‌تواند به‌عنوان منبع ژنتیکی برای ایجاد ارقام کم‌کافئین به کار رود.

مقابله به آفات قهوه چاریریانا

آفات رایج Coffea charrieriana

در Coffea charrieriana آفات مشابه سایر گونه‌های قهوه دیده می‌شوند: شپشک‌های آردآلود و سپردار (تضعیف گیاه و ایجاد عسلک)، شته‌ها (انتقال برخی ویروس‌ها و جذب شیره)، کنه‌های تارتن (ایجاد لکه‌های زرد و تار)، تریپس‌ها (بدشکلی برگ‌های جوان) و نماتدهای ریشه‌گره (رشد کم و زردی). پایش هفتگی پشت برگ‌ها و طوقه برای تشخیص زودهنگام حیاتی است.

روش‌های کنترل آفات

برای مدیریت تلفیقی، ابتدا برگ‌ها و شاخه‌های شدیداً آلوده را حذف و تهویه و فاصله بوته‌ها را بهبود دهید. شست‌وشوی ملایم با آب و صابون باغبانی یا روغن ولک/روغن نیم می‌تواند جمعیت شپشک و کنه را کاهش دهد. استفاده از کارت‌های زرد چسبنده برای تریپس و شته مفید است. در صورت آلودگی شدید، با نظر کارشناس از حشره‌کش‌های کم‌خطر (مانند صابون‌های پتاسیمی یا تنظیم‌کننده‌های رشد) به‌صورت هدفمند استفاده کنید. از مصرف بی‌رویه سموم برای پیشگیری از مقاومت و آسیب به دشمنان طبیعی پرهیز کنید.

بیماری‌های مهم و مقابله

بیماری‌های قارچی مانند لکه برگی (Cercospora) و پوسیدگی‌های ریشه (Phytophthora/Pythium) در رطوبت بالا تشدید می‌شوند؛ علائم شامل لکه‌های قهوه‌ای، ریزش برگ و پژمردگی است. آبیاری را بر اساس خشکی سطح خاک تنظیم کنید و زهکشی را بهبود دهید. از پاشش آب روی شاخ‌وبرگ اجتناب کرده، بقایای آلوده را جمع‌آوری کنید و در صورت لزوم از قارچ‌کش‌های مسی یا ترکیبات مجاز ضدپوسیدگی به‌صورت دوره‌ای و چرخشی استفاده کنید.

نحوه تکثیر قهوه چاریریانا