دانستنیهای علمی
نام علمي
Cenchrus ciliaris
ردهبندی علمی
علف بوفل با نام علمی Cenchrus ciliaris از تیرهٔ گندمیان (Poaceae) است. این گونه در جنس Cenchrus قرار میگیرد؛ جنسی که بسیاری از اعضای آن بهواسطهٔ خوشهآذینهای سنبلهای و پوشینههای خارمانند یا کرکدار پیرامون بذر شناخته میشوند. از دیدگاه ریختشناسی، شکلدهی سنبلکها و ساختار ریشکها/کرکها در این گروه برای شناسایی تاکسونومیک اهمیت دارد.
منطقه بومی و پراکنش
منطقهٔ بومی C. ciliaris عمدتاً آفریقا، خاورمیانه و بخشهایی از شبهقارهٔ هند گزارش میشود. بهدلیل ارزش علوفهای و سازگاری بالا با خشکی، این گیاه در بسیاری از مناطق گرم و نیمهخشک جهان معرفی شده و در برخی نواحی بهصورت گونهٔ طبیعیشده گسترش یافته است.
زیستگاه و بومشناسی
زیستگاه مطلوب علف بوفل اقلیمهای گرم، خشک تا نیمهخشک با تابستانهای طولانی و بارندگیهای کم تا متوسط است. این گونه معمولاً در مراتع باز، اراضی شنی یا سبک، دامنههای کمشیب و حاشیهٔ رودخانههای فصلی دیده میشود. ویژگیهای فیزیولوژیک آن با فتوسنتز نوع C4 سازگار است که کارایی مصرف آب را در گرما افزایش میدهد و به بقای گیاه در تنش خشکی کمک میکند.
تاریخچه و اهمیت علمی
علف بوفل از اوایل سدهٔ بیستم بهعنوان گونهای کلیدی برای بهبود مرتع و کنترل فرسایش در مناطق خشک معرفی و کشت شد. در پژوهشهای اکولوژی مراتع، این گونه نمونهای مهم برای مطالعهٔ سازگاری گندمیان C4 با خشکی، دینامیک بانک بذر، و اثر معرفی گونهها بر تنوع زیستی به شمار میآید.
![علف بوفل - معرفی گیاهان بیابانی]()
خصوصیات - معرفی
عادت رشدی و ریشه
علف بوفل (Cenchrus ciliaris) یک گندمیان چندساله با رشد کپهای (توپکی) است که معمولاً به صورت تودههای متراکم دیده میشود. ریشهها عمدتاً افشان و نسبتاً عمیقاند و با ایجاد شبکهای گسترده در خاک، گیاه را پایدار نگه میدارند.
ساقه و میانگرهها
ساقهها علفی، باریک و ایستاده تا نیمهخوابیده هستند و از پایه بهصورت چندشاخه از طوقه خارج میشوند. میانگرهها کشیده و نسبتاً صافاند و گرهها میتوانند کمی برجستهتر باشند. رنگ ساقه معمولاً سبز است و گاهی در شرایط تنش یا نور زیاد تهرنگ زرد-سبز یا کمی ارغوانی نشان میدهد.
برگ و غلاف برگ
برگها باریک و خطیاند و نوک آنها معمولاً تیز است. پهنک برگ اغلب سبز تا سبز متمایل به خاکستری بوده و بافتی نسبتاً زبر دارد. غلاف برگ دور ساقه را میپوشاند و در محل اتصال پهنک به غلاف، زبانه (لیگول) کوتاه و عمدتاً کرکدار دیده میشود. وجود کرکهای ریز در بخشهای مختلف برگ میتواند به ظاهر مات و خاکستری گیاه کمک کند.
گلآذین و سنبلچهها
گلآذین به شکل سنبله-پانیکول متراکم و استوانهای است که ظاهری پُر و برسمانند دارد. رنگ گلآذین معمولاً کرم تا زرد کاهی است و در برخی تیپها میتواند کمی بنفشفام شود. سنبلچهها در میان دستهای از خارکها/ریشکهای فراوان قرار میگیرند که مشخصه اصلی این گونه است. نمای «دمروباهی» یا «برسمانند» گلآذین از مهمترین ویژگیهای ریختشناسی علف بوفل است.
بذر و اندامهای زایشی
پس از رسیدگی، بخشهای گلآذین خشک و کاهیرنگ میشوند و واحد بذر معمولاً همراه با خارکها جدا میگردد. این ساختار خشک، سبک و خشن به پراکنش بذر کمک میکند.
![علف بوفل - معرفی گیاهان بیابانی]()
شرایط نگهداری علف بوفل
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی خشک
دماي مورد نياز
20 تا 35 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاکهای سبک تا متوسط با زهکشی خوب؛ شنی یا لومی، تحمل خاکهای کمحاصل و کمی شور
|
دما و تحملهای اقلیمی
علف بوفل (Cenchrus ciliaris) یک گراس گرمادوست است و در اقلیمهای گرم و نیمهخشک بهترین عملکرد را دارد. دامنه دمایی مطلوب رشد معمولاً حدود 25 تا 35 درجه سانتیگراد است و در گرما پایداری خوبی نشان میدهد. این گیاه به یخبندان حساس است و سرماهای طولانی یا دمای نزدیک و زیر صفر میتواند باعث افت شدید رشد یا خسارت به بوته شود.
نور و نیاز نوری
این گونه برای رشد و پنجهزنی مناسب به نور کامل نیاز دارد. کشت در آفتاب مستقیم (حداقل 6 تا 8 ساعت نور در روز) بهترین تراکم و تولید علوفه را ایجاد میکند. سایهپذیری آن محدود است و در شرایط سایه، رشد طولی و کاهش کیفیت علوفه محتمل است.
رطوبت، بارش و نیاز آبی
علف بوفل به خشکی مقاوم است و برای مناطق با بارندگی کم مناسب محسوب میشود. با این حال برای استقرار اولیه به رطوبت کافی خاک نیاز دارد. پس از استقرار، کمآبی را بهتر از بسیاری از گراسها تحمل میکند، اما ماندابی شدن و اشباع طولانی خاک برای ریشهها زیانآور است.
خاک، بافت، زهکشی و pH
این گیاه در خاکهای سبک تا متوسط (شنی-لومی تا لومی) با زهکشی خوب بهترین نتیجه را میدهد. زهکشی مناسب مهمترین عامل جلوگیری از پوسیدگی ریشه و افت بوته است. تحمل آن به خاکهای نسبتاً کمحاصل قابل توجه است، ولی در خاکهای بسیار سنگین رسی یا فشرده عملکرد کاهش مییابد. pH نزدیک خنثی تا کمی قلیایی معمولاً مناسب است و در بسیاری از خاکهای آهکی نیز سازگار میماند.
![علف بوفل - معرفی گیاهان بیابانی]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره گندمیان و جنس های آن