۱۳۹۴ پنجم دی

گوجه کشمشی

Solanum pimpinellifolium currant tomato که به فارسی گوجه کشمشی نامیده میشود، گیاهی از خانواده سیب زمینیان ، بومی اکوادور و پرو می باشد. نیاز های این گیاه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دمای محیط: نواحی گرمسیری خاک: خاک های زهکش دار و حاصلخیز

دانستنیهای علمی

نام علمي

Solanum pimpinellifolium

نام لاتين

currant tomato

خانواده (تيره)

Solanaceae

"گوجه فرنگی کشمشی" یکی از انواع گوجه فرنگی های وحشی است که بومی اکوادور و پرو می باشد اما در نواحی دیگر مانند جزایر گالاپاگوس نیز به صورت بومی در آمده است. این گیاه میوه های کوچک و خوراکی تولید می کند که در باغچه ها مانند سایر گونه های گوجه فرنگی کشت می شود. اما به دلیل وحشی بودن آن نسبت به گونه های اهلی مانند Solanum lycopersicum کمتر مورد کشت و کار قرار می گیرد. ژنوم این گیاهان اخیراً توالی یابی شده است. این گونه های گوجه فرنگی با گونه های اهلی تلاقی شده و هیبرید تشکیل می دهند. به طوری واریته های یکساله، دوساله و چندساله از آنها به وجود آمده است. گوجه کشمشی یکی از گونه های مهم گوجه در عملیات های اصلاحی است. این گیاه ارتباط خویشاوندی نزدیکی با گوجه های معمولی دارد. و توانایی انجام گرده افشانی آزاد با آنها را داشته که در نتیجه می توان واریته های مقاوم به برخی از بیماری های را تولید نمود. یا گیاهانی متفاوت از نظر شکل و اندازه ی میوه ها به وجود آورد.

خصوصیات - معرفی

ساقه و عادت رشدی

Solanum pimpinellifolium (گوجه کشمشی) معمولاً گیاهی علفی با رشد نامحدود (Indeterminate) است و ساقه‌های باریک تا نسبتاً ظریف دارد. رنگ ساقه غالباً سبز تا سبز متمایل به ارغوانی است و به دلیل وجود کرک‌های ریز، بافتی زبر و کمی چسبناک احساس می‌شود. گره‌ها و میان‌گره‌ها مشخص‌اند و شاخه‌دهی جانبی می‌تواند متراکم و گسترده باشد، به‌ویژه در شرایط رشد آزاد.

برگ‌ها

برگ‌ها مرکب شانه‌ای و عمیقاً برید‌ه‌دار هستند و از چند برگچه با اندازه‌های نامساوی تشکیل می‌شوند. برگچه‌ها معمولاً بیضوی تا نیزه‌ای، با حاشیه دندانه‌دار یا لوب‌دار و نوک تیز دیده می‌شوند. سطح برگ سبز متوسط تا سبز تیره است و رویه و زیره برگ غالباً کرک‌دار است. بوی ویژه برگ‌ها هنگام لمس یا مالش به‌علت ترشحات غده‌ای قابل توجه است.

گل‌آذین و گل‌ها

گل‌ها به صورت خوشه‌های کوچک (معمولاً چندگل) در کنار برگ‌ها تشکیل می‌شوند. هر گل دارای جام گل زرد رنگ با ۵ لوب ستاره‌ای شکل است. کاسبرگ سبز و باریک‌لوب بوده و پس از تشکیل میوه نیز باقی می‌ماند. پرچم‌ها با بساک‌های زرد و کشیده به‌صورت مخروطی پیرامون مادگی قرار می‌گیرند که از ویژگی‌های شاخص تیره بادمجانیان است.

میوه و بذر

میوه‌ها سته‌ای، کوچک و گرد هستند و اغلب در قطر حدود ۱ تا ۲ سانتی‌متر دیده می‌شوند. رنگ میوه در رسیدگی معمولاً قرمز روشن است و پوست آن نازک و براق به نظر می‌رسد. تعداد بذرها نسبتاً زیاد و بذرها کوچک، تخت و به رنگ کرم تا زرد کمرنگ هستند.

شرایط نگهداری گوجه کشمشی

نور مورد نياز

زیاد

آبياري و رطوبت

کمی مرطوب

دماي مورد نياز

نواحی گرمسیری

خاک مورد نياز

خاک های زهکش دار و حاصلخیز

گوجه کشمشی یکی از گیاهان علفی از خانواده ی Solanaceae می باشد. این گیاهان معمولاً از 1.2 متر تا 1.5 متر ارتفاع می توانند رشد کنند. میوه های آنها کوچک، خوشه ای، شیرین و به رنگ قرمز می باشند. این میوه ها در طول دوره ی طولانی در اواسط تابستان می رسند. برگ ها مرکب و متناوب هستند. برگ ها و ساقه ها پوشیده از کرک های ریزی می باشند. در اثر لمس کردن و یا وارد کردن کوچکترین ضربه به این سلول ها، مایع سبز روشن چسبیده از آن تراوش می شود که در مجاورت هوا خشک شده و بوی مخصوص این گیاه در فضا می پیچد. گل ها به صورت خوشه ای، مانند خوشه های انگور تشکیل می شوند. میوه ی این گیاه از نوع سته است. میوه های نارس به رنگ سبز و میوه های رسیده به رنگ قرمز یا نارنجی مشاهده می شوند. در طول بلوغ میوه، کلروفیل که رنگ سبز میوه را به وجود می آورد، جایش را به لیکوپن می دهد. در گوجه هی قرمز حدود 85 درصد لیکوپن و مابقی کاروتن و تنها مقدار کمی گزانتوفیل وجود دارد.

این گیاه مخصوص نواحی گرمسیری است.

به خاک هایی با بافت سبک تا متوسط و حاصلخیز نیاز دارد تا حداکثر مقدار محصول را تولید کند. همچنین خاک باید دارای زهکش کماسب نیز باشد.

نهال های بذری به نور کافی نیاز دارند. عدم وجود نور مناسب و کافی یکی از از دلایل اصلی از بین رفتن نهال های بذری این گیاهان می باشد. خاک بستر کشت آنها باید دارای مقدار کمی کود آلی کمپوست نیز باشد.

آبیاری این گیاهان نیز باید به طور منظم و مناسب صورت گیرد.

معمولاً گوجه فرنگی ها در مبدأ خود یک محصول فصل گرم محسوب می شوند و برای عملکرد بیشتر به یک دوره طولانی گرما نیاز دارند.

نور و دما بلافاصله پس از ظاهر شدن کوتیلدون ها می تواند تأثیر زیادی در دوره زایشی داشته باشد. همچنین این دو عامل (نور و دما) تأثیر زیادی نیز روی تعداد برگ ها و تعداد گل ها دارند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربردهای دارویی میوه گوجه کشمشی

گوجه کشمشی (Solanum pimpinellifolium) سرشار از لیکوپن، ویتامین C و ترکیبات فنلی است. عصاره میوه به‌عنوان آنتی‌اکسیدان قوی برای کاهش استرس اکسیداتیو و کمک به پیشگیری از بیماری‌های قلبی–عروقی و برخی سرطان‌ها استفاده می‌شود. در فرآورده‌های دارویی و مکمل‌ها، پودر خشک یا عصاره غلیظ این میوه برای حمایت از سیستم ایمنی، بهبود سلامت پوست و کاهش التهاب به‌کار می‌رود. همچنین در صنایع آرایشی–بهداشتی، از عصاره میوه برای تولید کرم‌ها و سرم‌های ضدچروک و ترمیم‌کننده پوست استفاده می‌شود.

کاربردهای درمانی برگ و بخش‌های سبز

برگ و بخش‌های سبز گیاه دارای آلکالوئیدها و فلاونوئیدهایی با اثرات ضدالتهابی و ضدباکتریایی هستند. در طب سنتی آمریکای لاتین، دم‌کرده رقیق برگ برای تسکین التهاب خفیف پوست و به‌صورت موضعی در زخم‌های سطحی به‌کار می‌رود. عصاره الکلی برگ در تحقیقات آزمایشگاهی اثر مهار رشد برخی باکتری‌های بیماری‌زا را نشان داده است، هرچند به دلیل وجود آلکالوئیدها مصرف خوراکی کنترل‌نشده توصیه نمی‌شود.

کاربردهای صنعتی و تحقیقاتی

به دلیل میوه‌های ریز و معطر، از گوجه کشمشی در صنایع غذایی به‌عنوان منبع طبیعی رنگ قرمز و تقویت‌کننده طعم در سس‌ها و رب‌های غنی از لیکوپن استفاده می‌شود. در اصلاح نباتات، این گونه به‌عنوان منبع ژنی برای بهبود مقاومت به تنش‌های زیستی و غیرزیستی در گوجه‌فرنگی تجاری به‌کار می‌رود. خطوط دورگه حاصل، برای تولید ارقام با ارزش دارویی و صنعتی بالاتر مورد توجه برنامه‌های育 breeding قرار گرفته‌اند.

مقابله به آفات گوجه کشمشی

آفات مهم گوجه کشمشی (Solanum pimpinellifolium)

شته‌ها، مگس‌های سفید و تریپس از آفات رایج این گوجه وحشی هستند که با مکیدن شیره گیاهی باعث ضعف عمومی و انتقال ویروس‌ها می‌شوند. برای کنترل آن‌ها می‌توان از روغن ولک، صابون حشره‌کش و رهاسازی شکارگرهای طبیعی مانند کفشدوزک استفاده کرد. نصب تله‌های زرد چسبنده و حذف علف‌های هرز اطراف، جمعیت آفات را کاهش می‌دهد.

کرم‌های برگ‌خوار و مینوز نیز با تغذیه از برگ‌ها و میوه‌های کوچک خسارت می‌زنند. جمع‌آوری و نابودی میوه‌ها و برگ‌های آلوده و شخم سطحی خاک به کاهش لاروها کمک می‌کند. در صورت طغیان می‌توان از حشره‌کش‌های زیست‌سازگار مانند عصاره نیم (neem) طبق دستور مصرف کرد.

بیماری‌های قارچی و باکتریایی

گوجه کشمشی به بیماری‌هایی نظیر سفیدک پودری، لکه برگی آلترناریایی و پوسیدگی ریشه حساس است. تهویه مناسب، آبیاری در پای گیاه و پرهیز از خیس کردن برگ‌ها نقش اساسی در پیشگیری دارند. حذف برگ‌های آلوده و ضدعفونی ابزار باغبانی از گسترش بیماری جلوگیری می‌کند.

در شرایط رطوبت بالا، بوته‌میری و پوسیدگی طوقه شایع می‌شود. استفاده از بستر کاشت سبک و زهکش‌دار، تناوب کشت با گیاهان غیرمیزبان و کاربرد قارچ‌کش‌های مجاز مس‌دار به شکل پیشگیرانه توصیه می‌شود.

مدیریت تلفیقی و پیشگیری

پایه مدیریت موفق آفات و امراض در گوجه کشمشی، رعایت اصول بهداشت زراعی و تقویت گیاه است. استفاده از بذر سالم، فاصله کاشت مناسب، تغذیه متعادل (به‌ویژه عدم مصرف بیش از حد نیتروژن) و پایش منظم مزرعه یا باغ، امکان تشخیص زودهنگام و کنترل مؤثر را فراهم می‌کند.

نحوه تکثیر گوجه کشمشی

تکثیر این گیاهان از طریق کشت بذرهای آنها صورت می گیرد. بذرها را به صورت سطحی کشت می کنند یا به وسیله ی لایه ی نازکی از شن می پوشانند. پس از کشت بذرها نباید اجازه داد که خاک خشک شود. بذرهای این گونه های گیاهی وحشی پس از جوانه زنی به کندی رشد می کنند و همچنین به صورت نامنظم سبز می شوند. برخلاف دیگر گونه های گوجه فرنگی، در این گونه ها برای سبز شدن بذرها و رشد اولیه گیاهچه به چند ماه زمان نیاز است. پس از سبز شدن بذرها و ظهور اولین برگ ها باید گیاهچه های حاصل را بلافاصله به محل های آفتابی نظیر پنجره های رو به جنوب منتقل نمود. عدم وجود نور کافی یکی از دلایل اصلی از بین رفتن نهال های بذری جوان می باشد.