نام علمي
Solanum lycocarpum
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه سامانهای
Solanum lycocarpum با نام رایج «سیب گرگ» گونهای از تیرهٔ Solanaceae (شببویان) و از جنس Solanum است؛ جنسی بسیار بزرگ که شامل گونههای مهمی مانند سیبزمینی و بادمجان نیز میشود. این گونه معمولاً بهصورت درختچه یا درختچهٔ کوچک با برگهای نسبتاً بزرگ و کرکدار شناخته میشود و میوههای کروی آن از شاخصههای ریختشناسی آن بهشمار میآید.
منطقهٔ بومی و پراکنش جغرافیایی
این گیاه بومی آمریکای جنوبی، بهویژه برزیل است و بیشترین گزارشها از نواحی مرکزی و جنوبشرقی برزیل ثبت شدهاند. حضور آن با زیستبومهای گرمسیری فصلی همبستگی دارد و بهعنوان یکی از عناصر شاخص پوشش گیاهی برزیل در برخی مناطق شناخته میشود.
زیستگاه و بومشناسی
زیستگاه اصلی Solanum lycocarpum عمدتاً در ساوانهای گرمسیری و نواحی «سرادو» (Cerrado) قرار دارد؛ جایی که آتشسوزیهای طبیعی و فصلی، خاکهای نسبتاً کممواد و دورههای خشکی نقش تعیینکننده دارند. این گونه در زمینهای باز و آفتابگیر، حاشیهٔ جادهها، مراتع و اراضی نیمهدستخورده نیز دیده میشود و از نظر بومشناختی با شرایط تنشزای خشکی و تابش بالا سازگاری نشان میدهد.
تاریخچهٔ شناخت و نامگذاری
نام علمی گونه در چارچوب نظام نامگذاری دودوییِ رایج در گیاهشناسی تثبیت شده است. صفت گونهای «lycocarpum» به ویژگی میوه اشاره دارد و نام رایج «سیب گرگ» بازتابی از برداشتهای محلی از ظاهر میوه است. مطالعات فلوریستیک و بومشناختی در برزیل این گونه را بهعنوان یکی از اجزای شاخص پوشش گیاهی سرادو معرفی کردهاند.
![سیب گرگ]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های رسی و مرطوب
|
گیاه "سیب گرگ" یا "میوه گرگ" یکی از درختچه های بومی بوته زارهای برزیل است. به این گیاه در پرتغال، گیاه گرگ (lobeira ) یا میوه گرگ (fruta-do-lobo) نیز گفته می شود. سیب گرگ نامی معمولتر برای این گیاه است زیرا این گیاه یکی از میوه های مورد علاقه گرگ های یالدار می باشد و ممکن است رژیم غذایی بیش از 50 درصد آنها را تشکیل دهد.
سیب گرگ درختچه ای گلدار به ارتفاع 1.2 تا 1.3 متر، با برگ های بزرگ، با لوب هایی عمیق و پوشیده از کرک های نرم به رنگ سفید مایل به خاکستری می باشد. گل ها به شکل ستاره مانند و به رنگ آبی یا ارغوانی بوده که در اواخر پاییز تا اوایل بهار همانند گل های تاج ریزی تلخ، ظاهر می شوند. میوه ها بزرگ (با بیش از 13 سانتیمتر قطر) و به رنگ سبز تا زرد طلایی می باشند. در برخی از واریته ها، میوه ها پس از رسیدن به رنگ سرخابی دیده می شوند. شکل خارجی میوه ها همانند گوجه بوده اما شکل داخلی آنها از نظر بافت و رنگ گوشت و نیز داشتن کلاهک کرکدار، همانند بادمجان است.
![wolf apple]()
شرایط محیط رشد
گیاه سیب گرگ یا ولف اپل یکی از گیاهان بومی ساوان های برزیل است. این گیاه برای رشد بهینه، خاک های رسی و مرطوب، مکان های آفتابی و دماهای ملایم را ترجیح می دهد.
ولف اپل ها می توانند در آب و هوای گرم زنده مانده و دوره های خشکی را تحمل و سپری نمایند.
![Solanum lycocarpum]()
مقابله به آفات سیب گرگ
آفات مهم سیب گرگ (Solanum lycocarpum)
مهمترین آفات سیب گرگ شامل شتهها، تریپسها، لارو شبپرهها و نماتدهای ریشه است.
این آفات با مکیدن شیره گیاهی، جویدن برگ و ریشهخواری باعث توقف رشد، زردی برگها و ریزش میوه میشوند. شتهها و تریپسها همچنین ویروسها را منتقل میکنند. کنترل بیولوژیک با رهاسازی کفشدوزکها، بالتوریها و استفاده از قارچهای حشرهکش (مانند Beauveria bassiana) توصیه میشود.
برای کاهش جمعیت آفات، حفظ تنوع گیاهی، حذف علفهای هرز میزبان و استفاده از تلههای چسبنده زرد مؤثر است. در صورت طغیان شدید، میتوان از حشرهکشهای کمخطر مانند روغنهای معدنی یا صابون حشرهکش استفاده کرد.
بیماریها و روشهای مدیریت
مهمترین بیماریهای این گیاه شامل پژمردگی فوزاریومی، پوسیدگی ریشه (Phytophthora)، لکهبرگیهای قارچی و بیماریهای ویروسی است.
علائم شامل پژمردگی تدریجی، قهوهای شدن آوند، پوسیدگی طوقه و لکههای قهوهای روی برگ میباشد.
برای پیشگیری، استفاده از بستر کاشت با زهکش مناسب، ضدعفونی بذر، تناوب زراعی با گیاهان غیرمیزبان و پرهیز از آبیاری غرقابی ضروری است. حذف و سوزاندن بوتههای آلوده و ضدعفونی ابزار باغبانی انتشار عوامل بیماریزا را کاهش میدهد. در موارد ضروری، استفاده هدفمند از قارچکشهای سیستمیک بر اساس توصیه کارشناس گیاهپزشکی انجام میگیرد.
![سیب گرگ]()
نحوه تکثیر سیب گرگ
Solanum lycocarpum (سیب گرگ) در زیستگاههای ساوانا و مناطق نیمهخشک عمدتاً از طریق بذر تولیدمثل میکند. گلها معمولاً توسط حشرات گردهافشان، بهویژه زنبورها، گردهافشانی میشوند و سپس میوههای گوشتی تشکیل میگردد. پراکنش بذر بیشتر با خوردن میوه توسط پستانداران و دفع بذر در فاصلهای دور از گیاه مادری انجام میشود که شانس استقرار در خاکهای باز و نورگیر را افزایش میدهد. بذرها پوسته نسبتاً سختی دارند و جوانهزنی آنها میتواند پس از عبور از دستگاه گوارش جانوران یا فرسایش طبیعی تسهیل شود.
برای تکثیر خانگی، بذرهای رسیده را از میوه جدا کرده، شسته و 24 ساعت در آب ولرم بخیسانید. سپس آنها را در بستر سبک و استریل (مانند کوکوپیت+پرلیت) در عمق کم بکارید و رطوبت یکنواخت و دمای گرم فراهم کنید. نور زیاد و غیرمستقیم و پرهیز از غرقابی شدن، کلید کاهش پوسیدگی و افزایش درصد جوانهزنی است. پس از تشکیل چند برگ حقیقی، نشاها را به گلدان جدا منتقل کنید.
قلمه ساقه نیمهخشبی در فصل گرم قابل انجام است، اما موفقیت آن متغیر است. قلمه 10–15 سانتیمتری را با حذف برگهای پایینی، استفاده از هورمون ریشهزایی و قرار دادن در محیط مرطوب و گرم ریشهدار کنید. تهویه مناسب و کنترل قارچها برای جلوگیری از سیاهشدن قلمه ضروری است.
میوه های رسیده این گیاه دارای ارزش تازه خوری توسط انسان بوده و یکی از میوه های محبوب برای تهیه سالادها و مرباها است که در بازارهای محلی به فروش می رسد اما میوه های نارس غنی از تانن بوده و همچنین بیشتر بخش های گیاه سمی می باشند (همانند دیگر اعضای خانواده سولاناسه نظیر، گوجه ها، سیب زمینی و بادمجان).
میوه های این گیاه همچنین یک منبع غنی از مواد غذایی برای احشام و حیوانات به ویژه در فصول خشک سال محسوب می شوند.
در مطالعات اخیر هیچگونه آزمایش و مطالعه ای مبنی بر استفاده های دارویی سیب گرگ وجود ندارد اما میوه های این گیاه در طب سنتی بومیان منطقه برای درمان دیابت مورد استفاده قرار می گیرند.