دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه تبارشناختی
Pyrus glabra (گلابی وحشی) از تیرهٔ Rosaceae (گلسرخیان) و در جنس Pyrus (گلابیها) قرار میگیرد. این جنس با درختان و درختچههای خزانکننده شناخته میشود و از نظر ریختشناسی و ژنتیکی به گروهی از گلابیهای وحشی و نیمهوحشی در اوراسیا پیوند دارد. در منابع فلوری، نام گونه معمولاً با ویژگیهایی مانند سطح نسبتاً صاف اندامهای رویشی (glabra) توصیف میشود.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
پراکنش این گونه عمدتاً در بخشهایی از غرب آسیا و قفقاز گزارش شده و در چارچوب فلور ایران نیز بهعنوان یکی از گلابیهای وحشی مطرح است. الگوی پراکنش آن با کمربند رویشی-اقلیمی کوهستانی و نیمهخشک همخوانی دارد؛ جایی که تابستانها گرم و خشک و زمستانها سردتر است و تنوع گونههای چوبی خانوادهٔ Rosaceae بالاست.
زیستگاه و بومشناسی
Pyrus glabra معمولاً در شیبهای سنگلاخی، حاشیهٔ جنگلهای تنک، درهها و مراتع درختچهای دیده میشود و میتواند در خاکهای نسبتاً کمعمق و آهکی نیز استقرار یابد. این گونه با تشکیل گل و میوه، بخشی از شبکهٔ غذایی را پشتیبانی میکند و بذرها اغلب از طریق جانوران میوهخوار پراکنده میشوند. سازگاری با تنش خشکی از ویژگیهای مهم بسیاری از گلابیهای وحشی در این زیستگاههاست.
تاریخچه و اهمیت علمی
گلابیهای وحشی از دیرباز در مطالعات فلوری و نیز در مباحث منشأ و اهلیسازی گلابیهای زراعی اهمیت داشتهاند. گونههای وحشی جنس Pyrus بهعنوان ذخایر ژنتیکی برای بررسی تنوع، سازگاریهای اقلیمی و بهبود ارقام باغی (مانند مقاومت به خشکی یا بیماریها) مورد توجه پژوهشگران قرار میگیرند.
![گلابی وحشی]()
خصوصیات - معرفی
"انچوچک" یا "گلابی وحشی"، با نام علمی Pyrus glabra Boiss گیاهی چند ساله از تیره گل سرخRosaceae می باشد. این گیاه بومی ایران بوده و بذرهای آن به علت وجود روغن و مواد اسانسی دارای خصوصیات دارویی و تغذیه ای فراوانی می باشد. دانه های انچوچک، مغز سفید با پوستی قهوه ای رنگ و سخت دارد و شبیه به بادام یا مغز زردآلو با طعمی مشابه و تقریباً شبیه دانه های گلابی وحشی موجود در بازار است. وقتی آن را بو دهند، بسیار خوشمزه شده و در گذشته با نام بادام جنگلی، یکی از اجزای ثابت آجیل بود و خاصیت مغزهای گیاهی را دارد.
گلابی وحشی درختی خزاندار است. این درخت دارای گل های هرمافرودیت (دوجنسی) بوده که گرده افشانی آنها توسط حشرات صورت می گیرد.
![Wild Pear]()
شرایط نگهداری گلابی وحشی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی معتدل تا نیمه گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های لومی با زهکش مناسب
|
بررسی در زمینه نیازهای اکولوژیکی و شرایط رویشگاهی گلابی وحشی در سایر کشورها بسیار محدود بوده و بیشتر مطالعات در زمینه های گیاهشناسی، جوانه زنی، رکود و خواب بذر می باشد. در مطالعه ای که بر روی شرایط خاک رویشگاه گلابی وحشی انجام شده، نتایج نشان داده که این گونه بر روی خاک های لومی که دارای زهکش مناسب بوده و از دریافت نور کافی بهره مند هستند به خوبی رشد کرده، اما بر روی خاک های سنگین نیز رشد یافته و نسبت به شرایط سایه بردباری از خود نشان می دهد، ولی میزان رویش میوه ها در چنین شرایطی کاهش می یابد. آلودگی هوا و رطوبت زیاد بر رویش آن چندان مؤثر نبوده و در خاک هایی با درجه حاصلخیزی متوسط نیز رشد می نماید. این درختچه خزان کننده است و بسیار مقاوم به خاک های سنگلاخی و کم آب می باشد.
![Pyrus glabra]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
دانه گلابی وحشی طبیعت معتدل دارد و براساس تحقیقات انجام شده، در طب سنتی از خواص درمانی آن برای نرم کردن سینه، آرامش اعصاب، افزایش ادرار بیماران، افزایش نیروی جنسی و جسمی، تقویت عمومی بدن، افزایش وزن و قاعده آوری استفاده می شده است و در عربستان بذر سیاه گلابی وحشی کاربرد زیادی دارد.
لازم است بدانید براساس لغت نامه دهخدا، انچوچک به دلیل آن که نوعی میوه با جثه کوچک است، از نظر لغوی نیز به معنای ریز و کوچک معنا شده است و کنایه از آدمی است که به لحاظ جسمی یا قابلیتی کوچک باشد. در نتیجه انچوچک فحش یا کلمه ای با معنی و مفهوم ناروا نیست.
این را هم بدانید نوعی گلابی وحشی در جنگل های گیلان وجود دارد که به لهجه گیلکی به اربه خوج یا سنگ خوج معروف است و میوه ای سخت با طعم ترش و شیرین است که از آن مربایی تهیه می کنند که خوردن آن با خامه و سرشیر خالی از لطف نیست.
این میوه طبیعت سرد و خشک داشته و ملین مزاج و مقوی قلب، معده و کبد است. سرشار از ویتامین C بوده و تانن و پتاسیم آن پایین آورنده اسید اوریک و فشار خون بالا بوده و برای نقرسی ها مفید است.
بطورکلی:
از خواص گلابی وحشی خاصیت ضد قارچ، آنتی اکسیدان، ضد باکتری و ضد لاروی است. مصرف گلابی وحشی باعث افزایش ادرار بیماران می شود. این گیاه تقویت کننده قلب، معده و کبد است. گلابی وحشی سرشار از ویتامین C است. تنظیم اسید اوریک و فشار خون از دیگر خواص گلابی وحشی است. نرم کننده سینه و حنجره است. خاصیت چاق کنندگی، تقویت عمومی بدن و افزایش وزن را دارد. آرام کننده اعصاب و تشنج است. باعث افزایش نیروی جنسی می شود. همچنین قاعده آور است.
![گلابی وحشی - معرفی درختان میوه]()
مقابله به آفات گلابی وحشی
آفات مهم گلابی وحشی (Pyrus glabra)
شتهها، پسیل گلابی و کرم سیب از مهمترین آفات گلابی وحشی هستند. شتهها با مکیدن شیره، برگها را پیچخورده و چسبناک میکنند. پسیل گلابی سبب زردی، ریزبرگی و ریزش جوانهها میشود. لارو کرم سیب داخل میوه تونل ایجاد کرده و کیفیت و ماندگاری آن را کاهش میدهد. کنههای تارعنکبوتی نیز در شرایط گرم و خشک سبب زردی و لکهای شدن برگها میشوند.
روشهای مقابله با آفات
مدیریت تلفیقی آفات (IPM) برای گلابی وحشی توصیه میشود. حذف شاخهها و میوههای آلوده، شخم زمستانه و نصب تلههای زرد چسبنده برای رصد جمعیت آفات مفید است. رهاسازی شکارگرهای طبیعی مانند کفشدوزکها علیه شتهها و استفاده از روغنهای معدنی زمستانه برای کاهش تخم و پورهها توصیه میشود. در صورت طغیان، اسپری حشرهکشهای کمخطر و انتخابی طبق نظر کارشناس گیاهپزشکی انجام میگیرد.
بیماریها و کنترل آنها
آتشک (Erwinia amylovora) و لکه برگیهای قارچی از بیماریهای مهم Pyrus glabra هستند. آتشک موجب سیاهی و سوختگی گل، شاخههای جوان و خشک شدن ناگهانی آنها میشود. حذف و سوزاندن شاخههای آلوده، ضدعفونی ابزار هرس و پرهیز از آبیاری بارانی نقش پیشگیرانه دارد. برای لکهبرگیها، جمعآوری برگهای ریخته، بهبود تهویه تاج و در صورت لزوم استفاده محدود از قارچکشهای مسی یا سیستمیک تحت نظر متخصص توصیه میشود.
![گلابی وحشی]()
نحوه تکثیر گلابی وحشی
یکی از روش های تکثیر این گیاهان، کشت بذرهای آنها بلافاصله پس از رسیدن در پاییز و در شاسی سرد است. این بذرها معمولاً در اواسط تا اواخر زمستان جوانه می زنند. بذور به 8 تا 10 هفته سرمادهی مرطوب با دمای یک درجه سانتیگراد نیاز دارند. پس از آن استفاده از دمای 15 تا 20 درجه سانتیگراد می تواند خواب ثانویه بذور را برطرف کند.