این گیاه با نام علمی Populus grandidentata و نام مرسوم (Bigtooth Aspen) که به فارسي سپیدار دندانهدرشت ناميده ميشود، گياهي از خانواده Salicaceae بومي بومی شرق و شمالشرقی آمریکای شمالی، از کانادا تا شمال ایالات متحده، در جنگلهای معتدل و مناطق سردسیر مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی یا شنی با زهکشی خوب، مرطوب ولی بدون ماندابی شدن، با pH اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7)
دانستنیهای علمی
نام علمي
Populus grandidentata
ردهبندی و جایگاه تبارشناختی
سپیدار دندانهدرشت با نام علمی Populus grandidentata از خانوادهٔ Salicaceae است. این خانواده شامل تبریزیها و بیدها بوده و به دلیل رشد سریع و چوب سبک شناخته میشود. جنس Populus بیش از ۳۰ گونه درختی برگریز را در بر میگیرد که در نیمکره شمالی پراکنش دارند. سپیدار دندانهدرشت در گروه تبریزیهای بخش Leuce (سپیدارهای سفیدپوست) قرار میگیرد که پوست نسبتاً روشن و برگهای دگرگونشونده دارند.
ویژگیهای گیاهشناسی
این گونه درختی میانجثه تا بزرگ است و معمولاً ۱۵–۲۵ متر ارتفاع میگیرد. برگها پهن، تخممرغی تا تقریباً گرد و دارای دندانههای درشت و نامنظم در حاشیهاند که نام گونه از آن گرفته شده است. درخت دوپایه است؛ یعنی گلهای نر و ماده روی درختان جداگانه تشکیل میشوند. گلآذینها به صورت شاتون (گوشوارهای) در اوایل بهار، پیش از ظهور کامل برگها، ظاهر میشوند. بذرها بسیار ریز و سبک بوده و توسط پرزهای پنبهایمانند پراکنده میگردند.
منطقه بومی و زیستگاه
زادگاه اصلی Populus grandidentata بخشهای وسیعی از شمال شرقی آمریکای شمالی است. از شرق کانادا تا نواحی شمالی و شمالشرقی ایالات متحده، بهویژه در جنگلهای برگریز سرد و معتدل حضور دارد. این گونه در خاکهای نسبتاً سبک، اسیدی تا خنثی و اغلب در اراضی تخریبشده، حاشیه جنگلها و فضاهای باز پس از آتشسوزی یا قطع درختان استقرار مییابد. توان بالای تولید پاجوش و کلونهای ریزومدار به آن امکان میدهد تودههای یکنواخت و گسترده ایجاد کند.
تاریخچه و کاربردهای علمی
این گونه در قرن نوزدهم توسط گیاهشناسان اروپایی توصیف و بهعنوان عنصری شاخص در جنگلهای ثانویه قاره آمریکا شناخته شد. سپیدار دندانهدرشت بهعنوان گونهای مدل برای مطالعه پویایی جنگلهای ثانویه، توالی اکولوژیک و ژنتیک کلونال درختان سریعالرشد بهکار میرود. چوب آن سبک و نسبتاً کمدوام است اما در تولید خمیر کاغذ، تخته فیبر و برخی مصارف چوب صنعتی اهمیت دارد و نقش حفاظتی–اکولوژیک آن از نظر علمی برجستهتر از ارزش زینتی آن است.
خصوصیات - معرفی
ساقه و تنه
تنهٔ Populus grandidentata در جوانی صاف و خاکستریـسبز است و با افزایش سن به رنگ خاکستری نقرهای تا خاکستری تیره درمیآید. پوست تنه در درختان مسن شکافهای نسبتاً عمیق و پولکیشکل ایجاد میکند که بهطور نامنظم روی سطح پراکندهاند. قطر تنه معمولاً متوسط است، اما در شرایط مناسب میتواند به بیش از چند ده سانتیمتر برسد. چوب نسبتاً سبک و کمدانسیته بوده و دارای لایههای سالانهٔ واضح و یکنواخت است.
شاخهها و جوانهها
شاخهها باریک، نسبتاً شکننده و در ابتدا سبز مایل به زیتونی هستند و با بلوغ به قهوهای خاکستری تغییر رنگ میدهند. جوانهها تخممرغی تا بیضوی، کوچک و اندکی رزینیاند و بهصورت متناوب روی شاخهها قرار میگیرند. ترتیب متناوب جوانهها و گرههای کوتاه، ظاهری نسبتاً باز و منقسم به تاج درخت میدهد.
برگ
برگها ساده، متناوب و عموماً تخممرغی تا نزدیک به دایرهای هستند و طول آنها حدود ۵ تا ۱۰ سانتیمتر است. لبهٔ برگ بهطور مشخص دارای دندانههای بزرگ و نامنظم است که نام «بزرگدندانه» از آن گرفته شده است. رنگ سطح بالایی برگ سبز تیره و براق و سطح زیرین کمرنگتر و اندکی کدر است. رگبرگ میانی برجسته و رگبرگهای جانبی بهخوبی قابل مشاهدهاند. دمبرگ نسبتاً بلند است و برگها در باد بهراحتی حرکت میکنند.
گلآذین و گلها
این گونه دوپایه است؛ گلهای نر و ماده روی درختان جداگانه تشکیل میشوند. گلها در گلآذین شاتونهای آویخته ظاهر میشوند که پیش از برگدهی بهاره از شاخههای سال قبل خارج میگردند. شاتونهای نر ضخیمتر و متراکمتر بوده و حاوی پرچمهای فراوان با بساکهای زرد تا قرمز کمرنگ هستند. شاتونهای ماده باریکتر و سبز مایل به زیتونیاند و پس از گردهافشانی، تخمدانهای کوچک به کپسولهایی ریز تبدیل میشوند.
میوه و دانه
میوهها کپسولهای کوچک چندخانهای هستند که بهصورت خوشهای روی شاتونهای ماده بالغ دیده میشوند. هنگام رسیدگی، کپسولها شکاف میخورند و بذرهای بسیار ریز آزاد میکنند. هر بذر توسط کرکهای سفید و پنبهمانند احاطه شده است که به پراکنش بادی بذر کمک کرده و در زمان رسیدگی، ظاهر درخت را تا حدی پنبهای میسازد.
شرایط نگهداری سپیدار دندانهدرشت
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک لومی یا شنی با زهکشی خوب، مرطوب ولی بدون ماندابی شدن، با pH اسیدی تا خنثی (حدود 5.5 تا 7)
|
دمای مناسب برای رشد سپیدار دندانهدرشت
سپیدار دندانهدرشت گیاهی خنکپسند مناطق معتدل سرد است و در نواحی با زمستانهای سرد و تابستانهای ملایم بهترین رشد را دارد. دامنه دمایی مطلوب آن حدود ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتیگراد در فصل رشد است، هرچند دمای زیر صفر در زمستان را تحمل میکند. افزایش طولانیمدت دماهای بالاتر از ۳۰ درجه سانتیگراد میتواند به تنش آبی و کاهش رشد منجر شود.
رطوبت و نیاز آبی
این گونه به طور طبیعی در حاشیه رودخانهها و اراضی نسبتاً مرطوب دیده میشود، بنابراین به رطوبت خاک متوسط تا زیاد و آبیاری منظم نیاز دارد. خاک باید همیشه کمی نمناک باشد اما از غرقابی شدن طولانیمدت پرهیز شود. رطوبت نسبی متوسط تا بالا در هوا به کاهش تبخیر و تعریق شدید کمک میکند، بهویژه در مناطق بادخیز.
نور و شدت تابش
سپیدار دندانهدرشت یک گونه نورپسند است و برای رشد بهینه به آفتاب کامل (حداقل ۶ ساعت نور مستقیم در روز) نیاز دارد. در نیمسایه رشد میکند اما تراکم تاج و سرعت رشد کاهش مییابد. در مناطق بسیار گرم، وجود سایه خفیف در بعدازظهر میتواند از سوختگی برگها و تنش گرمایی جلوگیری کند.
خاک، زهکشی و pH
این گونه در خاکهای لومی، لومیرسی یا لومیشنی با حاصلخیزی متوسط تا بالا عملکرد مناسبی دارد. زهکشی مناسب برای جلوگیری از پوسیدگی ریشه ضروری است، هرچند نسبت به رطوبت بالا مقاومت بیشتری نسبت به خشکی شدید دارد. pH مناسب خاک کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) است. در خاکهای بسیار سبک و فقیر باید از مواد آلی و کود دامی پوسیده برای بهبود ساختار و نگهداشت رطوبت استفاده شود.
باد، فاصله کاشت و شرایط استقرار
سپیدار دندانهدرشت رشد سریعی دارد و در برابر بادهای متوسط نسبتاً مقاوم است اما در معرض بادهای بسیار شدید و مداوم ممکن است دچار شکستگی شاخهها شود. انتخاب مکان با مقداری پناه باد به استقرار بهتر نهالها کمک میکند. فاصله کاشت مناسب (حدود ۳ تا ۵ متر بین درختان) برای تأمین نور کافی و تهویه مناسب ضروری است.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :