گل سوسن چلچراغی

دانستنیهای علمی

گل سوسن چلچراغ گیاهی است از خانواده سوسیان که بومی کشور ایران و آذربایجان میباشد.
این گل، گیاهی بسیار نادر و زیبا میباشد که فقط در 2 نقطه از دنیا میروید ، داماش دراستان گیلان و شهرستان لنکران در آذربایجان.
این گیاه، تنها گلی است که در فهرست آثار طبیعی کشور به ثبت رسیده است .
متاسفانه این گیاه جزء گونه های در حال انقراض میباشد و در کشور ما توسط سازمان حفاظت محیط زیست به شدت محافظت میشود.

سوسن چلچراغ برای نخستین بار در سال 1354 توسط گیاه شناس فرانسوی لدر بوی شناخته شد و ثبت شد ، پس از آن روستای داماش کانون توجه ملی و جهانی شد به طوری که هر ساله گردشگران بسیاری برای دیدن این گل به داماش سفر میکنند.

این گیاه به صورت خودرو ، سالی یکبار با عمر 2 هفته تا 1 ماه میروید .
در سال 2012  در ارتفاعات 1670 متری در جنگل نور این گیاه توسط یک پژوهشگر ایرانی مشاهده شده است و از آنجائیکه این گل بسیار کمیاب و ارزشمند میباشد این مسئله هائز اهمیت میباشد.

رنگ مهتابی و شکل واژگون آنکه شباهت به چلچراغ دارد موجب شده تا این گل را سوسن چلچراغ بنامند و مردم محلی منطقه نیز اعتقاد دارند که این گل شب‌ها نورافشانی می‌کند.
البته از نظر علمی این گل به واسطه مواد فلئورسانسی که در پرچم خود دارد ، قابلیت بازتابش نور را دارد.

خصوصیات - معرفی

سوسن چلچراغ گیاهی است خودرو که رشدی مداوم دارد و بین 50 تا 150 سانتیمتر رشد میکند.
ساقه این گیاه به صورت قوی و مستقیم میباشد.
برگها به صورت ایستاده و دارای مو های ریزی میباشند و بین 10 تا 14 سانتیمتر طول و بین 1-2 سانتیمتر عرض دارند.
گلها به صورت سفید و واژگون بوده ، گلبرگ ها برگشته و پرچم هایی بلند (شبیه به چلچراغ) دارد .
فصل شکوفایی آنها از اواسط خرداد تا نیمه تیر میباشد و در هر فصل این گیاه دارای  1 تا 15 عدد گل معطر میشود .
عمر هر گل حدودا 2 هفته میباشد.
دانه ها در شهریور رسیده میشوند.

شرایط نگهداری گل سوسن چلچراغی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 18-24 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک شنی، ماسه ای، لومی و خوب زهکشی شده

نگهداری از این گیاه به شرح زیر میباشد:

خاک: خاک شنی، ماسه ای، لومی، خوب زهکشی شده و مرطوب.
نور: آفتابی.
این گل باید در محل آفتابی قرار داشته باشد.
دما: دمای بین 18 تا 24 درجه برای رشد این گل مناسب میباشد.
آبیاری : به صورت متوسط.
بهتر است خاک همواره مرطوب باشد.

سرمای شدید این گل را از بین میبرد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربرد دارویی پیاز و ریشه

پیاز و ریشه Lilium ledebourii در طب سنتی شمال ایران به‌عنوان منبع ترکیبات مخاطی و پلی‌ساکاریدی شناخته می‌شوند. این بخش‌ها به شکل دم‌کرده یا ضماد برای التیام زخم‌های سطحی، سوختگی‌های خفیف و کاهش التهاب پوستی استفاده می‌شوند. همچنین در برخی منابع محلی، جوشانده پیاز برای تسکین سرفه‌های تحریکی و آرام‌سازی مخاط دستگاه تنفسی به‌کار می‌رود، هرچند شواهد بالینی مدرن در این زمینه محدود است.

کاربرد گل و گلبرگ‌ها

گل و گلبرگ‌های سوسن چلچراغی به‌دلیل وجود رنگدانه‌های فلوروُسانس، جنبه تحقیقاتی دارند. از عصاره گل‌ها برای مطالعه ترکیبات فنولی و آنتی‌اکسیدانی استفاده می‌شود که می‌تواند در توسعه مکمل‌های طبیعی ضد‌اکسیدان مفید باشد. در سطح تجربی، از دم‌کرده ملایم گل برای آرام‌بخشی خفیف و کاهش استرس استفاده شده است.

کاربردهای صنعتی و حفاظتی

به‌دلیل ارزش حفاظتی و گونه‌بودن، بهره‌برداری صنعتی مستقیم از Lilium ledebourii محدود و در بسیاری موارد ممنوع است. با این حال، این گیاه به‌عنوان مدل تحقیقاتی برای پرورش سوسن‌های زینتی مقاوم و استخراج رنگدانه‌های طبیعی فلورسنت در صنایع آرایشی و بیوتکنولوژی مورد توجه قرار گرفته است.

مقابله به آفات گل سوسن چلچراغی

آفات رایج سوسن چلچراغی

شته‌ها با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ و تضعیف بوته می‌شوند و می‌توانند ناقل ویروس‌ها باشند. پایش هفتگی و حذف برگ‌های بشدت آلوده ضروری است. برای کنترل، شست‌وشوی گیاه با آب، استفاده از صابون حشره‌کش یا روغن نیم، و در آلودگی شدید استفاده هدفمند از حشره‌کش‌های کم‌خطر توصیه می‌شود.

تریپس‌ها موجب لکه‌های نقره‌ای روی برگ و بدشکلی گل می‌شوند. نصب کارت‌های چسبنده آبی، افزایش رطوبت موضعی، و استفاده از اسپری‌های سازگار مانند روغن‌های باغبانی به کاهش جمعیت کمک می‌کند. لارو برخی حشرات برگ‌خوار نیز با ایجاد سوراخ و بریدگی برگ‌ها دیده می‌شود؛ جمع‌آوری دستی و تله‌گذاری بهترین روش‌های اولیه‌اند.

بیماری‌های قارچی و پوسیدگی‌ها

بوتریتیس (کپک خاکستری) و لکه‌برگی در شرایط رطوبت بالا تشدید می‌شوند. تهویه مناسب، آبیاری از پای بوته و پرهیز از خیس کردن شاخ‌وبرگ کلیدی است. در صورت نیاز، قارچ‌کش‌های ثبت‌شده به‌صورت تناوبی استفاده شوند.

پوسیدگی پیاز (اغلب فوزاریومی/باکتریایی) با زردی، نرم‌شدن پیاز و بوی نامطبوع همراه است. استفاده از بستر سبک و زهکشی عالی، ضدعفونی ابزار، و حذف و امحای پیازهای بیمار ضروری است.

ویروس‌ها و مدیریت پیشگیرانه

موزاییک و کوتولگی معمولاً درمان قطعی ندارند. کنترل شته‌ها، استفاده از پیازهای سالم، قرنطینه گیاه جدید و حذف سریع بوته آلوده بهترین راهکارهای پیشگیری هستند.

نحوه تکثیر گل سوسن چلچراغی

تکثیر این گیاه به روش کاشت دانه میباشد.
جوانه زنی در مورد این گیاه با تاخیر صورت میگیرد.
به طور کلی تکثیر این گیاه امر ساده ای نمیباشد و همانطور که پیشتر ذکر شد این گل در 2 نقطه از دنیا وجود دارد.

لیلیوم کاندیدوم لیلیوم لانگیفلوروم لیلیوم اوراتوم سوسن میشیگان

گرزی گیاه شویدی لاله دیدیِر - لاله باغی لاله ریزه