پرايوت (ترون)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و خویشاوندی گیاه

Ligustrum latifolium از تیرهٔ Oleaceae (زیتون) و جنس Ligustrum است که به‌طور عام با نام‌های ترون و پرایوت شناخته می‌شود. این جنس شامل درختچه‌های همیشه‌سبز یا نیمه‌خزان‌کن است که در طراحی فضای سبز شهری اهمیت زیادی دارند.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

خاستگاه اصلی گونه‌های ترون، ازجمله L. latifolium، شرق آسیا به‌ویژه چین، ژاپن و کره است. این گیاه به‌دلیل سازگاری بالا با شرایط مختلف اقلیمی، به مناطق مدیترانه‌ای، اروپا و غرب آسیا (ازجمله ایران) نیز معرفی و کشت شده است.

زیستگاه و ویژگی‌های بوم‌شناختی

ترون پهن‌برگ در حاشیه جنگل‌ها، پرچین‌های طبیعی، حاشیه جویبارها و باغ‌ها رشد می‌کند. این گونه خاک‌های نسبتاً عمیق، زهکشی مناسب و نور کامل تا نیم‌سایه را ترجیح می‌دهد. تحمل نسبی به آلودگی هوا و هرس مکرر، آن را به گونه‌ای مناسب برای فضای سبز شهری تبدیل کرده است.

تاریخچه استفاده و جنبه‌های علمی

جنس Ligustrum از سده‌های گذشته در شرق آسیا برای مصارف دارویی و زینتی شناخته شده بود. در قرن نوزدهم و بیستم، با توسعه باغبانی زینتی در اروپا، ترون‌ها به‌عنوان پرچین‌های منظم و بادشکن‌های زینتی گسترش یافتند. امروزه پژوهش‌ها روی ترکیبات ثانویه این جنس، به‌ویژه ترکیبات فنولی و خاصیت آنتی‌اکسیدانی، ادامه دارد.

خصوصیات - معرفی

ساقه و فرم رویشی

Ligustrum latifolium درختچه‌ای همیشه‌سبز با ارتفاع معمولاً ۲ تا ۴ متر است. ساقه‌ها متعدد، منشعب و نسبتاً متراکم‌اند. پوست ساقه در سنین جوانی سبز تا سبز مایل به قهوه‌ای و صاف است و با افزایش سن به قهوه‌ای خاکستری و کمی ترک‌دار تبدیل می‌شود. شکل کلی بوته فشرده، تخم‌مرغی تا بیضوی و مناسب برای پرچین متراکم است.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، متقابل و بدون کرک هستند. شکل برگ‌ها بیضوی تا تخم‌مرغی پهن، با نوک کمی تیز و قاعده گرد تا اندکی گوه‌ای است. طول برگ معمولاً بین ۳ تا ۷ سانتی‌متر و عرض آن ۲ تا ۴ سانتی‌متر است. رنگ سطح فوقانی برگ سبز تیره و براق و سطح زیرین سبز روشن‌تر است. پهنک چرمی‌ـ‌محکم و حاشیه برگ صاف و کامل است.

گل‌آذین و گل‌ها

گل‌ها کوچک، سفید تا سفید مایل به کرم و خوش‌بو هستند. گل‌آذین به صورت خوشه یا خوشه‌گرزن انتهایی متراکم دیده می‌شود. هر گل چهارگلبرگ دارد که به صورت لوله کوتاه با بخش انتهایی باز و صلیبی شکل قرار گرفته‌اند. پرچم‌ها برجسته و کمی بیرون‌زده‌اند. رنگ سفید گل‌ها در تضاد با برگ‌های سبز تیره جلوه زینتی بالایی ایجاد می‌کند.

میوه

میوه به صورت شفت کوچک، تقریباً گرد تا بیضوی، به قطر حدود ۶ تا ۸ میلی‌متر است. میوه‌ها در ابتدا سبز و در رسیدگی کامل بنفش تیره تا تقریباً سیاه می‌شوند و به صورت خوشه‌ای روی شاخه‌ها باقی می‌مانند. براق بودن میوه‌های تیره‌رنگ بر زمینه برگ‌های سبز، جلوه تزئینی پائیزی و زمستانی ایجاد می‌کند.

شرایط نگهداری پرايوت (ترون)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز ?15 تا 30 سانتيگراد درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومي با زهکشي‌خوب؛ از خاک‌هاي خيلي سنگين اجتناب شود

دمای مناسب برای رشد پرایوت (ترون)

پرایوت (Ligustrum latifolium) گیاهی مقاوم است و در بازه دمایی ۵ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد به‌خوبی رشد می‌کند. بهترین رشد در آب‌وهوای معتدل با تابستان‌های نه‌چندان داغ و زمستان‌های ملایم رخ می‌دهد. در سرمای شدید زیر صفر، محافظت ریشه با مالچ توصیه می‌شود.

نور و شدت تابش

این گیاه آفتاب‌دوست است اما نیم‌سایه را نیز تحمل می‌کند. قرارگیری در آفتاب کامل صبح و سایه ملایم بعدازظهر، به تراکم بهتر شاخ‌وبرگ و حفظ رنگ سبز کمک می‌کند. در سایه زیاد، شاخه‌ها徒طویل و کم‌برگ می‌شوند.

رطوبت و آبیاری

پرایوت به رطوبت متوسط و یکنواخت خاک نیاز دارد. آبیاری منظم بدون غرقاب‌کردن خاک ضروری است. خاک همیشه باید کمی نمناک بوده اما هرگز باتلاقی نباشد. در مناطق خشک، استفاده از مالچ برای کاهش تبخیر مفید است.

خاک و تغذیه

این گیاه در بیشتر خاک‌های باغچه‌ای با زهکش خوب رشد می‌کند. خاک لومی یا لومی‌رسی با مواد آلی کافی ایده‌آل است. pH کمی اسیدی تا کمی قلیایی (۶ تا ۷٫۵) مناسب است. افزودن کمپوست سالانه به بهبود رشد و مقاومت گیاه کمک می‌کند.

مقابله به آفات پرايوت (ترون)

آفات رایج Ligustrum latifolium (ترون)

ترون معمولاً به شته‌ها، شپشک‌های سپردار و آردآلود، کنه‌های تارتن و تریپس حساس است. علائم شامل پیچیدگی و چسبناک شدن برگ‌ها (عسلک)، دوده سیاه، رنگ‌پریدگی و لکه‌های ریز زرد، و ضعف عمومی بوته است. مدیریت تلفیقی شامل شست‌وشوی شاخساره با آب پرفشار، حذف شاخه‌های آلوده و کنترل مورچه‌ها برای کاهش گسترش شپشک‌هاست. در صورت شدت آلودگی، روغن ولک/روغن باغبانی در دوره خواب یا در هوای معتدل برای شپشک‌ها و صابون‌های حشره‌کش برای شته‌ها مؤثر است؛ برای کنه‌ها افزایش رطوبت و استفاده هدفمند از کنه‌کش‌های کم‌خطر با رعایت برچسب توصیه می‌شود.

امراض مهم و نشانه‌ها

از بیماری‌های مهم می‌توان به لکه‌برگی قارچی (Cercospora/Alternaria)، سفیدک سطحی و پوسیدگی ریشه در خاک‌های سنگین اشاره کرد. لکه‌های قهوه‌ای با هاله، پوشش سفید روی برگ‌ها و زردی همراه با پژمردگی از نشانه‌های اصلی هستند. پیشگیری کلیدی‌تر از درمان است: آبیاری منظم ولی بدون ماندابی، بهبود زهکشی، فاصله‌گذاری برای جریان هوا و جمع‌آوری برگ‌های ریخته. در صورت شیوع، هرس برای کاهش رطوبت تاج و استفاده از قارچ‌کش‌های مناسب (مانند ترکیبات مسی/گوگردی بسته به بیماری) طبق برچسب و زمان‌بندی انجام شود.

بونسای برگ نو برگ نو (برگ ریز) برگ نو معمولی ترون چینی

زبان گنجشک درخت ریش‌سفید چینی یاس خوشه ای یاس ایتالیایی